SKKN Vận dụng giáo dục stem vào tổ chức dạy học môn Toán Lớp 1 - Nguyễn Thị Hiếu

Nội dung tài liệu: SKKN Vận dụng giáo dục stem vào tổ chức dạy học môn Toán Lớp 1 - Nguyễn Thị Hiếu

1. UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN CAM LỘ TRƯỜNG TIỀU HỌC THỊ TRẤN CAM LỘ BÁO CÁO SÁNG KIẾN VẬN DỤNG GIÁO DỤC STEM VÀO TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 1 Tác giả/Nhóm tác giả: NGUYỄN THỊ HIẾU Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ, huyện Cam Lộ Lĩnh vực áp dụng sáng kiến : Toán học Cam Lộ, tháng 5 năm 2024
2. UBND HUYỆN CAM LỘ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG TH THỊ TRẤN CAM LỘ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Cam Lộ, ngày 12 tháng 5 năm 2024 BÁO CÁO SÁNG KIẾN - Họ và tên tác giả/Nhóm tác giả: NGUYỄN THỊ HIẾU ; Nữ - Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ: Đại học Sư phạm. - Chức vụ: Giáo viên - Đơn vị công tác: Trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ - Tên sáng kiến: “Vận dụng giáo dục STEM vào tổ chức dạy học môn Toán lớp 1” - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Toán học - Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Tháng 9 năm 2023. I. Lý do chọn sáng kiến Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đã và đang được triển khai sâu rộng để thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nước ta theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh. Trong đó, giáo dục STEM là một trong những nội dung quan trọng được thể hiện trong cả Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể và trong Chương trình Giáo dục các môn học, xuyên suốt từ cấp Tiểu học đến cấp Trung học phổ thông. Giáo dục STEM là xu hướng giúp người học làm chủ tương lai và giúp người học phát triển các kỹ năng cần thiết: Giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, giao tiếp, hợp tác, tư duy phản biện, khả năng ra quyết định và ứng dụng bài học vào thực tế, ... để tạo ra những sản phẩm có ích trong cuộc sống. Năm học 2023- 2024, Sở giáo dục – Đào tạo tỉnh Quảng trị tổ chức thực hiện nội dung giáo dục STEM tiếp cận theo định hướng của Chương trình GDPT 2018 đối với cấp Tiểu học. Phương pháp giáo dục STEM là nâng cao rèn luyện kĩ năng liên quan đến các yếu tố Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học. Toán học là một trong bốn lĩnh vực có liên hệ chặt chẽ với nhau trong nghiên cứu khoa học và ứng dụng khoa học, tạo ra sản phẩm phục vụ cuộc sống. Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, một trong những quan điểm xây dựng chương trình môn Toán ở phổ thông là: “Chương trình môn Toán chú trọng tính ứng dụng, gắn kết với thực tiễn hay các môn học, hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn học nhằm thực hiện giáo dục STEM”. Trong chương trình môn Toán 1, nhiều nội dung có thể ứng dụng giáo dục STEM để tăng cường các hoạt động trải nghiệm cho học sinh, góp phần phát triển năng lực, phẩm chất người học theo định hướng của Chương trình GDPT 2018.
3. 2 Với học sinh lớp 1, việc thay đổi môi trường và chương trình giáo dục mới sẽ khiến các em cần thời gian để làm quen và thích nghi. Ở các lớp mầm non, hoạt động chính của học sinh là vui chơi và thoải mái sáng tạo, không bị gò bó. Bước vào lớp1, các em sẽ bắt đầu làm quen với bài tập hàng ngày và kỷ luật học tập. Việc phải tiếp thu những kiến thức sách vở và các thay đổi về môi trường sinh hoạt có thể sẽ tạo ra những áp lực vô hình cho trẻ. Thay vì chỉ giảng dạy kiến thức Toán học thông qua các bài giảng truyền thống, giáo viên có thể tạo ra các tình huống thực tế hoặc vấn đề cụ thể mà học sinh cần phải giải quyết. Vì thế việc phối hợp các phương pháp dạy học tích cực kết hợp với chương trình STEM sẽ mang lại hiệu quả tích cực trong phát triển phẩm chất, năng lực cũng như khả năng ứng dụng kiến thức toán học vào thực tế cuộc sống. Với thực tế nêu trên, là giáo viên giảng dạy lớp 1, tôi luôn trăn trở, suy nghĩ để vận dụng STEM vào dạy học môn Toán để làm sao mang lại hiệu quả tích cực nhất, sáng tạo nhất. Đó cũng chính là lí do tôi chọn và áp dụng sáng kiến “Vận dụng giáo dục STEM vào tổ chức dạy học môn Toán lớp 1” trong năm học 2023 – 2024 ở lớp 1A5 Trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ. II. Giải quyết vấn đề 1. Tính mới và sáng tạo của sáng kiến: Năm học 2023-2024, Sở giáo dục – Đào tạo tỉnh Quảng Trị tổ chức thực hiện nội dung giáo dục STEM tiếp cận theo định hướng của Chương trình GDPT 2018 đối với cấp Tiểu học. Trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ là một trong những trường tham gia thí điểm áp dụng giáo dục STEM cấp Tiểu học trong năm học này. Hiểu được vai trò, vị trí quan trọng của dạy học STEM trong nhà trường, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu, đưa phương pháp giáo dục này vào giảng dạy tại lớp 1A5, trong dạy học môn Toán. Ứng dụng STEM vào dạy học như thổi một luồng gió mới vào giảng dạy đó là: thay đổi PPDH, cách tổ chức dạy học cho phù hợp, thay đổi cách tiếp thu bài của một cách chủ động, sáng tạo. Để dạy học có hiệu quả cho học sinh lớp 1 tôi đã thực hiện một số giải pháp mới như sau: Giải pháp thứ nhất: Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cá nhân về phương pháp giáo dục STEM Tháng 8 năm 2023 tôi cùng đồng nghiệp tham gia tập huấn “Dạy học theo phương pháp giáo dục STEM” do Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Cam Lộ tổ chức. Qua tập huấn, nghiên cứu tìm hiểu tôi nhận thức được STEM không phải là môn học mới mà là một định hướng giáo dục, đó là giáo dục mang tính ứng dụng, thực hành và giảng dạy thông qua các hoạt động trải nghiệm. Giáo viên có thể dạy STEM từ những phương tiện và nguyên vật liệu sẵn có, thậm chí từ các vật liệu tái sử dụng. Vấn đề cốt lõi của phương pháp giáo dục này cách dạy tích hợp nhằm tạo hứng thú, khơi gợi niềm say mê học tập, giúp học sinh khám phá tiềm năng của bản thân, khám phá khoa học, công nghệ, phát huy tính tích cực sáng tạo để vận dụng giải quyết các vấn đề cụ thể trong thực tiễn cuộc sống.
4. 3 Qua đó tôi nhận thấy việc dạy học vận dụng phương pháp giáo dục STEM là cực kỳ cần thiết cho giáo dục Tiểu học. Để đáp ứng với giáo dục STEM, bản thân nghiên cứu tài liệu, học hỏi trao đổi với anh chị em đồng nghiệp để nâng cao kỹ năng tích hợp các môn học và hoạt động giáo dục, giúp kết nối kiến thức từ nhiều lĩnh vực và tạo ra trải nghiệm học tập thú vị cho học sinh. Bên cạnh đó, tôi còn phát triển kỹ năng hướng dẫn, nhận xét và đánh giá sản phẩm từ ứng dụng giáo dục STEM của HS một cách hiệu quả, từ đó tạo điều kiện để các em phát triển tốt hơn. Ngoài ra, tôi còn tham gia các diễn đàn giáo dục STEM trên các trang mạng xã hội để giao lưu, học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm. Tôi dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu, học hỏi đồng nghiệp để tiếp cận phương pháp dạy học này và nâng cao trình độ chuyên môn.Tôi cùng các đồng chí giáo viên của Tổ khối 1 nghiên cứu lập kế hoạch năm học cho môn Toán, Tự nhiên và Xã hội có vận dụng phương pháp giáo dục STEM. Chọn lựa các nội dung phù hợp với thực tế học sinh, thực tế của địa phương để vận dụng có hiệu quả. Với sự nỗ lực cùng sự chỉ đạo sát sao của cấp trên, bản thân tôi sẽ nâng cao được tay nghề cũng như lĩnh hội được phương pháp giáo dục hiệu quả, hướng đến vận dụng STEM vào thực tế dạy học thành công và hiệu quả. Ưu điểm: Bồi dưỡng về giáo dục STEM giúp giáo viên nắm vững các phương pháp và kỹ thuật giảng dạy hiện đại, từ đó nâng cao khả năng giảng dạy và tạo ra một môi trường học tập tích cực và sáng tạo. Tồn tại: Việc triển khai dạy học STEM yêu cầu giáo viên phải có kiến thức sâu rộng và kỹ năng giảng dạy đa môn. Tuy nhiên, không phải tất cả giáo viên đều có sẵn các kỹ năng trên, điều này có thể tạo ra một thách thức đối với việc triển khai chương trình giáo dục STEM. Trong giải pháp này tính mới mà tôi áp dụng đó là: Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ nói chung, trong đó tiếp cận và thường xuyên bồi dường chuyên môn về giáo dục STEM sẽ giúp giáo viên khám phá sự đa dạng của ngành STEM và cách tích hợp nó vào các môn học khác nhau, từ Toán đến Khoa học, Công nghệ và Kĩ thuật. Giải pháp thứ hai: Áp dụng Quy trình tổ chức dạy học theo mô hình giáo dục STEM Việc áp dụng STEM vào dạy học môn Toán ở lớp 1 không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản mà còn khuyến khích sự sáng tạo, tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề. Sáng kiến này đề xuất một phương pháp học tích hợp STEM vào môn Toán, tạo ra một môi trường học tập đa dạng và thú vị, từ đó giúp học sinh phát triển toàn diện và tự tin trong việc sử dụng kiến thức Toán học và ứng dụng STEM vào trong cuộc sống hàng ngày. Khi triển khai dạy học theo mô hình STEM, tôi thực hiện dạy học bài học STEM theo quy trình thiết kế kĩ thuật: Bước 1. Xác định vấn đề học môn Toán
5. 4 linh hoạt, hiệu quả. Bước 2. Nghiên cứu kiến thức nền Bước 3: Đề xuất và lựa chọn giải pháp. Bước 4: Chế tạo, thử nghiệm và đánh giá. Bước 5: Chia sẻ, thảo luận và điều chỉnh. Tôi lập kế hoạch dạy học bài học STEM chu đáo, kĩ lưỡng. Kế hoạch cụ thể, rõ ràng, có dự kiến các hoạt động của cô và trò. Lựa chọn phương dạy học phù hợp, phối hợp phương pháp dạy học tích cực với phương pháp dạy học STEM để có được những tiết học thú vị và đạt hiệu quả cao. Tôi dự kiến chuẩn bị đồ dùng dạy học của GV và đặc biệt đồ dùng học tập của HS một cách cụ thể, khai thác những đồ dùng dễ làm, dễ kiếm. Ví dụ: Bài Đồng hồ tiện ích (Tuần 30), các em phải chuẩn bị bìa cát tông, tờ lịch cũ, dụng cụ làm kim đồng hồ, quan trọng hơn là quan sát đồng hồ Để có thể đạt được thành công trong vận dụng STEM vào dạy học môn Toán lớp 1, tôi đã tích cực nghiên cứu và chú trọng xây dụng môi trường học tích cực như: Tạo môi trường học tập thú vị và tương tác: Tôi thường mở đầu buổi học bằng những tình huống có vấn đề ví dụ: cho HS quan sát bức tranh về một cửa hàng đồ chơi, một công viên, hoặc một siêu thị. Hỏi học sinh về những gì họ nhìn thấy và nghĩ gì về các bức tranh. Thảo luận về các loại hình học có trong các hình ảnh này, ví dụ như hình vuông của hộp, hình tròn của bánh xe, hoặc hình tam giác của cờ. Sau đó, giới thiệu một bài toán thú vị: "Hãy giúp cô thiết kế bức tranh trang trí lớp học có sử dụng các hình học khác nhau". Tôi chia lớp thành các nhóm nhỏ và cung cấp cho mỗi nhóm một số vật liệu như giấy màu, kéo, các hình có sẵn trong bộ đồ dùng Trong giờ học, tôi đã gợi mở hướng dẫn, khuyến khích học sinh suy nghĩ trao đổi ý kiến trong nhóm tìm ý tưởng mới và làm ra sản phẩm phù hợp ngay trong tiết học. Ví dụ: Thực hành trang trí lớp học bằng các hình hình học, HS lớp tôi đã tạo ra nhiều sản phẩm sáng tạo, đẹp như ngôi nhà, mô hình đường giao thông, phương tiện giao thông... Tạo cơ hội cho HS thực hành, khám phá: Trong giờ học, chú trọng tổ chức các hoạt động thực hành như sử dụng thước để đo đạc, dụng cụ có hình tròn như dĩa để cắt hình tròn sau đó tạo cơ hội áp dụng các khái niệm Toán học vào thực tế. Ví dụ: khi dạy bài Dụng cụ so sánh các em tạo các dấu bé hơn, lớn hơn, bằng nhau từ ống hút, trang trí bằng giấy màu, bìa cát tông, hồ dán HS sẽ sử dụng các dụng cụ so sánh này trong quá trình học toán suốt cả năm học. Bên cạnh đó, tôi đề cao những trải nghiệm thực tế của học sinh. Tôi tổ chức cho các em tự mình tư duy, tìm tòi, ứng dụng các kiến thức liên môn, sử dụng các thiết bị hỗ trợ để tìm ra cách giải quyết cuối cùng. Khi dạy bài học STEM “Dụng cụ tính cộng, trừ”, tôi tiến hành như sau: Xác định yêu cầu cần đạt của bài học
6. 5 Môn chủ đạo: Toán học Môn tích hợp: Mĩ thuật - Thực hiện được việc - Biết cách sử dụng công cụ phù hợp với vật liệu và an cộng, trừ trong phạm vi toàn trong thực hành, sáng tạo 10. - Phối hợp được một số kĩ năng: vẽ, cắt, dán, tạo hình... trong thực hành, sáng tạo. - Trưng bày, giới thiệu được sản phẩm, chia sẻ mục đích sử dụng dụng cụ tính cộng, trừ. Thực hiện các bước dạy học vận dụng phương pháp STEM Hoạt động 1: Mở đầu (Xác định vấn đề) a) Đặt vấn đề GV cho HS quan sát tranh nêu phép tính phù hợp (3 + 4 ) HS có thể tính nhẩm nêu ngay kết quả. GV đưa dãy số từ 1 đến 10 để học sinh suy nghĩ cách nhẩm kết quả ngay trên dãy số này (VD: đếm thêm 4 đơn vị bắt đầu từ số 3 và vị trí được xác định là số 7 cũng chính là kết quả của phép cộng 3+4). b) Quan sát học liệu số, nhận nhiệm vụ Giáo viên cho HS trải nghiệm trò chơi sử dụng dụng cụ tính cộng trừ trên mẫu sẵn. Sau đó, HS tiếp nhận nhiệm vụ bài học mới là cùng thiết kế và chế tạo dụng cụ tính cộng, trừ. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (Nghiên cứu kiến thức nền) GV tổ chức dạy học hình thành bảng cộng, bảng trừ một cách tích cực và có hiệu quả. Trong hoạt động này, yêu cầu HS phải nắm và thuộc bảng cộng, bảng trừ trong phạm vi 10 ngay tại lớp. GV sử dụng bảng cộng, bảng trừ kiểm tra, đánh giá hiệu quả nắm bài của HS cũng như hướng dẫn HS cách tính nhẩm cộng, trừ dựa vào đếm tiếp, đếm lùi trên tia số. Khi các em có kiến thức nền vững chắc, GV mới tiến hành hoạt động tiếp theo. Hoạt động 3: Luyện tập và vận dụng a) Đề xuất và lựa chọn giải pháp GV kiểm tra đồ dùng các em đã chuẩn bị như: ly nhựa, ống hút, băng giấy. kéo, bút màu, bìa giấy A4 hoặc bìa cắt tông. GV cho HS thảo luận đề xuất và lựa chọn các phương án làm dụng cụ tính cộng, trừ: + Làm máy tính cộng trừ dựa trên các ly giấy. (sử dụng ly giấy, keo dán, các băng giấy ghi chữ số và dấu phép tính). + Làm dụng cụ tính cộng, trừ trên tia số. (sử dụng băng giấy vẽ tia số, giấy màu, bút vẽ, ống hút để làm thanh trượt. Giáo viên mời 1 - 2 nhóm học sinh báo cáo về nội dung thảo luận của nhóm. GV theo dõi và giúp đỡ các nhóm còn lúng túng chưa đề xuất được ý tưởng để tạo ra sản phẩm. b) Chế tạo mẫu, thử nghiệm và đánh giá
7. 6 HS thực hành chế tạo mẫu làm dụng cụ tính cộng, trừ. GV theo dõi, quan sát, hướng dẫn HS phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm, hướng dẫn gia công đồ dùng tái chế như bìa cát tông, cắt ống hút,... GV nhắc nhở các em về thời gian hoàn thành sản phẩm và dọn vệ sinh khu vực thực hành làm sản phẩm. Các nhóm thực hành sử dụng và ghi chép đánh giá sản phẩm của bạn, của mình. Sau bài học, HS lớp tôi đã hoàn thành hai nhóm sản phẩm “Dụng cụ tính cộng, trừ” đó là: Máy tính cộng trừ làm từ 4 ly nhựa đã qua sử dụng và Thanh trượt cộng, trừ từ bao gồm tia số ghi các chữ số từ 1 đến 10 c.Chia sẻ, thảo luận và điều chỉnh. GV chuẩn bị một bàn trống giữa lớp để các nhóm trưng bày sản phẩm. Thành viên đại diện của mỗi nhóm học sinh trình bày về sản phẩm nhóm với các yêu cầu: Các nhóm giới thiệu sản phẩm dụng cụ tính cộng trừ của các nhóm và cách sử dụng Biểu diễn sử dụng dụng cụ cộng trừ để trình bày một phép tính theo yêu cầu của giáo viên. Các nhóm còn lại bình chọn những sản phẩm đáp ứng các tiêu chí trong yêu cầu sản phẩm bằng phiếu đánh giá Giáo viên nhận xét chung, tuyên dương các nhóm. Trong quá trình chế tạo ra sản phẩm, các em cũng đã có lúc lên kế hoạch về dụng cụ chưa đúng. Nhưng với bài học STEM là vậy, thất bại là một phần tất yếu của quá trình. Điều quan trọng là học sinh đã học được gì, rèn thêm được những kỹ năng gì trong và sau quá trình ấy. Quá trình sửa lỗi ấy, học sinh cắt và chỉnh sửa rất nhiều lần để từ đó quyết định chọn chất liệu nào, phải thêm hay bớt đi mới ra được một sản phẩm hoàn thiện. Và đó mới chính là kỹ năng mà thầy cô muốn mang tới cho các em trong chủ đề STEM lần này. Ưu điểm: Vận dụng giáo dục STEM vào dạy học toán 1 đã mang lại nhiều tín hiệu đáng mừng. HS tham gia hoạt động học tập một cách chủ động. Các em đã vận dụng để tạo ra nhiều sản phẩm hữu ích, có thể ứng dụng vào cuộc sống. Bên cạnh đó, các em hỗ trợ giúp đỡ nhau hoàn thành sản phẩm sau mỗi bài học. Biết đánh giá ứng dụng của sản phẩm. Tồn tại: Đối tượng học sinh lớp 1 đang trong giai đoạn phát triển kỹ năng đọc và viết, do đó có thể gặp khó khăn trong việc đọc hiểu các hướng dẫn và tài liệu liên quan đến STEM. Trong giải pháp này tính mới mà tôi áp dụng đó là: GV tổ chức và hướng dẫn HS tiếp cận với phương pháp học STEM. Các em biết cách đề xuất ý tưởng để làm ra các sản phẩm ứng dụng sau mỗi bài học. Các em biết cách sử dụng những vật liệu thông dụng tái chế và làm ra các sản phẩm để vận dụng vào bài học như: đồng hồ treo tường, dụng cụ tính cộng, trừ, dụng cụ so sánh các số trong phạm vi 10, Các em đã có một số kỹ năng như cắt các hình khối, trang trí các
8. 7 họa tiết vào sản phẩm, những trải nghiệm thực tế như muốn cắt hình tròn, các em sử dụng đĩa nhựa để vẽ sẵn và cắt (trong khi các em chưa sử dụng được com pa hoặc cần sử dụng hình tròn to) hay dùng nhiệt để làm lỗ qua các nắp nhựa, dùng que kem để làm giá đỡ cho Đồng hồ tiện ích, Giải pháp thứ ba: Lồng ghép giáo dục STEM để nâng cao chất lượng dạy học môn Toán lớp 1. Để phát huy lợi ích của giáo dục STEM trong dạy học môn Toán, trước hết GV cần tiếp tục đổi mới PPGD nhằm giúp HS nắm vững kiến thức toán học và phát triển phẩm chất năng lực toán học. Tôi hướng dẫn HS cách làm việc độc lập và cách nắm được bản chất các kiến thức toán học, và lồng ghép giáo dục STEM vào dạy học một số nội dung của bài học Đối với HS lớp 1, các em mới làm quen với các hoạt động học tập bao gồm hoạt động cá nhân làm việc, cũng như là thảo luận, phát biểu ý kiến cá nhân để chiếm lĩnh kiến thức mới. Khi dạy cho HS học toán, GV cần lựa chọn phương pháp, biện pháp thích hợp để HS nắm được các kiến thức bản chất nhất rồi từ đó làm cơ sở cho việc học các kiến thức tiếp theo. GV cũng cần dựa vào những kinh nghiệm của HS, những kiến thức cơ bản mà các em đã học để tiếp thu tốt các kiến thức của bài và đi sâu tìm hiểu bản chất, ý nghĩa của kiến thức đó. Ví dụ 1: Khi dạy học sinh Bài 10: Phép cộng trong phạm vi 10 Khi hình thành phép cộng 3 + 2 = 5, rất nhiều em đễ dàng nêu được ngay kết quả bằng 5, song GV vẫn phải tổ chức các hoạt động học phù hợp để HS hình thành vững chắc ý nghĩa của phép cộng đó là: quan sát hình vẽ để gộp 3 quả bóng bay và 2 quả bóng bay, HS tự lấy 3 chấm tròn màu đỏ và 2 chấm tròn màu xanh trong bộ đồ dùng học tập để nêu được 3 chấm tròn và 2 chấm tròn là 5 chấm tròn, Từ hoạt động này, nhiều HS đã phát hiện được ngoài 3 +2 = 5, còn có 1 + 4 , 2 +_3, 4 + 1 cũng bằng 5 nhờ cách gộp các nhóm đồ vật. Như vậy, các em nắm vững phép cộng và sẽ biết cách vận dụng vào giải toán có lời văn Bên cạnh việc giúp các em nắm vững kiến thức tôi vận dụng giáo dục STEM vào một số hoạt động của giờ học nhằm bồi dưỡng cho học sinh năng lực quan sát, biết suy nghĩ lập luận, phân tích để phát triển năng lực toán học cho HS. Ví dụ: Khi dạy Bài 14: Khối lập phương. Khối hộp chữ nhật. Muốn HS nắm được đặc điểm của hai khối hộp này, GV phải hướng dẫn các em thao tác trên các đồ vật trực quan. Với dạng bài này, hoạt động nhóm là hình thức dạy học được ưu tiên. HS cùng làm việc, cùng hỗ trợ mổ xẻ mô hình của cả hai khối tìm ra đặc điểm nổi bật như: có 6 mặt, bên trong rỗng, có thể đựng đồ vật như quà, thức ăn tìm ra đặc điểm khác giữa hai khối hộp. Nhờ những phân tích, suy luận ở trên mà HS dễ dàng tìm ra rất nhiều đồ dùng gia đình, sinh hoạt có dạng hai khối này như: tủ lạnh, hộp giấy ăn, tủ đụng quần áo, hộp bút,...Trong tiết học dạy theo chủ đề này, tôi mạnh dạn cho các em làm hộp quà trên giấy A0 hoặc bìa cát tông. Những hoạt động này sẽ hỗ trợ tích cực cho HS cách suy
9. 8 nghĩ để có thể biết cách phát hiện vấn đề và chế tạo cách sản phẩm theo hướng STEM. Hay khi dạy bài 26: Đơn vị đo độ dài Sau khi nắm vững đơn vị đo dộ dài xăng- ti – mét, tôi hướng dẫn HS vận dung kiến thức thực hành về đo độ dài để vẽ, cắt dán các hình vuông, tròn, chữ nhật, tam giác Các em thực hành lắp ghép, tạo hình từ những hình đã học, đồng thời phối hợp với các kĩ năng tư duy sáng tạo và mĩ thuật để tạo ra các sản phẩm gần gũi với các em. Sau đó HS trưng bày sản phẩm theo nhóm và chia sẻ cảm nhận về các sản phẩm của cá nhân, của bạn. Ưu điểm: - Giải pháp pháp đã phối hợp nhiều phương pháp dạy học tích cực với phương pháp giáo dục STEM để tạo nên những giờ học sáng tạo, hiệu quả. Biện pháp này có thể áp dụng cho nhiều bài học Stem ở các môn học khác. Tồn tại: Giáo viên phải dành nhiều thời gian, công sức trong việc chuẩn học giờ dạy. Trong giải pháp này tính mới mà tôi áp dụng đó là: Tôi đã phối kết hợp các phương pháp dạy học tích cực với phương pháp dạy học Stem để nâng cao chất lượng học toán cho HS lớp 1. Tôi lồng ghép làm các sản phẩm STEM vào một phần trong bài học toán là phần luyện tập hoặc phần ứng dụng. Khi đó học sinh vừa nắm chắc kiến thức vừa ứng dụng bài học vào làm sản phẩm, học mà chơi, chơi mà học. Giải pháp thứ tư: Phối kết hợp với phụ huynh để nâng cao hiệu quả vận dụng Stem vào dạy học môn Toán lớp 1 Một trong những yếu tố góp phần thành công trong việc triển khai giáo dục STEM là công tác tuyên truyền và thông tin đến phụ huynh về ý nghĩa và lợi ích của phương pháp này. Điều này tạo sự đồng thuận và ủng hộ từ phía phụ huynh, đồng thời gắn kết sự hỗ trợ giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh trong quá trình học STEM. Trong buổi họp phụ huynh đầu năm học, bên cạnh triển khai nhiệm vụ năm học, tôi tuyên truyền đấn phụ huynh về vai trò của dạy học STEM, đưa ra kế hoạch cụ thể về vận dụng STEM trong thực tế dạy học của lớp. Trong quá trình dạy học, tôi luôn giữ lên lạc với PH qua nhóm Zalo của lớp để nhận được sự hỗ trợ từ phía phụ huynh như: Nhờ phụ huynh hỗ trợ và khuyến khích con em họ tham gia vào các hoạt động STEM bằng cách cung cấp nguồn lực và tài liệu học tập cần thiết. Hướng dẫn các em cách gia công một số dụng cụ học tập trên bìa cát tông hay trên các vỏ bánh, vỏ hộp... Hướng dẫn phụ huynh tạo ra các hoạt động học tập STEM tại nhà, như làm thí nghiệm cùng con em, hoặc thảo luận về các vấn đề khoa học và toán học trong cuộc sống hàng ngày. Điều này giúp tạo ra một môi trường học tập tích cực và thú vị. Phụ huynh có thể theo dõi tiến trình học tập STEM của con em và đánh
10. 9 giá hiệu quả của việc áp dụng STEM trong dạy học. Họ có thể tìm hiểu về những gì con em học được và cung cấp phản hồi tích cực để khuyến khích sự phát triển. Ưu điểm: Với phương pháp này thì giáo viên và phụ huynh hiểu rõ hơn vai trò của giáo dục STEM trong phát triển năng lực học tập của con em mình. Thông qua đó, GV và PH phối hợp chặt chẽ để giúp các em chiểm lĩnh kiến thức mới và chuẩn bị hành trang vào kỉ nguyên số. Tồn tại: Một số PH chưa thể hình dung hoặc chưa hiểu rõ về thí điểm giáo dục STEM nên bước đầu triển khai tương đối khó khăn. Trong giải pháp này tính mới mà tôi áp dụng đó là: Với phương pháp này đã tuyên truyền sâu rộng trong PH cũng như trong nhân dân về sự cần thiết của vận dụng giáo dục STEM vào Chương tình giáo dục phổ thông nói chung và giáo dục Tiểu học nói riêng. 2. Tính thực tiễn của sáng kiến (Khả năng ứng dụng trong thực tiễn) Tôi đã áp dụng các giải pháp trên vào lớp học của mình từ tháng 9 năm 2023, tôi nhận thấy việc áp dụng giáo dục STEM vào dạy học môn Toán cho học sinh lớp 1 là một hướng tiếp cận mang tính thực tiễn và có ý nghĩa lớn trong quá trình giáo dục. Việc kết nối toán học với thực tế giúp học sinh nhận ra ý nghĩa của môn học trong cuộc sống hàng ngày. Bằng cách chế tạo các sản phẩm STEM, các em biết cách thực hành các kĩ năng như: cắt, dán, đo lường, so sánh các vật Việc phát triển kỹ năng STEM từ khi còn nhỏ giúp học sinh lớp 1 phát triển tư duy logic, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Các em học cách tìm hiểu và khám phá thông qua việc thực hiện các dự án và thí nghiệm đơn giản, từ đó xây dựng nền tảng cho sự phát triển toàn diện trong tương lai. Qua thực tế áp dụng, có thể nói giáo dục STEM có vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Việc áp dụng giáo dục STEM vào dạy học môn Toán lớp 1 không chỉ mang lại những lợi ích ngay lập tức cho việc học tập mà còn xây dựng nền tảng cho sự phát triển toàn diện của học sinh trong tương lai. Các giải pháp tôi đã sử dụng thành công ở lớp 1A5, trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ, nó đã khẳng định tính đúng đắn và tính hiệu quả cao trong việc áp dụng mô hình Giáo dục STEM trong giáo dục Tiểu học. Các giải pháp này không chỉ áp dụng cho học sinh lớp tôi mà còn có thể áp dụng cho học sinh các lớp khác cấp tiểu học ở trong và ngoài nhà trường. 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến 3.1. Hiệu quả áp dụng Qua một năm áp dụng STEM vào dạy học Toán cho học sinh tại lớp 1A5 đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Các em đã được trải nghiệm thực hành liên quan tới bài học, tạo ra sản phẩm, lắp ghép dựa trên các kiến thức vừa được học. Trong mỗi bài học, các em đã đưa ra một vấn đề thực tế cần giải quyết thông qua những kiến thức khoa học, các em tìm tòi, nghiên cứu những kiến thức các môn học có liên quan qua sách giáo khoa, học liệu, thiết bị thí nghiệm, đồ công nghệ, để
11. 10 tìm ra câu trả lời cuối cùng. Các em đã sử dụng các vật dụng tái chế dễ làm dễ kiếm để sáng tạo nên những dụng cụ học tập hữu ích. Trong năm học 2023-2024, học sinh lớp 1A5 đã làm được một số sản phẩm sau: Khay 10 học toán, dụng cụ so sánh, sử dụng hình học để trang trí lớp học, làm dụng cụ tính cộng, trừ, làm đồng hồ tiện ích, đèn giao thông Các sản phẩm được trưng bày ở các gian hàng trong Hoạt động trải nghệm STEM cấp Huyện, cấp trường với chủ đề “Em yêu Tổ quốc Việt Nam”. Đặc biệt, sau khi học bài "Dụng cụ tính cộng, trừ" cùng nhiều bài học STEM khác em Lê Đăng Đức Khang lớp 1A5 đã làm sản phẩm Bộ đồ dùng học Toán tham gia thi Sáng tạo trẻ cấp trường. Sản phẩm được lựa chọn để tham gia dự thi Sáng tạo trẻ cấp Huyện. Sản phẩm là sự ứng dụng hết sức sáng tạo của em cũng như việc lan tỏa của vận dụng STEM vào dạy học Toán lớp 1. Ngoài ra, khi áp dụng vào thực tế, tôi nhận thấy giáo dục STEM trang bị cho HS những kỹ năng mềm như tư duy phản biện, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng giao tiếp, .Thông qua các trò chơi đồng đội, các hoạt động đội nhóm các em đã được GV hướng dẫn và khuyến khích thực hành. Sau mỗi một sản phẩm, một thí nghiệm hoàn thành. Các em sẽ cùng suy nghĩ cách trình bày, thuyết trình để sản phẩm của mình hấp dẫn, cuốn hút và thuyết phục thầy cô cùng bạn bè trong lớp, các em còn biết điều chỉnh sản phẩm của nhóm sau khi thất bại,...Việc này giúp HS lớp 1 gắn kết và đoàn kết với bạn bè, giúp các em thích nghi hơn với môi trường Tiểu học đầy mới mẻ, cũng như khơi gợi sự hứng thú trong học tập làm tiền đề cho các bậc học cao hơn. Bảng số liệu sau sẽ làm rõ thêm tính sáng tạo và hiệu quả khi vận dụng STEM vào dạy học môn Toán ở lớp 1A5. Kết quả khảo sát về hứng thú, tập trung học tập Thời gian Hứng thú Bình thường Không hứng thú khảo sát SL Tỉ lệ % SL Tỉ lệ % SL Tỉ lệ % 10/9/2023 3/301 10% 15/30 50% 12/30 40% 22/4/2024 20/29 68,9% 8/29 27,6% 1/29 3,5% Kết quả đánh giá về năng lực chung của học sinh Giữa kì 1 Cuối kì 2 Năng lực chung Tốt Đạt Chưa đạt Tốt Đạt Chưa đạt 1. Tự học và tự chủ 22/302 7/30 1/30 28/29 1/29 0 2.Giao tiếp và hợp 20/30 8/30 2/30 27/29 2/29 0 tác 3.Giải quyết vấn đề 19/30 9/30 2/30 27/29 2/29 0 và sáng tạo 1 Sỉ số của lớp đầu năm học là 30 và sau đó có một học sinh chuyển đi. Vì vậy, số học sinh của kỳ 2 là 29 em. 2 Sỉ số của lớp đầu năm học là 30 và sau đó có một học sinh chuyển đi. Vì vậy, số học sinh của kỳ 2 là 29 em.
12. 11 Kết quả này cho thấy sự lựa chọn áp dụng các biện pháp dạy học STEM là đúng đắn và mang lại kết quả cao. Đa số các em thấy yêu thích học môn Toán hơn, kĩ năng ứng dụng kiến thức đã học vào thực tiễn tăng lên rõ rệt, nên các em rất hứng thú triển khai công việc được giao. Như vậy chỉ trong thời gian ngắn việc vận dụng giáo dục STEM vào trường Tiều học đã mang lại những kết quả tốt đẹp. 3.2. Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến: Khi vận dụng STEM vào học môn Toán, học sinh lớp 1A5 trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ tham gia rất hào hứng; năng lực cùng tính chủ động, sáng tạo trong vận dụng kiến thức liên môn của các em được phát huy. Việc vận dụng các kiến thức liên môn đã giúp HS tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, cách tổ chức các hoạt động STEM đã cuốn hút các em, giúp các em tích cực, say mê trong học tập cũng như chủ động chiếm lĩnh kiến thức. Không những thế các em còn được thực hành ngay sau khi tiếp cận kiến thức, tạo điều kiện cho các em củng cố, khắc sâu kiến thức, hình thành kỹ năng, phát triển phẩm chất, năng lực. Những hoạt động thực hành này sẽ giúp các em ứng dụng linh hoạt vào thực tiễn cuộc sống. Kết quả đạt được như trên, một lần nữa khẳng định việc thí điểm áp dụng giáo dục STEM theo định hướng GDPT 2018 ở cấp Tiểu học là đúng đắn và có khả năng phát triển rộng rãi. Bên cạnh đó, việc vận dụng STEM vào dạy học môn Toán cũng như các môn học học khác có tính linh hoạt, có thể điều chỉnh và tùy chỉnh phù hợp với nhu cầu và tình hình cụ thể của từng trường học và lớp học. Vì thế sáng kiến này có thể được mở rộng và phát triển từ triển khai thí điểm áp dụng giáo dục STEM theo định hướng GDPT 2018 ở cấp Tiểu học trong năm học 2023-2024, đến triển khai đại trà trong năm học 2024-2025 cho các trường Tiểu học trong toàn tỉnh Quảng Trị. III. Kết luận 1. Bài học kinh nghiệm Vận dụng giáo dục STEM vào giảng dạy đòi hỏi sự đổi mới, linh hoạt và kiên nhẫn từ phía giáo viên. Để áp dụng giáo dục STEM theo định hướng GDPT 2018 ở cấp Tiểu học có hiệu quả, cần tập trung lưu ý những vấn đề sau: Thứ nhất, trước khi áp dụng, giáo viên cần hiểu rõ bản chất và mục tiêu của giáo dục STEM. STEM không chỉ là sự tích hợp của Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học, mà còn là phương pháp giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và sáng tạo. Vì thế mỗi GV phải tích cực trau dồi kiến thức, năng lực chuyên môn cũng như tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng để vận dụng linh hoạt, hiệu quả phương pháp STEM vào thực tế dạy học. Thứ hai, việc lên kế hoạch dạy học chi tiết và chuẩn bị kỹ lưỡng là yếu tố then chốt để thành công. Giáo viên cần thiết kế các bài học và hoạt động STEM sao cho phù hợp với chương trình học và khả năng của học sinh. Kế hoạch bài dạy không chỉ đơn giản là soạn dựa trên lý thuyết trong sách giáo khoa nữa mà
13. 12 GV phải lựa chọn được vấn đề có trong thực tế để gắn với nội dung của bài học.Thường nội dung được chọn là những vấn đề mang tính thời sự, mới nổi, phù hợp với lứa tuổi học sinh. Kế hoạch bài dạy chú trọng đến trải nghiệm, thực hành, phá vỡ khoảng cách giữa hàn lâm, kinh viện với thực tiễn.GV phải dự kiến trước các nguồn tài liệu, công cụ và thời gian cho mỗi hoạt động học. Thứ ba, GV phải nắm rõ đối tượng HS trong lớp để có kế hoạch dạy học phù hợp, sát đối tượng. Tùy thuộc vào từng đối tượng HS, năng lực nhận thức, năng lực học tập của các em và điều kiện vận dụng để GV sáng tạo trong việc xây dựng chủ đề cho HS thực hiện. GV phải tổ chức cho HS thực hành có hiệu quả trong mỗi bài học, vì thực hành là yếu tố quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả của giáo dục STEM. Muốn hiểu và học tốt STEM, HS cần vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế. Chính vì vậy, nhà trường và GV cần chú trọng vào chương trình giảng dạy để học sinh có thể được trải nghiệm thực hành một cách có hiệu quả nhất.. Nhà trường cần tổ chức các Câu lạc STEM, Ngày hội STEM để khuyến khích HS tham gia sáng tạo các sản phẩm khoa học – công nghệ ứng dụng vào thực tiễn. Thứ tư, chú trọng dạy học hoạt động học tập theo nhóm, dạy học theo dự án thông qua mô hình giáo dục STEM giúp các em được trao đổi, thảo luận, cùng nhau xây dựng kế hoạch và thực hiện chủ động hơn. Qua đó giúp các em phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo; năng lực ngôn ngữ; năng lực tổ chức; Thứ năm, trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần linh hoạt và sẵn sàng điều chỉnh phương pháp, nội dung dạy học dựa trên phản hồi và tiến độ của học sinh. Mỗi lớp học có thể có những nhu cầu và khả năng khác nhau, do đó việc tùy chỉnh nội dung, PPDH là rất cần thiết. 2 Các kiến nghị đề xuất để sáng kiến đạt hiệu quả cao hơn. 2.1 Đối với nhà trường: Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên nhất là các hội thảo trao đổi kinh nghiệm dạy liên môn. Bổ sung đồ dùng dạy học trong nhà trường, nhất là các đồ dùng dạy học hiện đại, tiện lợi, dễ sử dụng. 2.2 Đối với các cấp quản lý giáo dục Tăng cường tổ chức các chuyên đề hội thảo khoa học về phương pháp dạy học vận dụng STEM vào dạy các môn học ở Tiểu học./. XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG NGƯỜI VIẾT SÁNG KIẾN Hồ Thị Hải Thanh Nguyễn Thị Hiếu
14. XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO XÁC NHẬN CỦA UBND HUYỆN (SỞ GD&ĐT)
15. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT GV Giáo viên HS Học sinh PH Phụ huynh PPGD Phương pháp giáo dục GDPT Giáo dục phổ thông DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Sách giáo khoa Toán lớp 1 NXB Giáo dục Việt Nam. (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) 2. Giáo dục STEM Lớp 1 Lê Anh Vinh (Chủ biên) Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam 3. Kế hoạch giáo dục bài học STEM cấp Tiểu học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam