SKKN Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường Tiểu học - Hồ Thị Hải Thanh

Nội dung tài liệu: SKKN Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường Tiểu học - Hồ Thị Hải Thanh

1. 1 PHÒNG GD&ĐT CAM LỘ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG TH THỊ TRẤN CAM LỘ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Cam Lộ, ngày 10 tháng 5 năm 2023 BÁO CÁO SÁNG KIẾN - Họ và tên tác giả: Hồ Thị Hải Thanh Nam, nữ: Nữ - Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ: Đại học - Chức vụ: Hiệu trưởng - Đơn vị công tác: Trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ, huyện Cam Lộ - Tên sáng kiến: Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường tiểu học. - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Quản lý - Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 06/9/2022. I. Lý do chọn sáng kiến Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai. Đổi mới Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (Thông tư số 32/2018/TT- BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã đặt ra yêu cầu phát triển năng lực người học và tăng cường tối đa việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong nhà trường để học sinh chủ động, tích cực trong học tập. Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học chính là quá trình giáo viên tổ chức các hoạt động học tập kết hợp suy nghĩ và hành động để học sinh có cơ hội được sử dụng vốn kinh nghiệm của mình tự tìm kiếm, khám phá kiến thức, rèn luyện kĩ năng để phát triển năng lực, đạt được mục tiêu học tập các môn học dưới sự dẫn dắt, hướng dẫn của giáo viên. Ở cấp tiểu học, nội dung hoạt động trải nghiệm tập trung vào các hoạt động khám phá bản thân, hoạt động rèn luyện bản thân, hoạt động phát triển quan hệ với bạn bè, thầy cô và người thân trong gia đình. Các hoạt động xã hội và tìm hiểu một số nghề nghiệp gần gũi với học sinh cũng được tổ chức thực hiện với nội dung, hình thức phù hợp với lứa tuổi. Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường cần được hiểu là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường. Đối tượng để trải nghiệm nằm trong thực tiễn. Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có được kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định. Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kĩ năng
2. 2 đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có, hoặc nhận biết được vấn đề trong các tình huống tương tự, độc lập nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm và phân tích được các yếu tố của đối tượng trong các mối tương quan của nó, hay độc lập tìm kiếm ra giải pháp thay thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa ra hướng giải quyết mới cho một vấn đề. Trong hệ thống giáo dục của nước ta, quan điểm “học đi đôi với hành” cũng được đề cập từ lâu, tuy nhiên, các hoạt động trải nghiệm chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến năng lực thực hành của học sinh còn thấp. Qua thực tiễn dạy học ở các trường tiểu học cho thấy, học sinh ít có cơ hội học tập trải nghiệm nên năng lực và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn còn hạn chế. Gần đây, nền giáo dục nước ta đang từng bước tiếp cận với xu thế giáo dục tiên tiến trên thế giới, chủ trương tổ chức học tập các môn học thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động trải nghiệm nói chung cũng như hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học nói riêng. Tuy nhiên, đối với các trường có cấp tiểu học trên địa bàn huyện chưa có nhiều các nghiên cứu về công tác tổ chức các hoạt động trải nghiệm ở bậc tiểu học. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi lựa chọn đề tài “Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường tiểu học”, thông qua sáng kiến này để đề cập thực trạng và một số biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trường có bậc tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. II. Giải quyết vấn đề Thông qua kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường tiểu học tại các trường có cấp tiểu học ở huyện Cam Lộ, có thể đánh giá được về những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trường có cấp tiểu học theo đó có thể khái quát ở những nét cơ bản sau: Ưu điểm: Nhiều cơ sở giáo dục đã thực hiện tốt việc chuyển các hoạt động tập thể, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa theo hướng tổ chức hoạt động trải nghiệm; hoạt động trải nghiệm theo hướng tiếp cận năng lực học sinh, tập trung vào các hoạt động rèn kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp, làm quen với một số nghề truyền thống ở địa phương. Qua đó, từng bước đã tạo được sự chuyển biến tích cực, nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục học sinh tại các cơ sở giáo dục. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo của học sinh ở các nhà trường diễn ra khá phong phú và đa dạng dưới nhiều hình thức tổ chức khác nhau. Đa số các nhà trường đều thực hiện tổ chức trải nghiệm ngoài giờ học chính khóa, với việc lên kế hoạch và nội dung hoạt động cụ thể. Nhờ vậy, mỗi hoạt động trải nghiệm đều diễn ra hiệu quả, nhanh gọn. Căn cứ quy mô và nội dung của từng hoạt động cụ thể việc tổ chức hoạt động trải nghiệm chủ yếu tổ chức ở quy mô khối lớp, quy mô trường, có sự tham gia, phối hợp, liên kết của nhiều lực lượng giáo dục: giáo viên chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội, giáo viên dạy học các môn chuyên (Âm nhạc, Mĩ thuật, Giáo dục thể
3. 3 chất), lãnh đạo nhà trường, các tổ chức chính trị, xã hội, cha mẹ học sinh, các nhà tài trợ,... Hạn chế: Bên cạnh những kết quả đạt được, việc tổ chức hoạt động tập thể, hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa ở một số trường vẫn còn chậm chuyển biến. Việc thực hiện tổ chức hoạt động trải nghiệm, rèn kỹ năng sống vẫn còn mang tính hình thức, chưa thực chất và hiệu quả chưa cao. Việc xây dựng kế hoạch, chương trình dạy học hiện nay thường kín về thời lượng. Nếu muốn tổ chức một hoạt động trải nghiệm bổ trợ môn học, chương trình học thì rất khó bố trí vào khoảng thời gian giữa các tiết học, buổi học. Không thể tiến hành một hoạt động trải nghiệm trong vòng một tiết học khi phải lấy quỹ thời gian của tiết học khác. Vì vậy, việc sắp xếp quỹ thời gian hợp lý cho hoạt động trải nghiệm còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, phải kể đến yếu tố không gian, địa lí. Một yếu tố quan trọng phải kể đến, khi tổ chức các hoạt động trải nghiệm, nếu không có sự chuẩn bị về tâm lí và phương pháp, các em học sinh dễ bị rơi vào sự thụ động khi tiếp cận đối tượng trải nghiệm. Hoạt động trải nghiệm là môn học hoàn toàn mới đối với giáo viên; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng còn ngắn, thời gian trải nghiệm dạy chưa có, mặc dù các trường được giao chủ động lựa chọn các hình thức tổ chức cụ thể phù hợp với điều kiện của nhà trường và địa phương, tuy nhiên không tránh khỏi những lúng túng, khó khăn trong thực hiện. Từ những ưu điểm và hạn chế trên, sáng kiến đã thực hiện các giải pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường có cấp Tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018. 1. Tính mới và sáng tạo của sáng kiến: Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã khẳng định: Hoạt động trải nghiệm hình thành, phát triển ở học sinh năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp; đồng thời góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung quy định trong Chương trình tổng thể. Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống và ứng xử đúng đắn, đồng thời bồi dưỡng cho học sinh tình yêu đối với quê hương, đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc để góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong một thế giới hội nhập. Hoạt động trải nghiệm hình thành cho học sinh thói quen tích cực trong cuộc sống hằng ngày, chăm chỉ lao động; thực hiện trách nhiệm của người học sinh ở nhà, ở trường và địa phương; biết tự đánh giá và tự điều chỉnh bản thân; hình thành những hành vi giao tiếp, ứng xử có văn hoá; có ý thức hợp tác nhóm và hình thành được năng lực giải quyết vấn đề. Để tổ chức tốt hoạt động trải nghiệm trong trường có cấp tiểu học cần tập trung các giải pháp sau:
4. 4 1.1. Giải pháp thứ nhất: Tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên. Hoạt động trải nghiệm là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đây là môn học mới cho nên việc tổ chức tập huấn để mỗi giáo viên nắm chắc mục đích, ý nghĩa, yêu cầu và các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm là rất cần thiết. Trước đây, khi tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, đa số giáo viên làm thay học sinh ở hầu hết các khâu: lựa chọn nội dung, xây dựng kế hoạch, chuẩn bị Tuy nhiên, với hoạt động trải nghiệm yêu cầu tất cả học sinh đều được tham gia đầy đủ các bước khi tổ chức hoạt động nên đội ngũ giáo viên phải được tập huấn nắm vững các yêu cầu, nội dung, xây dựng kế hoạch, hình thức tổ chức hoạt động phù hợp với học sinh và điều kiện thực tế của nhà trường. Tổ chức tập huấn cho cán bộ giáo viên về cách thức quản lý, các nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Trước đây, khi tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, đa số giáo viên làm thay học sinh ở hầu hết các khâu: lựa chọn nội dung, xây dựng kế hoạch, chuẩn bị. Học sinh chỉ tham gia thực hiện với số ít học sinh trong lớp. Với yêu cầu tất cả học sinh đều được tham gia đầy dủ các bước khi tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo là nhiệm vụ mới mẻ, khó khăn nên giáo viên còn rất lúng túng trong khâu xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện. Do vậy tổ chức tập huấn để mỗi giáo viên nắm chắc mục đích, ý nghĩa, yêu cầu và các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm là rất cần thiết. Bên cạnh đó nhà trường có kế hoạch chỉ đạo điểm sau đó nhân rộng ra toàn trường. Ngoài ra nhà trường tổ chức cho cán bộ giáo viên tham gia học tập và chia sẻ kinh nghiệm ở một số trường tiểu học tổ chức tốt hoạt động trải nghiệm cho học sinh. 1.2. Giải pháp thứ hai: Hướng dẫn nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục, tổ chức hoạt động trải nghiệm phù hợp với điều kiện và tình hình thực tế của đơn vị. Ngay từ đầu năm học, ngoài việc hướng dẫn các tổ chuyên môn, giáo viên, các bộ phận xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường, trường đã chỉ đạo hướng dẫn xây dựng phân phối thời lượng các môn học và hoạt động giáo dục trong năm. Hướng dẫn các đơn vị lựa chọn nội dung thực hiện hoạt động trải nghiệm trong cả năm học dựa trên chủ điểm từng tháng, điều kiện, khả năng của học sinh, nhà trường và của địa phương để tổ chức. Nội dung phù hợp với học sinh tất cả các khối trong hoạt động tập thể (Chào cờ, sinh hoạt dưới cờ) và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để tạo cơ hội cho học sinh toàn trường được tham gia. Ngoài ra, nhà trường giao quyền tự chủ và khuyến khích giáo viên linh hoạt, sáng tạo trong việc xây dựng chương trình thời khóa biểu cho các môn học, hoạt động giáo dục. 1.3. Giải pháp thứ ba: Đa dạng hóa các hình thức, phương pháp tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Hoạt động trải nghiệm có nội dung rất đa dạng và mang tính tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục. Vì thế khi thực hiện giáo viên cần tổ chức bằng nhiều hình thức, phương pháp khác nhau như: hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động
5. 5 tình nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa, thể dục thể thao, tổ chức các ngày hội Tham gia vào hoạt động trải nghiệm, học sinh được thực hành trải nghiệm thực tiễn đời sống và tham gia các hoạt động dưới sự hướng dẫn và tổ chức của giáo viên, qua đó góp phần hình thành những phẩm chất và năng lực chủ yếu của học sinh tiểu học. Làm thay đổi nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên. Trong các tiết học, bài học hằng ngày, giáo viên cần quan tâm và chủ động lồng ghép cho học sinh trải nghiệm; tích cực đổi mới mục tiêu, phương pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh. Đối với mỗi chủ đề, mỗi bài học, tiết học, giáo viên tăng cường thiết kế các hoạt động học nhóm cộng tác, triển khai hoạt động dạy học cả trong và ngoài nhà trường theo hướng tối đa hoá cơ hội trải nghiệm thực tiễn cho học sinh, gắn dạy học với thực tiễn cuộc sống hàng ngày, với văn hoá, hoạt động sản xuất và kinh doanh tại địa phương. Hướng dẫn giáo viên xây dựng các kĩ năng nền cho học sinh: Khi tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo đòi hỏi học sinh phải huy động kiến thức, kĩ năng, các phẩm chất năng lực tổng hợp để giải quyết nhiệm vụ thực tiễn. Có nhiệm vụ của cá nhân, có nhiệm vụ đòi hỏi phải có sự hợp sức của cả nhóm. Các em phải bàn bạc, trao đổi, thống nhất, ra quyết định. Do vậy điều quan trọng với mỗi giáo viên là phải hướng dẫn các em các kĩ năng như: kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng lắng nghe và phản hồi tích cực, kĩ năng ghi chép, thu thâp xử lí thông tin, kĩ năng ra quyết định. Đồng thời xây dựng niềm tin đối với học sinh. Giáo viên chỉ có thể tin tưởng các em thì mới có thể giao việc cho các em. Và ngược lại, học sinh chỉ có tin yêu giáo viên, tin yêu bạn của mình mới có thể tự tin chia sẻ với chính giáo viên và bạn bè trong lớp nhưng suy nghĩ của mình.. Giáo viên hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu về hoạt động trải nghiệm ngay từ đầu năm học, ngoài việc hướng dẫn học sinh xây dựng nội quy của lớp, của trường, các kỹ năng cơ bản: tổ chức, làm việc nhóm, ghi chép vv Giáo viên cần giới thiệu, hướng dẫn cho học sinh hiểu về mục đích, các hình thức, cách tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Thông qua đó, học sinh cả lớp biết lựa chọn hình thức tổ chức phù hợp với nội dung; nắm được các bước cơ bản cần thực hiện, trách nhiệm của từng cá nhân khi tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Giáo viên hướng cho học sinh lựa chọn nội dung thực hiện trong cả năm học dựa trên chủ điểm từng tháng, điều kiện, khả năng của bản thân, của lớp, của nhà trường, của địa phương có thể tổ chức được. Việc này sẽ tạo tâm thế sẵn sàng thực hiện cho học sinh. Ngoài ra giáo viên cần mạnh dạn giao việc cho cán bộ lớp thực hiện các nhiệm vụ quản lí lớp, duy trì tổ chức sinh hoạt lớp, giờ chào cờ đầu tuần; khuyến khích các em tích cực tham gia trang trí lớp, tự tổ chức các hoạt động vui chơi, đăng kí tham gia các câu lạc bộ, tránh làm thay, làm hộ học sinh. Giáo viên chỉ đóng vai trò là người tư vấn giúp đỡ. Làm như vậy các em mới có cơ hội bộc lộ khả năng của bản thân, rèn luyện các phẩm chất, năng lực cần thiết. Từ đó có thêm các kĩ năng cần thiết để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo hiệu quả. Giáo viên cần tập trung tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo với những nội dung, hình thức đa dạng, phong phú, thiết thực và gần gũi với học sinh. Hoạt
6. 6 động trải nghiệm sáng tạo có nội dung rất đa dạng và mang tính tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục. Vì thế khi dạy học trên lớp, giáo viên cần tổ chức bằng nhiều hình thức, phương pháp dạy học khác nhau: cá nhân, nhóm, trò chơi, đố vui, ứng dụng công nghệ thông tin, các kĩ thuật dạy học tích cực. Đặc biệt là phương pháp “Bàn tay nặn bột”. Dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” chính là tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo ngay trong từng môn học. Tổ chức, khuyến khích các em tham gia các câu lạc bộ mà các em yêu thích trong trường học: “Câu lạc bộ Tiếng Anh”, “Câu lạc bộ Âm nhạc”, “Câu lạc bộ Mỹ thuật”, “Câu lạc bộ Thể dục thể thao”, “Câu lạc bộ Tin học”; các hoạt động sân khấu hóa, hoạt động tập thể, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, chăm sóc di sản văn hóa, chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ, di tích lịch sử, gia đình chính sách, Tổ chức, động viên học sinh tham gia những cuộc thi viết, thi vẽ theo chủ đề cũng chính là những sân chơi nhắm phát huy sự sáng tạo của các em như “Vẽ chiếc ô tô em mơ ước”, “Em vẽ trường học hạnh phúc”, cùng khám phá với Sky, Sáng tạo trẻ . Thông qua các hoạt động, giáo viên hướng dẫn cho học sinh làm thí nghiệm khoa học với những vật liệu, phế liệu đơn giản. Học sinh rất hứng thú, say mê. Thông qua các hoạt động này nhằm tạo điều kiện cho các em làm quen với việc nghiên cứu khoa học và tự khẳng định mình đồng thời qua đó giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Tính kỉ luật, tư duy logic, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, phân tích, tổng hợp, so sánh, nêu khái niệm, đặt câu hỏi, tính hợp tác, làm việc theo nhóm Tổ chức cho học sinh tham quan, học tập thông qua di sản, văn hóa truyền thống, các danh lam thắng cảnh một cách thiết thực và khai thác các di sản văn hóa ngay tại địa phương. Dạy học gắn với các di sản, địa danh lịch sử và được tiến hành có mục tiêu rõ ràng, phương pháp phù hợp theo định hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh trong cả quá trình từ khâu lập kế hoạch, chuẩn bị, tổ chức trải nghiệm qua tranh ảnh hoặc thực tiễn. Ví dụ: Tìm hiểu về di tích lịch sử Nhà Tằm Tân Tường, đền thờ Vua Hàm Nghi, Khu chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hoà Miền Nam Việt Nam, tìm hiểu về Cố tổng Bí thư Lê Duẩn, về Bác Hồ kính yêu. Tìm hiểu về các làng nghề truyền thống, các danh lam thắng cảnh của quê hương, các món ăn đặc trưng của quê hương Cam Lộ, quê hương Quảng Trị. Khi được tham gia các hoạt động này, bổ sung thêm cho học sinh những kiến thức về lịch sử, địa lý (đặc biệt là phần lịch sử địa lý địa phương) không có trong sách vở, học sinh tự hào về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam nói chung và nhân dân Quảng Trị, Cam Lộ nói riêng. Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh để từ đó học sinh phải có bổn phận, trách nhệm đối với người thân, gia đình và Tổ quốc. Tổ chức các hoạt động kĩ năng sống, hình thành thói quen tự quản, tự phục vụ bản thân, sống chủ động, sống yêu thương thông qua mỗi việc làm cụ thể hàng ngày của học sinh ở trường, ở nhà, ở ngoài xã hội như sắp xếp bàn ghế, chuẩn bị đồ dùng học tập, chăm sóc cây và hoa, trang trí trường lớp học, học cắm hoa, vẽ hội họa, ca hát, lao động dọn vệ sinh đường phố, chăm sóc nghĩa trang liệt
7. 7 sĩ, học sinh luôn được giáo viên khuyến khích và hướng dẫn cách xác định mục tiêu và gắn với những công việc cụ thể để sống, làm việc và học tập một cách chủ động. Thông qua hoạt động công ích các em gắn bó hơn với đời sống xã hội. Ngoài ra lao động công ích còn góp phần làm cho trẻ hiểu thêm về giá trị lao động, từ đó giúp cho trẻ có ý thức lao động lành mạnh. Lao động công ích giúp trẻ vận dụng kiến thức vào đời sống như: vệ sinh lớp học, sân trường, chăm sóc bồn hoa cây cảnh, chăm sóc vườn thuốc nam, bỏ rác đúng nơi quy định, chăm sóc “Đoạn đường em chăm”, “Ngày hội thu gom kế hoạch nhỏ”, “Nuôi heo đất”,... Từ đó, các em biết trân trọng thành quả và yêu lao động. Sau này dù các em có rơi vào hoàn cảnh khắc nghiệt nào thì các em vẫn có thể tồn tại được. Đó là nhờ các em biết lao động. Tổ chức các sự kiện, đổi mới về nội dung và hình thức để thu hút học sinh tham gia như kỉ niệm các ngày lễ lớn trong năm, ngày hội đọc sách, đêm hội trăng rằm, hành quân theo bước chân những người anh hùng 1.4. Giải pháp thứ tư: Phát huy vai trò trung tâm của nhà trường và làm tốt công tác tham mưu, phối hợp. Nhà trường cần đóng vai trò trung tâm, định hướng tổ chức, chỉ đạo, điều hành, phân công trách nhiệm cho các thành viên trong nhà trường; chủ động phối hợp với các lực lượng giáo dục khác khi tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Các hình thức hoạt động trải nghiệm rất đa dạng và phong phú, do đó để tổ chức tốt hoạt động trải nghiệm thì sự tham gia của cộng đồng đặc biệt là cha mẹ học sinh là vô cùng quan trọng. Nhà trường cũng như mỗi giáo viên cần chủ động đề xuất, phối hợp với cấp ủy, chính quyền, các ban ngành đoàn thể địa phương; các các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương... cùng tham gia. Các di tích lịch sử, văn hóa, cơ quan, công trường, cơ sở sản xuất kinh doanh, nhà vườn, khu chăn nuôi, đồng ruộng hoặc ở mỗi gia đình đều có thể là địa điểm lý tưởng để học sinh được thực hành, trải nghiệm sáng tạo. 1.5. Giải pháp thứ năm: Nhà trường tiếp tục thực hiện tốt công tác tuyên truyền nhận thức cho phụ huynh học sinh hiểu ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường tiểu học hiện nay. Tăng cường phối hợp với gia đình, phụ huynh và cộng đồng để triển khai các hoạt động trải nghiệm, bởi hoạt động trải nghiệm thường triển khai với quy mô, nội dung, hình thức rất linh hoạt, đa dạng và tốn kém về kinh phí nên cần thiết phải có sự tham gia, phối hợp với nhiều người. Khi phụ huynh đã thấy được tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo đối với học sinh họ tham gia rất nhiệt tình, tích cực. Phụ huynh ủng hộ nhà trường cả về nhân lực, vật lực để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh. Nhà trường làm tốt công tác tham mưu, đề xuất, phối hợp với phụ huynh học sinh, cấp ủy, chính quyền, các ban ngành đoàn thể địa phương; các các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động xã hội, những nghệ nhân, những người lao động Các hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo rất phong phú: hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình
8. 8 nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa, thể dục thể thao, tổ chức các ngày hội, Để giúp các em tổ chức tốt hoạt động trải nghiệm sáng tạo thì sự tham gia của cộng đồng đặc biệt là cha mẹ học sinh là vô cùng quan trọng. Nhà trường cũng như mỗi giáo viên chủ động đề xuất, phối hợp với cấp ủy, chính quyền, các ban ngành đoàn thể địa phương; các các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động xã hội, những nghệ nhân, những người lao động... cùng tham gia. Các cơ sở như khu di tích lịch sử, khu văn hóa, cơ quan, công trường, nhà vườn, khu chăn nuôi, đồng ruộng hoặc ở mỗi gia đình đều có thể là địa điểm lý tưởng để học sinh được thực hành, trải nghiệm sáng tạo. 1.6. Giải pháp thứ sáu: Phát huy vai trò của Tổng phụ trách Đội, Ban chỉ huy liên đội, Hội đồng tự quản các lớp. Để hoạt động trải nghiệm được triển khai thực hiện hiệu quả trong các nhà trường không chỉ cần đến vai trò trách nhiệm của đội ngũ giáo viên mà phải biết phát huy vai trò của Tổng phụ trách đội và Ban chỉ huy liên đội, Hội đồng tự quản các lớp. Phát huy vai trò của Tổng phụ trách Đội, trong việc phối hợp với giáo viên chủ nhiệm để xây dụng kế hoạch, tổ chức triển khai thực hiện hoạt động trải nghiệm; Ban chỉ huy liên đội, Hội đồng tự quản trong việc chọn lựa, đề cử, giao nhiệm vụ cho các thành viên trong chi đội tổ chức thực hiện theo kế hoạch của phụ trách nhi đồng, phụ trách chi đội. Tổ chức tốt các diễn đàn “Điều em muốn nói”, “Nói không với ma tuý và bạo lực học đường”... để học sinh được nói lên những chính kiến, suy nghĩ của bản thân trước một vấn đề trong cuộc sống. Các em học sinh được tham gia tập huấn kĩ năng thoát hiểm, kĩ năng phòng cháy chữa cháy, kĩ năng sử dụng điện an toàn, kĩ năng phòng tránh tai nạn đuối nước... Bên cạnh các kỹ năng thoát hiểm khi xảy ra cháy nổ tại các toà nhà cao tầng, các em học sinh còn được hướng dẫn cách sử dụng bình chữa cháy, các biện pháp phòng cháy tại hộ gia đình, sử dụng điện, bếp ga và các vật dụng có thể gây cháy một cách an toàn. Các kỹ năng học được từ chương trình sẽ là hành trang hữu ích cho các em học sinh, giúp các em phản ứng phản ứng với những tình huống cháy nổ xảy ra bất ngờ, nhanh chóng dập tắt đám cháy, giảm thiểu những hậu quả khôn lường do cháy nổ mang lại. Nhà trường bố trí, sắp xếp thời khóa biểu các môn học, hoạt động giáo dục theo hướng linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học. Chẳng hạn ở một số thời điểm trong năm học có thể ghép một số tiết hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để tổ chức một hoạt động giáo dục có quy mô lớn. Đổi mới hình thức tiết chào cờ đầu tuần nhằm thu hút học sinh tham gia một cách chủ động tích cực. Mỗi buổi chào cờ ngoài phần nghi lễ bắt buộc, nhà trường đã lồng ghép các hoạt động tập thể, sân chơi bổ ích để nhiều học sinh được tham gia, thể hiện bản thân và nói lên tiếng nói của tuổi thơ để tất cả các em luôn háo hức, mong chờ. Thực hiện theo hướng dẫn của Hội đồng Đội các cấp để nhà trường tổ chức “Sinh hoạt dưới cờ” theo chủ đề hàng tháng, giáo viên và học sinh các khối cùng Tổng phụ trách Đội xây dựng nội dung phong phú, sáng tạo có tính giáo dục cao.
9. 9 Nhà trường cần quy định Sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đội, phụ trách Sao xen kẽ vào cuối mỗi tuần. Trong đó sinh hoạt đầu giờ mỗi sáng hàng ngày là thời điểm phong trào Đọc, học và làm theo báo Đội. Phối hợp với giáo viên thế chất tổ chức nền nếp tập thể dục giữa giờ hoặc múa hát tập thể sân trường để hình thành thói quen cũng là nét đẹp của hoạt động vui chơi lành mạnh. Nhờ những hoạt động tập thể này học sinh được rèn kĩ năng tổ chức những hoạt động chung cùng nhau, nâng cao ý thức tự chủ, tự tin, tự quản trong sinh hoạt tập thể, chủ động giao tiếp với mọi người. 2. Tính thực tiễn của sáng kiến Các giải pháp được đề xuất ở trên đã được chúng tôi đưa vào triển khai thực hiện ở Trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị từ tháng 9 năm 2022. Sau khi triển khai các biện pháp, chúng tôi nhận thấy hiệu quả tổ chức các hoạt động trải nghiệm đã được cải thiện rõ rệt, học sinh hứng thú, say mê tích cực và chủ động trong học tập, từ đó hiệu quả dạy học cũng được nâng cao, đáp ứng mục tiêu đổi mới giáo dục hiện nay. Điều này cho thấy, các biện pháp nêu trên là có tính thực tiễn và có tính khả thi. Điều quan trọng là trong mỗi hoạt động trải nghiệm nói trên, học sinh luôn là nhân vật trung tâm, tất cả các em được tạo điều kiện tối đa cơ hội tham gia, rèn luyện để phát triển bản thân và phát huy khả năng sáng tạo của mình. Các em được tạo cơ hội thực hiện các thao tác tư duy tích cực thông qua hoạt động thực tiễn như đề xuất, phản ánh, phân tích, nhận định, phản biện, đánh giá, để từ đó chuyển hóa hoạt động trải nghiệm thực tiễn thành giá trị, năng lực và phẩm chất của bản thân học sinh. 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến Qua một năm triển khai thực hiện, hoạt động trải nghiệm trong trường học thực sự đã đem lại hiệu quả rõ rệt trong giáo dục và rèn luyện học sinh. Giúp cho các em được tham gia thực hành vận dụng những nội dung kiến thức đã được trang bị vào thực tế cuộc sống, thực hiện phương châm giáo dục “học đi đôi với hành”. Đội ngũ cán bộ giáo viên đã nhận thức được về vai trò, vị trí của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong quá trình phát triển toàn diện cho học sinh. Giáo viên đã mạnh dạn nghiên cứu vấn đề và tổ chức hướng dẫn học sinh thực hiện. Thông qua việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh, nhà trường đã xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với phụ huynh học sinh và cộng đồng. Đồng thời, nhà trường còn huy động sự tham gia của cộng đồng vào công tác giáo dục, chăm sóc học sinh, nâng cao cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học phù hợp với nhiệm vụ, yêu cầu của mỗi nhà trường. Đây cũng là nội dung thực hiện đúng vai trò của cha mẹ học sinh tham gia đánh giá học sinh cùng với nhà trường. Sáng kiến phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của bản thân, của đơn vị, của ngành tại các thời điểm của năm học. Sau thời gian triển khai hoạt động trải nghiệm sáng tạo của học sinh đã có sự chuyển biến rõ rệt. Đội ngũ cán bộ giáo viên luôn có ý thức và động lực cải tiến phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo hướng tích cực, tối
10. 10 đa hóa sự tham gia, trải nghiệm để phát triển năng lực bản thân cho tất cả các em học sinh. Quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh là cơ hội tốt để mỗi cán bộ quản lý, giáo viên tự trải nghiệm, học tập và tích lũy kinh nghiệm giáo dục cho bản thân. Học sinh có sự tiến bộ rõ rệt về kiến thức - kĩ năng, năng lực và phẩm chất. Các em có khả năng làm việc theo nhóm, tự học, tự giải quyết vấn đề, đây chính là tiền đề quan trọng cho việc xây dựng xã hội học tập, xây dựng thói quen tự học, chủ động để học sinh học tập suốt đời. Học sinh có năng lực tự quản, tự phục vụ bản thân, có kĩ năng sống và tự điều chỉnh bản thân trong tập thể, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp, hợp tác, chia sẻ, điều khiển các hoạt động của lớp và nhóm, cùng với đó là sự mạnh dạn, tự tin, tinh thần vì tập thể, sống yêu thương và biết giúp đỡ lẫn nhau, được bồi đắp và hình thành. Thông qua các sân chơi, các câu lạc bộ, các em đã đạt được nhiều thành tích đáng ghi nhận: Đạt giải khuyến khích sân chơi Thiếu nhi Việt Nam vươn ra thế giới vòng bán kết cấp khu vực; Giao lưu Tiếng Anh bậc tiểu học cấp tỉnh, Giải thưởng thiếu nhi Việt Nam huyện Cam Lộ, thể thao học đường, sáng tạo trẻ... Ngoài ra một thành công lớn đó là khi tổ chức hoạt động trải nghiệm đã tạo ra sự lan tỏa và sức hút cực mạnh, lôi cuốn được sự tham gia, ủng hộ tích cực của đông đảo phụ huynh và cộng đồng. Trên tinh thần tự nguyện, phụ huynh và cộng đồng ngoài việc chăm lo, tổ chức các hoạt động giáo dục cho nhà trường còn trực tiếp tham gia hướng dẫn những kiến thức, kĩ năng trong cuộc sống và luôn luôn động viên, khích lệ con em tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo một cách tích cực. Để khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp này, bản thân tôi cũng đã thiết kế nội dung khảo sát với các cán bộ quản lý, giáo viên dạy tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ, kết quả thu được cũng rất tích cực và khả quan. Hầu hết các ý kiến đều đánh giá cao tính khả thi của các giải pháp được đề xuất. Tóm lại, mặc dù có những khác biệt nhất định trong cách đánh giá về mức độ ưu tiên về tính khả thi, song về cơ bản các giải pháp được đề xuất đều đạt mức độ khả thi rất cao, gần như tuyệt đối. Điều này cho thấy, các giải pháp trên nếu được áp dụng trong thực tiễn các trường có cấp tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị có thể mang lại hiệu quả thực hiện cao. III. Kết luận: Để tổ chức tốt hoạt động trải nghiệm trong trường học cần tập trung vào giải quyết ba vấn đề cốt lõi sau: Thứ nhất, việc giáo dục lí tưởng cách mạng cho học sinh phải được thực hiện liên tục, linh hoạt, sáng tạo và phù hợp với tâm lí của học sinh. Để giáo dục lí tưởng cách mạng cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm, nhà trường tổ chức các đợt học tập tại các di tích lịch sử nhằm giúp các em học sinh ôn lại truyền thống anh hùng của quân đội nhân dân Việt Nam, bồi dưỡng và vun đắp cho thế hệ trẻ lòng tự hào và tình yêu với quê hương, đất nước. Việc giáo dục lí tưởng cách mạng cho học sinh của nhà trường được thực hiện một cách nghiêm túc ngay từ việc tưởng chừng rất đơn giản đó là nghi lễ Chào cờ Tổ quốc và hát Quốc ca. Để việc chào cờ Tổ quốc và hát Quốc ca trở thành nề nếp, có tác dụng giáo dục lý tưởng cách mạng, bồi đắp tinh thần yêu
11. 11 nước, lòng tự hào dân tộc cho học sinh trong toàn trường, ngoài việc thực hiện nghiêm túc hoạt động chào cờ đầu tuần, đầu tháng với các nội dung có tính giáo dục cao, nhà trường tổ chức “Hát quốc ca tại địa chỉ đỏ”, khi các em học sinh cất tiếng hát, thầy trò nhà trường đều thấy lòng yêu nước chảy hừng hực trong từng thớ thịt, từng mạch máu của mình. Thứ hai, lồng ghép công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho các em học sinh qua các hoạt động trải nghiệm. Thông qua hoạt động trải nghiệm giúp các em HS được chia sẻ những suy nghĩ, tình cảm và giá trị vật chất của mình với những thành viên trong cộng đồng, giúp các em biết ngoài tình cảm gia đình, các em biết đồng cảm với những người nhiễm chất độc da cam, trẻ em mồ côi, người tàn tật, khuyết tật, người già cô đơn không nơi nương tựa, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Thứ ba, giáo dục kĩ năng sống, giá trị sống trong các hoạt động trải nghiệm. Thông qua các hoạt động trải nghiệm để giúp em được rèn tính kỷ luật với bản thân như ăn uống, ngủ nghỉ đúng giờ, dậy đúng giờ, tập thể dục buổi sáng kĩ năng tự chăm sóc cho bản thân: giặt giũ quần áo, vệ sinh cá nhân, gấp chăn màn, quần áo, sắp xếp đồ dùng cá nhân gọn gàng, ngăn nắp một cách khoa học , kĩ năng sinh hoạt tập thể, kỹ năng giải quyết vấn đề, Hoạt động trải nghiệm này không những tạo một chuyển biến lớn trong ý thức học sinh mà còn là nhịp cầu giúp các em học sinh rèn kỹ năng sống biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh. Với sự quan tâm, giúp đỡ của Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo Cam Lộ, các đoàn thể xã hội, công tác tổ chức hoạt động trải nghiệm, giáo dục đạo đức, văn hoá, thể chất, thẩm mỹ cho học sinh trong nhà trường đã có những bước chuyển lớn về chất, tạo sự đột phá trong việc giúp cho học sinh chuyển biến căn bản về đạo đức, lối sống. Thế hệ học sinh nhà trường hiện nay được phát triển toàn diện; có đạo đức trong sáng, lối sống văn hóa, yêu gia đình, yêu nước, có lòng tự hào dân tộc, có ý thức chấp hành pháp luật; có sức khỏe, tri thức và kỹ năng lao động, sẵn sàng trở thành những công dân có ích góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp, góp phần bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Tôi tin tưởng rằng với sự say mê, sáng tạo, tâm huyết của cán bộ quản lý, đội ngũ giáo viên và sự chung tay góp sức của cộng đồng (đặc biệt là phụ huynh học sinh) thì việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường tiểu học thị trấn Cam Lộ trong thời gian tới sẽ tiếp tục gặt hái được nhiều thành công hơn nữa, góp phần quan trọng vào nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh đáp ứng được những yêu cầu đổi mới giáo dục nước ta hiện nay theo đúng tinh thần Nghị quyết 29/NQ-TW của Hội nghị TW 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo góp phần thực hiện tốt mục tiêu: “Phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học,
12. 12 năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học của người học. 2. Các kiến nghị đề xuất để sáng kiến đạt hiệu quả cao hơn Để các biện pháp đề xuất được triển khai thực hiện ở các trường có cấp tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ đạt hiệu quả, kiến nghị: - Đối với Phòng GD&ĐT huyện Cam Lộ: trên cơ sở cơ chế chính sách của nhà nước, của Bộ GD&ĐT ban hành, tổ chức hướng dẫn cụ thể cho các trường tiểu học trên địa bàn, bảo đảm thực hiện thống nhất các nội dung, hình thức, quy trình, mô hình triển khai hoạt động trải nghiệm, hướng dẫn việc huy động và quản lí nguồn lực, chấp hành đúng quy định của pháp luật và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Tổ chức bồi dưỡng cho cán bộ quản lý, giáo viên và các chủ thể có liên quan về chương trình, nội dung, hình thức triển khai hoạt động trải nghiệm. - Đối với các trường tiểu học thị trấn Cam Lộ và các trường có cấp tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ: Cần tổ chức nghiên cứu, triển khai đồng bộ các biện pháp đã được đề xuất, trong đó tập trung vào việc nâng cao nhận thức, năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên; sự phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh học sinh và các tổ chức xã hội./. XÁC NHẬN CỦA P.HIỆU TRƯỞNG NGƯỜI VIẾT SÁNG KIẾN Lê Thân Ái Hồ Thị Hải Thanh XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO