SKKN Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn - Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh - Nguyễn Thị Vân Anh

Nội dung tài liệu: SKKN Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn - Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh - Nguyễn Thị Vân Anh

1. 1 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. MỤC LỤC Nội dung Trang I. Đặt vấn đề 2 1. Lí do chọn đề tài. 2 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3 3. Nhiệm vụ nghiên cứu 3 4. Phạm vi nghiên cứu 3 5. Thời gian nghiên cứu 3 6. Giả thuyết khoa học 3 7. Phương pháp nghiên cứu 3 II. Giải quyết vấn đề 3 Chương 1: Cơ sở khoa học của sáng kiến kinh nghiệm 3 1. Cơ sở lí luận 4 2. Cơ sở thực tiễn 4 Chương 2: Thực trạng của đề tài nghiên cứu 5 Chương 3: Giải pháp thực hiện 8 1. Phân tích mục tiêu của chủ đề: Hệ Tuần hoàn – Sinh học 8 9 2. Xây dựng bài tập tình huống trong dạy học để phát triển năng lực 11 giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. 3. Sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – 12 Sinh học 8 nhằm phát huy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. 3.1. Sử dụng bài tập tình huống trong hoạt động khởi động 13 2.2. Sử dụng bài tập tình huống trong hoạt động hình thành kiến thức 14 mới 3.3. Sử dụng bài tập tình huống trong hoạt động vận dụng – mở rộng 16 3.4. Sử dụng một bài tập tình huống trong tổ chức hoạt động dạy 17 học cho cả bài học: III. Kết luận và kiến nghị 20 1. Hiệu quả thiết thực của sáng kiến kinh nghiệm 20 2. Kiến nghị và đề xuất 23 IV. Tài liệu tham khảo 24
2. 2 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. I. §Æt vÊn ®Ò: 1. Lí do chọn đề tài. Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về định hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nước ta trong giai đoạn hiện nay là “chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học” [1]. Trong đó năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo là một trong ba năng lực chung rất quan trọng, cần được hình thành và phát triển cho học sinh bậc THCS. Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, có rất nhiều tình huống, vấn đề thực tiễn trong cuộc sống gắn liền với kiến thức môn Sinh học. Do đó, dạy học thông qua giải quyết các bài tập tình huống, “học đi đôi với hành”, lí thuyết gắn với thực tiễn, nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội. Chính vì thế xây dựng các bài tập tình huống để dạy học trong môn Sinh học có nhiều thuận lợi để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. Dạy học bằng các bài tập tình huống vốn đã được sử dụng từ lâu và phổ biến biện nay. Xây dựng và sử dụng các bài tập tình huống phù hợp với từng nội dung bài học sẽ giúp học sinh phát triển các năng lực, nhất là năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Trong dạy học môn Sinh học ở trường THCS việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua việc sử dụng các bài tập tình huống là rất cần thiết. Nhưng hiện nay, trong sách giáo khoa môn Sinh học cấp THCS, những bài tập dưới dạng các tình huống chưa nhiều và chưa thực sự gần gũi với cuộc sống của các em. Giáo viên chưa thật sự quan tâm đến dạng bài tập này trong dạy học, hoặc sử dụng còn hình thức, chưa làm đúng quy trình và thiếu các tình huống hay phù hợp với nội dung của bài học. Nên học sinh còn lúng túng trong việc phát hiện, lập kế hoạch và thực thi các kế hoạch đó để giải quyết các tình huống mà giáo viên đưa ra. Đây cũng là nguyên nhân làm cho học sinh ít hứng thứ với môn học, từ đó việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo gặp nhiều khó khăn. Từ thực trạng trên, với mong muốn nâng cao được chất lượng dạy học môn Sinh học 8, cũng như phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. Vì vậy hôm nay tôi xin chia sẻ kinh nghiệm: “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực
3. 3 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh” mà tôi đã vận dụng có hiệu quả trong quá trình dạy học của mình. 2. Mục đích nghiên cứu. Đề tài nghiên cứu “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh” với mục đích cơ bản: - Tạo hứng thú học tập đối với môn Sinh học 8, đồng thời phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. - Từ đó nâng cao chất lượng dạy và học cho học sinh bộ môn sinh học ở trường THCS. 3. Nhiệm vụ nghiên cứu: - Xây dựng và sử dụng các bài tập tình huống trong dạy học, để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đồng thời tạo hứng thú học tập để giúp các em yêu thích môn học hơn, từ đó chủ động hơn, tích cực hơn trong học tập. 4. Phạm vi nghiên cứu. - Về chủ thể nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về phương pháp xây dựng và sử dụng các bài tập tình huống để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học chủ đề: Hệ tuần hoàn – Sinh học 8. - Khách thể nghiên cứu: Học sinh lớp 8 trường THCS. 5. Thời gian nghiên cứu Đề tài tôi thực hiện trong năm học 2020-2021 6. Giả thuyết khoa học Nếu giáo viên xây dựng và sử dụng hiệu quả các bài tập tình huống trong dạy học sinh học 8, thì học sinh sẽ được phát triển năng giải quyết vấn đề và sáng tạo tốt. 7. Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này tôi đã áp dụng phương pháp điều tra khảo sát thực tiễn trước, trong và sau khi áp dụng đề tài dựa trên tiêu chí và bộ công cụ đánh giá về khả năng phát hiện vấn đề, lập kế hoạch giải quyết vấn đề để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh cũng như kết quả lĩnh hội kiến thức. II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Chương 1: Cơ sở khoa học của sáng kiến kinh nghiệm 1. Cơ sở lí luận
4. 4 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. 2.1. Một số khái niệm 2.1.1. Tình huống Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học Việt Nam (2001) thì tình huống là toàn thể những sự việc xảy ra tại một nơi, trong một thời gian hoặc một thời điểm [2]. 2.1.2. Bài tập tình huống Theo tác giả Phan Đức Duy (1999), “Bài tập tình huống dạy học là những tình huống khác nhau đã, đang và có thể xảy ra trong quá trình dạy học, được cấu trúc lại dưới dạng bài tập, khi sinh viên giải bài tập ấy vừa có tác dụng củng cố kiến thức, vừa rèn luyện được những kĩ năng dạy học cần thiết” [3]. Theo Nguyễn Như An (1992), “bài tập tình huống sư phạm là một dạng bài tập nêu tình huống giả định hay thực tiễn trong quá trình dạy học - giáo dục, một tình huống khó khăn căng thẳng về trí tuệ, đòi hỏi sinh viên phải nhận thức được và cảm thấy có nhu cầu giải đáp bằng cách huy động vốn tri thức và kinh nghiệm sáng tạo của họ để giải quyết theo quy trình hợp lí, phù hợp với nguyên tắc, phương pháp và lí luận dạy học - giáo dục đúng đắn” [4]. Tóm lại, bài tập tình huống là một dạng bài tập trong đó có chứa tình huống học tập hoặc thực tiễn gây mâu thuẫn nhận thức cho học sinh, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức, kĩ năng hoặc tìm hiểu thêm kiến thức mới nhằm giải quyết tình huống qua đó chiếm lĩnh kiến thức và hình thành kĩ năng, năng lực. Khi sử dụng bài tập tình huống, giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu và giải quyết tình huống qua đó có thể rèn luyện được năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. 2.1.3. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. “Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh là khả năng cá nhân sử dụng hiệu quả các quá trình nhận thức, hành động và thái độ, động cơ, cảm xúc để phân tích, đề xuất các biện pháp, lựa chọn giải pháp và thực hiện giải quyết những tình huống, những vấn đề học tập và thực tiễn mà ở đó không có sẵn quy trình, thủ tục, giải pháp thông thường, đồng thời đánh giá giải pháp giải quyết vấn đề để điều chỉnh và vận dụng linh hoạt trong hoàn cảnh, nhiệm vụ mới” [5]. 3. Cơ sở thực tiễn Để đánh giá được thực trạng dạy học bằng bài tập tình huống trong chương trình sinh học ở trường THCS hiện nay, tôi đã tiến hành khảo sát 44 giáo viên phụ trách bộ môn Sinh học trong toàn huyện thông qua nhóm zalo chuyên môn và 105
5. 5 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. học sinh của 4 lớp khối 8 năm học 2020-2021 của trường chúng tôi. Kết quả khảo sát cho thấy: Giáo viên bước đầu đổi mới phương pháp, đa dạng hóa các hình thức dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh song chưa đưa ra được các phương pháp và kỷ thuật dạy học phù hợp hướng tới các năng lực. Trong dạy học bằng bài tập tình huống để góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thì giáo viên còn ít, chủ yếu mới dừng lại ở sự liên hệ kiến thức, giải thích các hiện tượng trong thực tiễn mà chưa xây dựng thành bài tập tình huống và giải quyết nó đúng quy trình, thiếu các bài tập tình huống hay, thu hút được sự chú ý của học sinh. Học sinh chưa có phương pháp và kỹ năng phát hiện vấn đề trong các tình huống, việc thảo luận, lên kế hoạch giải quyết các vấn đề trong các tình huống chưa tốt, chưa linh hoạt trong quá trình giải quyết các tình huống đó. Từ đó các em còn hạn chế trong việc vận dụng kiến thức giải quyết các tình huống liên quan đến bài học cũng như các vấn đề trong cuộc sống. Chương 2: Thực trạng của đề tài nghiên cứu * Thực trạng xây dựng và sử dụng bài tập tình huống để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của giáo viên trong dạy học sinh học hiện nay. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo là một năng lực cốt lõi trong chương trình giáo dục phổ thông. Xây dựng và sử dụng các bài tập tình huống trong dạy học là rất cần thiết và có nhiều thuận lợi, để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. Vì vậy, cần có sự điều tra GV cấp THCS về việc xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học cho HS ở mức độ nào. Các mức giáo viên sử dụng bài tập tình huống cho HS được thể hiện trong Bảng 1. Bảng 1. Thực trạng xây dựng và sử dụng bài tập tình huống để phát triển năng lực giải quyét vấn đề và sáng tạo cho HS trong dạy học Sinh học Mức độ sừ dụng (%) Rất Chưa Hoạt động dạy học Thườn Thỉnh Hiếm thường bao giờ g xuyên thoảng khi xuyên 1. Liên hệ bài học với các vấn 6,5 40,0 42,2 10,8 0.0 đề thực tiễn 2. Vận dụng kiến thức bài học 4.6 35,5 45,9 12,0 0,0
6. 6 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. để xây dựng thành bài tập tình huống. 3. Sử dụng bài tập tình huống 4.5 45,0 43,5 5,6 0,4 trong các tiết học. 4. Đánh giá mức độ sự tiến bộ của học sinh qua các giải quyết 5.5 32,7 51,7 8,5 1,6 các tình huống thực tiễn Kết quả khảo sát cho thấy, GV đã rất quan tâm đến đổi mới phương pháp dạy học, đa dạng hóa các hình thức dạy học và dạy học bằng bài tập tình huống để góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS. Bảng 1 cho thấy tỉ lệ trên GV rất thường xuyên và thường xuyên liên hệ bài học với các vấn đề thực tiễn (46.5%); Vận dụng kiến thức bài học để xây dựng thành bài tập tình huống (40.1%); Sử dụng bài tập tình huống trong các tiết học (49.5%); Đánh giá mức độ sự tiến bộ của học sinh qua các giải quyết các bài tập tình huống (38.3%). Bên cạnh đó vẫn có đến (10,8%) Gv hiếm khi liên hệ các vấn đề thực tiễn, (12.0%) tỉ lệ Gv xây dựng các bài tập tình huống để dạy học, (5,6%) sử dụng bài tập tình huống thực hiện để dạy học giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. 60 50 40 30 Rất thường xuyên 20 Thường xuyên 10 Thỉnh thoảng 0 Hiếm khi Liên hệ các Vận dụng kiến Sử dụng bài Đánh giá mức Chưa bao giờ bài học với thức bài học tập tình huống độ tiến bộ của các vấn đề để xây dựng trong các tiết học sinh qua thực tiễn thành bài tập học gải quyết các tình huống bài tập tình huống Biều đồ thực trạng xây dựng và sử dụng bài tập tình huống để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS trong dạy học Sinh học
7. 7 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. Như vậy, xây dựng và sử dụng bài tập tình huống nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo đã được các GV quan tâm rèn luyện, phát triển cho HS nhưng chủ yếu dừng lại ở mức liên hệ kiến thức bài học với thực tiễn, giải thích các sự vật, hiện tượng mà chưa xây dựng thành các bài tập tình huống để dạy học, chưa chú trọng vào mục đích phát triển năng lực cho học sinh. * Thực trạng sử dụng bài tập tình huống để dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh. Để đánh gía được thực trạng việc học sinh vận dụng giải quyết các bài tập tình huống trong quá trình học tập để lĩnh hội kiến thức cũng như phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn hiện nay trong chương trình sinh học 8 tôi đã tiến hành điều tra về mức độ hoạt động của học sinh trong hoạt động học tập như sau: Bảng 2. Mức độ thực hiện các hoạt động học tập của học sinh trong giải quyết các bài tập tình huống. Mức độ sử dụng (%) Rất Chưa Hoạt động học tập Thường Thỉnh Hiếm thường bao xuyên thoảng khi xuyên giờ 1. Biết liên hệ kiến thức bài học với 10,9 4,0 30,3 10,9 1,6 các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống 2. Khả năng tự phát hiện vấn đề trong 5,3 40,6 34,6 19,0 6,4 các bài tập tình huống 3. Thảo luận, lên kế hoạch giải quyết vấn đề trong các bài tập tình 10,7 33,5 36,8 12,2 3,9 huống. 4. Vận dụng kiến thức kiến thức để giải quyết bài tập tình huống liên 6,1 21,3 39,0 21,5 11,8 quan đến bài học. 5. Vận dụng kiến thức kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn ở địa 5,3 20,6 34,6 19,0 6,4 phương 6. Tự đánh giá việc vận dụng kiến 10,9 34,0 30,3 10,9 3,6 thức giải quyết vấn đề thực tiễn.
8. 8 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. Kết quả Bảng 2 cho thấy, có trên 50% HS rất thường xuyên và thường xuyên nghiên cứu sách giáo khoa (50.9%) và khả năng tự phát hiện vấn đề trong các tình huống (45,9%). Trong khi đó, có đến (1,6%) học sinh chưa bao giờ biết liên hệ kiến thức bài học với các vấn đề thực tiễn, và có (10,9%) học sinh hiếm khi dùng. 45 40 35 30 25 20 Rất thường xuyên 15 10 Thường xuyên 5 Thỉnh thoảng 0 Hiếm khi Biết liên Khả năng Thảo Vận dụng Vận dụng Tự đánh hệ kiến tự phát luận, lên kiến thức kiến thức giá việc Chưa bao giờ thức bài hiện vấn kế hoạch giải bài để giải vận dụng học với đề giải quyết tập tình quyết các kiến thức các vấn vấn đề huống vấn đề giải quyết đề thực thực tiễn vấn đề tiễn ở địa thực tiễn phương Biểu đồ mức độ thực hiện các hoạt động học tập của học sinh trong giải quyết các bài tập tình huống. Điều đó phản ánh việc tổ chức dạy học bằng bài tập tình huống gặp khó khắn, số GV thiết kế, tổ chức các hoạt động dạy học bằng bài tập tình huống còn ít, rất nhiều HS chưa được tự phát hiện, gọi ý để phát hiện vấn đề, tự lập kế hoạch để giải quyết vấn đề còn chưa có, nên các em phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo còn chưa được quan tâm. Chương 3: Giải pháp thực hiện 1. Phân tích mục tiêu của chủ đề: Hệ Tuần hoàn – Sinh học 8 Chủ đề: Hệ tuần hoàn - Sinh học 8 là chủ đề quan trọng trong chương trình Sinh học 8. Chủ đề này gồm 7 tiết với các bài 13,14,15,16,17,18,19 trong SGK hiện hành. * Về kiến thức: Chủ đề hệ tuần hoàn cung cấp cho sinh viên các kiến thức: - Máu và môi trường trong cơ thể
9. 9 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. - Cấu tạo và chức năng của các tế bào máu, các nhóm máu. - Đường đi của 2 vòng tuần hoàn và lưu thông bạch huyết. - Cấu tạo và chức năng của tim và hệ mạch * Về năng lực: -Học sinh biết tự nghiên cứu SGK để trả lời các câu hỏi của chủ đề, biết đặt các câu hỏi trong quá trình học tập -Lập kế hoạch hoạt động nhóm, tham gia thảo luận, đưa ra đáp án, biết chia sẽ các kiến thức - Có khả năng phát hiện vấn đề trong các tình huống, đề xuất giả thiết, lập kế hoạch và giải quyết vấn đề, đề xuất được các tình huống * Về phẩm chất: Yêu quý và chăm sóc bản thân hơn, chăm chỉ trong học tập, trung thực trong báo cáo kết quả. Chủ đề Hệ tuần hoàn là chủ đề có nhiều vấn đề thuận lợi cho giáo viên xây dựng thành các bài tập tình huống để đưa vào bài học, các tình huống này gần gũi với học sinh nên các em cũng dễ dàng phát hiện các vấn đề và lập kế hoạch giải quyết. Một số vấn đề Nội dung Vấn đề Bài 13. Máu và - Vì sao không nên ủ than để sưởi ấm trong phòng đóng kín môi trường trong cửa. cơ thể - Tại sao khi con người bị tiêu chảy mất nước nhiều lại gây hại cho cơ thể? - Một người sống ở vùng đồng bằng sau đó chuyển lên vùng núi cao sống một thời gian số lượng hồng cầu trong máu của người này sẽ thay đổi như thế nào? Vì sao? - Tại sao một vận động viên muốn nâng cao thành tích trong thi đấu thường lên vùng núi cao để luyện tập ngay trước khi dự thi đấu?. - Cần bổ sung thức ăn giàu chất sắt cho các bà mẹ mang thai - Trong điều trị cho bệnh nhân bị tiêu chảy, việc cần làm là bổ sung chất điện giải oresol, em hãy giải thích cơ sở của việc làm này? Bài 14: Bạch cầu - Vì sao khi chúng ta bị thương vết thương lại bưng mũ, và có thể tự lành.
10. 10 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. – miễn dịch - Trẻ em thường phải đi tiêm phòng vắc xin. Vậy vắc xin là gì? - Người bị bệnh đậu mùa, sau khi khỏi bệnh lại không bao giờ mắc lại bệnh đậu mùa nữa? - Tại sao cần tiêm chủng phòng Covid-19 cho toàn dân, cơ chế lây nhiễm và phòng tránh bệnh Covid-19. Bài 15: Đông - Vì sao khi bị đĩa hút máu, ở chổ vết máu chảy lại lâu đông? máu và nguyên - Khả năng truyền máu và các nguyên tắc truyền máu. tắc truyền máu - Một bệnh nhân đến bệnh viện để lấy máu, khi lấy máu ra thấy máu không có màu đỏ thẫm hay đỏ tươi đặc trưng. - Các vấn đề liên quan đến truyền máu cứu người. Bài 16: Tuần - Quá trình vận chuyển máu trong hệ mạch. hoàn máu và lưu - Tai sao khi bị rắn độc cắn, chảy máu động mạch cần buộc thong bạch huyết garo. Bài 17: Tim và - Các bệnh liên quan đến tim mạch, biện pháp phòng chống. mạch máu - Tại sao khi tiêm ta thường tiêm vào tĩnh mạch. - Vì sao tim hoạt động suốt đời mà ko mệt mỏi. Bài 18: Vận -Vì sao những người bị cao huyết áp thường dẫn tới tai biến chuyển máu qua mạch máu não?. hệ mạch- Vệ sinh hệ tuần hoàn 2. Xây dựng bài tập tình huống trong dạy học để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. Theo Nguyễn Thị Thanh (2018) trong nghiên cứu xây dựng bài tập tình huống nhằm phát triển năng lực Giải quyết vấn đề cho học sinh thì các bước xây dựng bài tập tình huống được khái quát như sau: Bước 1: Xác định mạch nội dung chủ đề Bước này xác định các mạch lớn về nội dung của mỗi chủ đề, làm cơ sở để xác định các mục tiêu/yêu cầu cần đạt cụ thể cho mỗi mạch nội dung. Bước 2: Xác định các yêu cầu cần đạt cho các mạch nội dung ở các mức độ khác nhau của bài học. Khi xác định yêu cầu cần đạt theo 4 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao. Nên trong quá trình thiết kế bài tập tôi đưa
11. 11 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. ra các câu hỏi với các mức độ khác nhau. Tuy nhiên để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo thì tôi ưu tiên nhiều hơn ở các câu hỏi vận dụng và vận dụng cao. Bước 3: Từ mỗi yêu cầu cần đạt, xây dựng các bài tập tình huống: Từ các yêu cầu cần đạt, tìm kiếm các thông tin liên quan, từ đó xây dựng các bài tập tình huống với các mâu thuẫn nhận thức giữa cái học sinh đã biết và cái học sinh cần tìm. VD 1: Yêu cầu cần đạt Học sinh trình bày được các nhóm máu cơ bản ở người, nguyên tắc truyền máu ở người. Bài tập tình huống: Bố của Nam bị tai nạn giao thông trên đường đi làm về, mất rất nhiều máu được đưa vào viện cấp cứu, bác sĩ cho truyền máu ngay mà không xét nghiệm. Theo em, máu đem truyền là nhóm máu gì? Vì sao không cần xét nghiệm? VD 2: Yêu cầu cần đạt: Học sinh trình bày được đường đi của máu trong 2 vòng tuần hoàn, ý nghĩ của việc buộc garo. Bài tập tình huống: Cho học sinh xem video về việc cấp cứu người khi bị rắn cắn ROaM3XkOT97GT8Q0YZUnHJ3M_mc9r. Video trên đang nói về vấn đề gì? Vì sao cần buộc garo, hãy trình bày đường đi cảu máu trong 2 vòng tuần hoàn ở người. 3. Sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát huy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Mục tiêu xây dựng BTTH nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, do vậy bài tập tình huống được sử dụng theo quy trình sau: Bước 1: Đặt vấn đề + Giáo viên đưa học sinh vào tình huống hoặc giáo viên gợi ý học sinh tự tạo ra tình huống. + Phát biểu vấn đề dưới dạng nhận thức giữa điều đã biết với cái chưa biết, học sinh tìm tòi đề giải quyết vấn đề mâu thuẫn đó trong tình huống đưa ra. + Học sinh đề xuất giả thiết và đề ra phương án.
12. 12 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. Bước 2: Lập kế hoạch nghiên cứu. Học sinh trả lời các câu hỏi giải quyết vấn đề và sáng tạo trong bài tập tình huống: Giáo viên thiết kế các nhiệm vụ học sinh cần thực hiện tương ứng với các câu hỏi, học sinh trả lời các câu hỏi sẽ rèn luyện được các biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề vấn đề và sáng tạo. Câu hỏi Các biểu hiện năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Câu 1: Hãy chỉ ra mâu thuẫn trong tình Phát hiện vấn đề huống. Câu 2: Vấn đề trọng tâm cần giải quyết trong tình huống. Câu 3: Hãy đưa ra giả thuyết cho vấn đề. Hình thành giả thuyết khoa học Câu 4: Hãy vận dụng kiến thức để giải GQVĐ thích vấn đề. Câu 5: Hãy rút ra kết luận về vấn đề. Rút ra kết luận Bước 3: Thực hiện kế hoạch + Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề trong tình huống. + Đánh giá tính chính xác câu giả thiết đặt ra đúng chưa Bước 4: Báo cáo kết quả và kết luận: + Giáo viên tổ chức cho học sinh rút ra kết luận về cách giải quyết vấn đề trong tình huống đã đặt ra. 3.1. Sử dụng bài tập tình huống trong hoạt động khởi động - Mục đích: Tạo ra các tình huống có vấn để kích thích học sinh phát hiện ra các vấn đề, tạo tính tò mò từ đó lôi cuốn học sinh vào bài học một cách hiệu quả hơn. - Cách thức tiến hành: - Bước 1: Giáo viên đưa ra một tình huống có vấn đề liên quan đến bài học. - Bước 2: Phát hiện vấn đề (giáo viên có thể đưa ra các câu hỏi gợi ý học sinh phát hiện vấn đề). - Bước 3: Giáo viên dẫn dắt học sinh vào bài mới Bài tập tình huống 1: Dùng để dạy trong phần khởi động của nội dung: Bạch cầu – Miễn dịch. Trên đường đi học về nghe xã thông báo lịch tiêm chủng vacxin Covid-19 cho các đối tượng ưu tiên. Nam nói với Tuấn tiêm vacxin Covid-19 là tiêm virus corona
13. 13 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. vào người đó, Tuấn nói không phải đâu, tiêm vacxin là tiêm thuốc chống Covid vào người. Theo em bạn nào nói đúng, hãy giải thích giúp hai bạn? Gv: yêu cầu hs thảo luận và trả lời? Hs: Trả lời Gv: Dựa vào câu trả lời của hs, đưa ra câu hỏi gợi mở, giúp học sinh phát hiện ra vấn đề của tình huống là: Khi tiêm vacxin là tiêm gì vào cơ thể mà có thể phòng bệnh được. Gv: Dẫn dắt học sinh vào nội dung: Bạch cầu và miễn dich. 3.2. Sử dụng bài tập tình huống trong hoạt động hình thành kiến thức mới - Mục đích: Kích thích khả năng tập trung và tư duy của học sinh bằng cách liên kết các kiến thức có sẵn và kiến thức mới để hình thành các giải thiết khoa học, và thảo luận để giải quyết các vấn đề trong bài tập tình huống, từ đó rút ra kết luận. Thông qua giải quyết tình huống học sinh lĩnh hội kiến thức. - Cách thức tiến hành: - Bước 1: Lập kế hoạch giải quyết tình huống đã đưa ra ở hoạt động khởi động. Còn nếu là một tình huống giáo viên mới đưa ra thì cần có thêm bước phát hiện vấn đề như ở hoạt động khởi động. - Bước 2: Giải quyết vấn đề trong tình huống thực tiễn. - Bước 3: Đánh giá và kết luận Bài tập tình huống 2: Khi học nội dung. Các nguyên tắc truyền máu - thuộc chủ đề: Hệ Tuần Hoàn - Sinh học 8 giáo viên đưa ra bài tập tình huống sau: Bố của Nam bị tai nạn giao thông trên đường đi làm về, mất rất nhiều máu được đưa vào viện cấp cứu, bác sĩ cho truyền máu ngay mà không xét nghiệm. Theo em, máu đem truyền là nhóm máu gì? Vì sao không cần xét nghiệm? - Bước 1: Đặt vấn đề: Gv: Theo em nhóm máu đem truyền là nhóm màu gì? Hs: Trả lời: - Bước 2: Lập kế hoạch nghiên cứu: - Hs nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm, đưa ra các giả thiết + Có 4 nhóm máu + Kháng nguyên, kháng thể trong mỗi nhóm máu. + Kháng nguyên nào gây kết dính với kháng thể nào? + Lập sơ đồ truyền máu của các nhóm máu.
14. 14 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. - Bước 3: Thực hiện kế hoạch: Gv: Theo dõi, đưa ra các câu hỏi gợi ý cho các nhóm. Hs: Các thành viên đưa ra các ý kiến thảo luận. Gv: Chốt ý và giúp học sinh xác định có 4 nhóm máu cơ bản ở người: O, A,B, AB - Nhóm máu đem truyền cho bố bạn Nam là nhóm máu O, vì O là nhóm máu chuyên cho không gây kết dính. - Nguyên tắc truyền máu: Khi truyền máu cần tuân theo nguyên tắc : + Lựa chọn nhóm máu cho phù hợp + Kiểm tra mầm bệnh trước khi truyền máu. Bài tập tình huống 3: Tình huống sử dụng trong dạy phần cấu tạo của máu. Thông qua bài tập giúp học sinh xác định được chức năng của huyết tương. Bạn Mai có thói quen là chỉ uống nước khi cơ thể cảm thấy khát, theo em thói quen này có đúng không? Giải thích? Gv: Đưa ra tình huống. Hs: Thảo luận, xác định vấn đề, vận dụng kiến thức đề xuất kế hoạch giải thích. Rút ra kết luận về vai trò cảu nước, của huyết tương Gv: Nhận xét, đánh giá. 3.3. Sử dụng bài tập tình huống trong hoạt động vận dụng – mở rộng - Mục đích: Giúp củng cố kiến thức và đánh giá được mức độ tiếp nhận kiến thức và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh. Bên cạnh đó các tình huống cũng giúp kích thích sự tò mò hứng thú tìm kiếm thông tin, liên hệ của học sinh. - Cách thức tiến hành:
15. 15 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. Bước 1: giáo viên lựa chọn tình huống có vấn đề liên quan đến bài học, học sinh phát hiện vấn đề. Bước 2: Lập kế hoạch giải quyết vấn đề Bước 3: Giải quyết vấn đề Bước 4: Đánh giá. Bài tập tình huống 4: Để mở rộng kiến thức trong nội dung Bạch cầu và miễn dịch trong chủ đề giáo viên đưa ra tình huống sau: Covid – 19, bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virut Corona được phát hiện lần đầu tiên tại thành phố Vũ Hán tỉnh Hồ Nam Trung Quốc vào 12/2019. Đến nay dịch bệnh đã lây lan ra nhiều nước trên thế giới để lại hậu quả vô cùng lớn về con người và kinh tế của thế giới. Tính đến này ngày 29/8/2021 cả thế giới có 216.868.264 ca nhiễm, trong đó 193.803.759 khỏi bệnh, 4.510.135 tử vong và 18.554.370 đang điều trị. Kể từ đầu dịch đến nay Việt Nam có 435.265 ca nhiễm, đứng thứ 59/222 quốc gia và vùng lãnh thổ (nguồn Báo mới). Khi xâm nhập vào cơ thể con người bề mặt vỏ virut Corona tiết ra các thụ thể để tấn công vào hệ miễn dịch. Để đối phó với sự xâm nhập của virut cơ thể tiết ra các phân tử để vô hiệu hóa chúng. 1. Em hãy cho biết các thụ thể do virut Corona và các phân tử do cơ thể tiết ra được gọi là gì? Giải thích? Hoạt động của chúng diễn ra theo cơ chế nào? 2. Khi virut Corona xâm nhập vào cơ thể con để gây bệnh thì hệ miễn dịch có những hoạt động để chống lại chúng? Hãy mô tả các hoạt động đó? 3. Em hãy nêu các biện pháp phòng chống Covid- 19 hiện nay? Bài tập tình huống 5: Một bệnh nhân bị hở van tim ( van nhĩ thất đóng không kín) + Nhịp tim của bệnh nhân đó có thay đổi không? Tại sao? + Lượng máu tim bơm lên động mạch chủ có thay đổi không? Tại sao? + Hở van tim gây nguy hại gì đến tim? Gv có thể đưa ra các tình huống này yêu cầu học sinh về nhà tìm kiếm thông tin, giải thích các tình huống. 3.4. Sử dụng một bài tập tình huống trong tổ chức hoạt động dạy học cho cả bài học: Mục đích: Sử dụng một bài tập tình huống được xây dựng dựa trên các vấn đề liên quan nội dung bài học. Khi học sinh giải quyết từng vấn đề liên quan đến
16. 16 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. tình huống giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức của bài học và phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Bài tập tình huống 6 Bài tập tình huống sử dụng trong bài học: Bạch cầu – miễn dịch. Giáo viên đưa ra bài tập tình huống 4 này khi bắt đầu vào hoạt động khởi động, sử dụng trong cả hoạt động hình thành kiến thức và hoạt động vận dụng. Thông qua bài tập này học sinh phát triển được các mức độ của năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Học sinh phát hiện vấn đề, đưa ra các giải thiết, lập kế hoạch và giải thích vấn đề đặt ra của tình huống, từ đó kết luận về vai trò cảu bạch cầu trong cơ thể. Giáo viên chiếu các hình ảnh và đưa ra tình huống sau: Tình huống 4 Câu hỏi dung Câu hỏi dung trong Câu hỏi dung trong khởi động Hình thành kiến thức trong Luyện tập Trong một lần leo Gv: Tình huống Gv: Em nghiên cứu - Trình bày đặc núi bạn An bị trượt đã đặt ra vấn đề thông tin SGK giải điểm cấu tạo phù chân gây chảy máu và gì? thích vì sao chân bạn hợp với chức trầy xước nhẹ ở đầu Hs: Vì sao chân An tự lành? năng cảu bạch gối gây đau, có sưng bạn An có thể - Vết thương sưng và cầu? lên và bưng mủ, nhưng tự lành được bưng mủ là do đâu? sau mấy hôm đã tự - Vai trò của bạch cầu khỏi. Bạn An thắc mắc trong bảo vệ cơ thể? vì sao bạn ấy lại có thể tự lành được như vậy. Em hảy giải thích giúp bạn An thắc mắc trên? - Bước 1: Giáo viên chiếu hình ảnh và đưa ra tình huống 1, và đặt câu hỏi: Vấn đề của tình huống trên là gì?
17. 17 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. - Bước 2: Hs Tình Thảo luận đưa ra vấn đề của tình huống: Vì sao chân bạn An lại có thể tự khỏi, vết thương sưng và bưng mủ là do đâu? - Đưa ra các giả thiết, và lập kế hoạch để giải quyết vấn đề trên. Giáo viên dẫn dắt học sinh vào bài mới Bạch cầu – Miễn dịch từ tình huống trên. - Bước 3: Gv mời đại diện nhóm lên trình bày và rút ra vai trò cảu bạch cầu. Bài tập tình huống 7: Dùng để dạy trong nội dung tuần hoàn máu và bạch huyết Tình huống Câu hỏi dung Câu hỏi dung trong Hình Câu hỏi dung trong khởi thành kiến thức trong Luyện tập động Cho học sinh xem - Đoạn video - Tại sao khi bị rắn cắn cần - Để những video về việc cấp cứu nói về vấn đề băng bó, garo toàn bộ người quanh người khi bị rắn cắn gì? vùng cơ thể bị rắn cắn? em nhận thức đầy đủ hơn về - Nếu không thực hiện vấn đề này, om/watch?v=IRR- theo hướng dẫn của bác sĩ cần phải làm 3O4SoHA&list=PLqF trong đoạn video thì điều gi? - gì sẽ xảy ra? ROaM3XkOT97GT8 - Mô tả đường đi của máu Q0YZUnHJ3M_mc9r trong hai vòng tuần hoàn. Bước 1. Cho học sinh xem video Bước 2. GV Đặt câu hỏi
18. 18 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. Bước 3. Đề xuất các ý tưởng, giả thuyết (phân chia lớp học thành các nhóm, cử nhóm trưởng => HS thảo luận nhóm để đưa ra các ý tưởng và giả thuyết về vấn đề): - Băng bó để tránh cho nọc độc lan tỏa và di chuyển đến các bộ phận khác trong cơ thể - Nếu không tuân theo hướng dẫn của bác sĩ thì chất độc sẽ lan nhanh và khi đó dùng huyết thanh kháng độc không có tác dụng - Để những người quanh em nhận thức đầy đủ hơn về vấn đề này, cần phải: + Tuyên truyền + Hướng dẫn cách xử lý vết thương Bước 4: Xác định các kiến thức cần cho việc giải quyết vấn đề (liệt kê các nội dung kiến thức cần có để kiểm chứng). - Dòng máu vận chuyển trong toàn bộ cơ thể thông qua 2 vòng tuần hoàn để mang các chất đi nuôi cơ thể - Chất độc trong nọc rắn có thể làm hoại tử cơ quan và dẫn đến chết. Vơi các bài tập tình huống trên tôi có thể sử dụng dạy trực tiếp trên lớp hoặc dạy trức tuyến. Năm học 2021-2022 có những tiết học chúng tôi đã phải tổ chức dạy trực tuyến để phòng dịch. Quy trình xây dựng và sử dụng các bài tập tình huống tôi cũng tiến hành như trên, nhưng trong dạy học để tăng tính tuwong tác với học sinh tôi đã chia nhóm nhỏ trên zoom để học sinh thảo luận và báo cáo, mà giáo viên vẫn có thể quản lí và giúp đỡ các nhóm. III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1. Hiệu quả thiết thực của sáng kiến kinh nghiệm Để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, tôi đã sử dụng công cụ là các bài tập tình huống. Học sinh thực hiện giải các bài tập tình huống theo yêu cầu. Để đánh giá học sinh đạt được các mức độ của năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, tôi sử dụng bảng chấm điểm như sau: Các thành tố Biểu hiện Điểm Phát hiện vấn đề Chỉ ra mâu thuẫn trong tình huống. 1 Nêu được vấn đề trọng tâm cần giải quyết trong tình huống. Đề xuất giả thuyết khoa Đưa ra được giả thuyết cho vấn đề, dự 1 học đoán các giải thiết để giải quyết vấn
19. 19 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. đề của tình huống. Lập kế hoạch giải quyết Đưa ra các cách giải thích phù hợp để 1 vấn đề giải quyết vấn đề trong tình huống Giải quyết vấn đề Giải thích vấn đề đúng, rõ ràng và chi 1 tiết Rút ra kết luận Đánh giá giải pháp, đề xuất ý tưởng. 1 Tổng điểm cao nhất học sinh đạt được là 5 điểm và mỗi thành tố 1 điểm. Dựa theo mức độ đạt được của học sinh mà giáo viên chấm điểm tối đa hay không. Từ tổng số điểm có thể chia mức độ năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo thành 4 mức: Yếu: 1 ≤ 2 điểm; Trung bình 2≤ 3 điểm; Khá 3 ≤ 4 điểm; Tốt 4 > 4 điểm. Thực nghiệm được tiến hành trên 56 em học sinh lớp 8A, B Trường THCS Trần Kim Xuyến huyện Hương Sơn tỉnh Hà Tĩnh trong năm học 2021-2022. Trong đó lớp 8A có 1 học sinh hòa nhập và lớp 8B có 1 học sinh khuyết tật. Số lần đánh giá là 03 bài kiểm tra, sử dụng bài tập tình huống. Kết quả thu được như sau: Từ biểu đồ trên cho thấy ở lần kiểm tra 1, học sinh đạt điểm cao nhất là 5 nhưng chỉ có 1 em,ở mức 4 và 4.5 có 3 em, trong khi đó số học sinh đạt điểm dưới 2 điểm là 14 em. Điều này cho thấy, ở lần kiểm tra 1: số học sinh đạt mức 5 và mức 4 năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo còn rất ít. Ở lần kiểm tra 2, số HS đạt mức 4 trở lên là 14 học sinh, số học sinh đạt mức 2 là 38 em, số học sinh đạt mức giảm xuống chỉ còn 6 em. Ở lần 3, đã có 22 học sinh đạt mức 4 trở lên, còn 2 em đạt mức 1, gần một nửa (26 HS) đạt mức 3. Từ đó, cho thấy, thông qua rèn luyện
20. 20 “Xây dựng và sử dụng bài tập tình huống trong dạy học chủ đề Hệ tuần hoàn – Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh”. bước đầu bằng bài tập tình huống, học sinh đã phát triển được năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Điều này đã cho phép kết luận sơ bộ, sử dụng bài tập tình huống có thể phát triển được năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. * Bảng đánh giá qua kết quả kiểm tra học kì I – Sinh học 8 Kết quả bài kiểm tra học kì I môn Sinh học 8 năm học 2021-2022: SĨ GIỎI KHÁ TB YẾU LỚP SỐ SL % SL % SL % SL % Thực nghiệm 8 A, B 56 12 22,2 22 40.7 21 37,1 1 0 Đối chứng 8C,D 50 8 8 12 20 30 56 8 16 (Kết quả kiểm tra học kì I của 2 lớp thực nghiệm 8A,B và 2 lớp đối chứng 8C, D) Trong quá trình dạy học thực nghiệm ở trường nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh tôi đã áp dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực như: Dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án, dạy học hợp tác Cũng như các kỷ thuật dạy học nhằm phát triển năng lực cho học sinh như: Mảnh ghép, KWL, bể cá, khăn trải bàn Thông qua đó học sinh được thảo luận trao đổi với nhau để từ đó biết đặt các các câu hỏi có vấn đề, đưa ra được các giả thiết trong các tình huống thực tiễn, biết đề xuất và thực thi các giải pháp để giải quyết các vấn đề trong các bài tập tình huống giáo viên đưa ra hay các em tạo nên. Qua các tiết dạy thực nghiệm trên lớp tôi nhận thấy học sinh rất hào hứng và tích cực tham gia vào các hoạt động học tập. Áp dụng biện pháp này tôi nhận thấy thông qua giải quyết các bài tập tình huống học sinh chiếm lĩnh kiến thức đồng thời rèn luyện được các kỹ năng cần thiết, qua đó giúp các em phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo trong cuộc sống được tốt hơn.