SKKN Quản lí việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học Quảng Trị - Phan Thị Hoa

Nội dung tài liệu: SKKN Quản lí việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học Quảng Trị - Phan Thị Hoa

1. UBND HUYỆN CAM LỘ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG TH THỊ TRẤN CAM LỘ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Cam Lộ, ngày 13 tháng 5 năm 2024 BÁO CÁO SÁNG KIẾN - Họ và tên tác giả: PHAN THỊ HOA Nam, nữ: Nữ - Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ: Thạc sĩ - Chức vụ: Phó Hiệu trưởng - Đơn vị công tác: Trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. - Tên sáng kiến: Quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Quản lí - Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Tháng 9/2023. I. Lý do chọn sáng kiến Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết trước đây cho rằng: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên. Tiêu biểu cho quan điểm này có thể kể đến P.V. Zimin, M.I.Kondakôp, N.I.Saxerdôtôp khi đi sâu nghiên cứu về lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý. Nhà sư phạm vĩ đại J.A.Komensky, người đặt nền móng đầu tiên cho lý luận về dạy học hiện đại, đã chỉ ra những yêu cầu cơ bản để đảm bảo HĐDH trong nhà trường như: dạy học trực quan, dạy học tích cực, bám sát đối tượng học sinh, sử dụng ĐDDH. Trong khi đó, ở phương Tây, từ trước công nguyên, nhà hiền triết Xôcrat (469 - 339) đã quan niệm giáo dục phải giúp con người tìm thấy và tự khẳng định chính bản thân mình. Ông cho rằng, để nâng cao hiệu quả dạy học, cần có phương pháp giảng dạy giúp thế hệ trẻ từng bước tự khẳng định, tự phát hiện tri thức mới mẻ, phù hợp với chân lý. Platon (429 - 347 trước CN) xác nhận vai trò tất yếu của giáo dục trong xã hội, tính quyết định của chính trị đối với giáo dục. Do đó việc đổi mới phương pháp dạy học là việc làm hết sức quan trọng và tất yếu. Trong đó đội ngũ trực tiếp tham gia công tác dạy học, đội ngũ GVTH có vai trò hết sức quan trọng và cần được trang bị nâng cao nhận thức về việc đổi mới phương pháp dạy học và quản lý HĐDH. Chỉ khi có nhận thức đúng đắn, GVTH mới có thể hành động một cách tự giác, tích cực để thực hiện mục tiêu chung. GVTH nắm bắt nội dung các cuộc vận động lớn của ngành về đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao phẩm chất và năng lực dạy
2. 2 học của GVTH, xây dựng nhà trường có chất lượng giáo dục cao. Đội ngũ GVTH là người trực tiếp dạy học, là nhân tố quan trọng hàng đầu quyết định chất lượng dạy học nên phải nhận thức được việc đổi mới PPDH tuy gặp nhiều khó khăn, tốn nhiều thời gian để nghiên cứu và hoàn thiện nhưng đó là con đường giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng, từ đó, hiệu quả học tập của các em được nâng cao. Xuất phát từ tầm quan trọng này, công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học có ý nghĩa hết sức quan trọng của nhà trường. Mục tiêu quản lý chất lượng đào tạo là nền tảng, cơ sở để nhà quản lý xác định các mục tiêu quản lý khác trong hệ thống mục tiêu quản lý của nhà trường. Như vậy, vấn đề đặt ra ở đây là phải tìm ra một số biện pháp quản lý phương pháp dạy học ở trường Tiểu học là một vấn đề cần được nghiên cứu. Để tiến hành đánh giá sự cần thiết của đề tài này, tôi đã tiến hành khảo sát ý kiến đánh giá CBQL, GV ở trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị và thu được kết quả như sau: Bảng 1. Kết quả khảo sát về tính cấp thiết về thực trạng quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học Tính cấp thiết STT Quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học Xếp ĐTB hạng Xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới phương pháp 1 3,46 6 dạy học Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp 2 3,58 2 dạy học Thành lập nhóm tiên phong đổi mới phương pháp dạy 3 3,58 2 học Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương 4 3,49 5 pháp dạy học Đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, 5 3,55 4 điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết Phát huy kết quả đổi mới phương pháp dạy học đã đạt 6 3,65 1 được và duy trì sự thay đổi bền vững Theo Bảng thống kê kết quả khảo sát ý kiến đánh giá về sự cần thiết của các nội dung nâng cao “Quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học” huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị cho thấy, đại đa số các CBQL và GVTH đều đánh giá cao sự cần thiết của các nội dung được đề xuất với điểm trung bình đạt từ 3,46 đến 3,65. Biện pháp được đánh giá cao nhất là “Phát huy
3. 3 kết quả đổi mới phương pháp dạy học đã đạt được duy trì sự thay đổi bền vững “ “với mức điểm 3,65 đứng vị trí thứ 1. Tiếp đó là “Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học” và “Thành lập nhóm tiên phong đổi mới phương pháp dạy học” cùng đạt mức điểm trung bình là 3,58 xếp thứ 2. “Đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết” xếp hạng thứ 4 với điểm trung bình là 3,55 điểm. “Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương pháp dạy học” xếp hạng thứ 5 với điểm trung bình là 3,49 điểm Cuối cùng “Xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới phương pháp dạy học.” xếp hạng thứ 6 với điểm trung bình là 3,46 điểm. Đây cũng là nội dung cần thiết và tiên quyết trong việc quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi lựa chọn đề tài: “Quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học.” II. Giải quyết vấn đề 1. Tính mới và sáng tạo của sáng kiến Đảng và Nhà nước ta luôn coi GD&ĐT là “quốc sách hàng đầu”, từ đó có định hướng, những chính sách về phát triển sự nghiệp giáo dục cũng như đổi mới toàn diện GD&ĐT, trong đó có giáo dục tiểu học. Đây là căn cứ để các cấp QLGD quán triệt và cụ thể hóa bằng các văn bản hướng dẫn thực hiện và đổi mới công tác quản lý hoạt động dạy học ở cấp tiểu học. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các trường tiểu học hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với yêu cầu phát triển trong thời đại mới. Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh để từ đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, hình thành khả năng học tập suốt đời là một nhu cầu tất yếu trong các nhà trường. Những giải pháp cơ bản về quản lí việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học để nâng cao chất lượng giáo dục đó là: - Xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới phương pháp dạy học . - Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học. - Thành lập nhóm tiên phong đổi mới phương pháp dạy học. - Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương pháp dạy học. - Đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết. - Phát huy kết quả đổi mới phương pháp dạy học đã đạt được và duy trì sự thay đổi bền vững.
4. 4 1.1. Xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới phương pháp dạy học Để nhận diện chính xác vấn đề cần thay đổi trong nhà trường, cần xác định được trạng thái hiện tại của nhà trường. Trạng thái hiện tại là trạng thái chứa các yếu tố cần phải thay đổi để nhà trường phát triển bền vững, thực chất là đánh giá thực trạng của nhà trường. Việc xác định chính xác trạng thái hiện tại sẽ giúp nhà trường đề ra được lộ trình đúng, xây dựng được kế hoạch chiến lược rõ ràng và có giải pháp phù hợp. Việc xây dựng một kế hoạch chiến lược rõ ràng giúp định hướng các quyết định và hướng tất cả mọi người cùng hành động vì một mục đích chung. Việc xây dựng kế hoạch chiến lược trong giáo dục hiện nay thường chỉ đặt ra ở cấp “vĩ mô”, còn với các nhà trường chỉ xây dựng kế hoạch, mục tiêu cụ thể hàng năm, không xây dựng kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học dài hạn 3 năm, 5 năm hay 10 năm v.v.. Nhà trường cần phải dựa trên những điều kiện cụ thể của mình, trước mắt cũng như trong tương lai, nhằm hoạch định cho mình một kế hoạch chiến lược phát triển lâu dài. Kế hoạch đó bao gồm nhiều vấn đề như quá trình phát triển, mục tiêu, giải pháp v.v Từ việc phân tích bối cảnh, đánh giá thực trạng về đổi mới phương pháp dạy học, nguồn lực cho sự đổi mới phương pháp dạy học cần lựa chọn lộ trình tối ưu đi tới đích với các điều kiện, nguồn lực cụ thể. Thống nhất lộ trình đổi mới phương pháp dạy học và đề nghị cam kết từ những người liên quan đến nội dung thực hiện theo lộ trình đã thống nhất. Chọn bước đi cụ thể, thích hợp để đạt được kết quả phù hợp với các giai đoạn của quá trình thực hiện đổi mới phương pháp dạy học với các lưu ý về động lực và rào cản thực tế trong từng giai đoạn cụ thể: chuẩn bị, thực hiện, đánh giá, điều chỉnh và phát huy tác dụng của những đổi mới đã đạt được. Từ kế hoạch chiến lược chia thành các giai đoạn trung hạn và ngắn hạn, có thể chia theo các năm học, theo học kỳ. Xác định mục tiêu dài hạn, trung hạn và ngắn hạn từng năm học, đề ra các biện pháp cụ thể cho từng năm. Xác định các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học cần hoàn thành của nhà trường đáp ứng các mục tiêu ngắn hạn, từng bước thực hiện mục tiêu trung hạn tiến tới hoàn thành mục tiêu dài hạn. 1.2. Thành lập nhóm tiên phong đổi mới phương pháp dạy học Hiệu trưởng cần tìm hiểu và phân loại các nhóm đối tượng: nhóm sẵn sàng đổi mới; nhóm phản đối đổi mới; nhóm không ủng hộ ngay nhưng cũng không phản đối. Thành lập một đội tiên phong (cốt cán) gồm những người tin cậy, có kỹ năng, kinh nghiệm, có nhiều mối quan hệ và có thẩm quyền sẽ làm cho sự thay đổi dễ thành công hơn. Trong quản lý đổi mới phương pháp dạy học, việc phải chọn được đúng người để thành lập được nhóm tiên phong rất quan trọng. Cần tạo một nhóm tiên
5. 5 phong dẫn đường đủ mạnh để có thể dẫn dắt đổi mới phương pháp dạy học thành công. Nhóm tiên phong phải đảm bảo 4 yếu tố: Quyền hạn (có nhiều cá nhân chủ chốt, đặc biệt là các nhà quản lý chính để cho nhóm bảo thủ không thể dễ dàng phá bỏ sự đổi mới tiến bộ); Chuyên môn (nhóm phải là những người có kinh nghiệm, năng lực cao về chuyên môn để có thể ra những quyết định thông minh và đúng đắn); Sự tin cậy (gồm những người đủ uy tín và có được lòng tin cao từ những người khác trong nhà trường để đảm bảo rằng những tuyên bố của nhóm sẽ được mọi người lắng nghe nghiêm túc); Có khả năng lãnh đạo (nhóm hội tụ được cả những nhà lãnh đạo có khả năng dẫn dắt công cuộc đổi mới). Việc thành lập nhóm tiên phong cần thực hiện ngay khi bắt đầu xây dựng kế hoạch. Đội ngũ này sẽ cùng với BGH tham gia vào đánh giá thực trạng nhà trường, phân tích bối cảnh để cùng xây dựng kế hoạch chiến lược. Đồng thời nhóm cũng sẽ là những người đầu tiên thực thi kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học của nhà trường. Khi tạo ra những thành công đầu tiên sẽ tạo động lực và thu hút những người còn đang lưỡng lự đi theo, dần dần sẽ làm giảm dần những đối tượng phản đối kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học của nhà trường. Như vậy, trong nhà trường nhóm này thường bao gồm Ban giám hiệu, các tổ trưởng chuyên môn, trưởng các tổ chức, bộ phận liên quan, các giáo viên có năng lực và sẵn sàng đổi mới. Nhóm cần có thêm những thành phần bên ngoài nhà trường là những người có hiểu biết, ủng hộ sự đổi mới và có uy tín đối với lãnh đạo các cấp chính quyền địa phương hoặc cộng đồng, đồng thời có uy tín đối với các thành viên khác trong nhà trường. 1.3. Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học Việc tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao nhận thức, tạo tính cấp bách về đổi mới phương pháp dạy học đối với các thành viên trong nhà trường. Cần tạo ra sự đồng thuận, ủng hộ của những người liên quan và của toàn xã hội, lôi kéo mọi thành viên trong nhà trường, mọi lực lượng trong và ngoài trường cùng tham gia quá trình đổi mới phương pháp dạy học của nhà trường. Để tạo ra sự đồng thuận cần làm tốt công tác truyền thông bằng việc cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin, tuyên truyền cho mọi người cùng thấy được sự cần thiết và lợi ích của việc đổi mới phương pháp dạy học. Kinh nghiệm cho thấy mọi sự thay đổi sẽ gặp phải các phản ứng từ nhiều phía nếu công tác truyền thông không tốt, chưa làm cho xã hội hiểu và chia sẻ với các đổi mới của ngành. Hình thức tuyên truyền: Sử dụng nhiều diễn đàn khác nhau theo nguyên tắc “Lặp lại, lặp lại và lặp lại”; thuyết phục bằng sự làm gương của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và thành công bước đầu của đội tiên phong
6. 6 trong thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Đối tượng tuyên truyền: + Trong nhà trường: Đối tượng cần được tuyên truyền, phổ biến về đổi mới phương pháp dạy học bao gồm tất cả giáo viên, nhân viên trong nhà trường và học sinh. + Ngoài nhà trường: Cha mẹ học sinh, các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương trên địa bàn nơi trường đóng, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, dịch vụ... 1.4. Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương pháp dạy học Qua thực tế đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học có một số rào cản cơ bản về tâm lý, động cơ; rào cản về các nguồn lực; rào cản về chuyên môn... - Tâm lý ngại thay đổi, thói quen, sức ỳ lớn của một số bộ phận giáo viên, chưa có động lực đổi mới. Hiểu chưa đúng bản chất của các phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học tích cực nên vận dụng máy móc; - Tâm lý dạy học đáp ứng kiểu kiểm tra, thi cử theo hướng nặng về ghi nhớ nội dung kiến thức; - Chương trình và nội dung dạy học hiện hành thiết kế theo định hướng nội dung gây khó khăn khi đổi mới phương pháp dạy học; - Dự giờ đánh giá giờ dạy chủ yếu thiên về đánh giá các hoạt động dạy của giáo viên, chưa quan tâm các hoạt động học của học sinh; - Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học còn nhiều hạn chế. Do đó nhà trường cần căn cứ vào thực trạng cụ thể trường mình để nhận diện được các rào cản, rào cản nào là quan trọng nhất, rào cản nào cần ưu tiên tháo gỡ trước và sắp sếp theo thứ tự, có lộ trình phù hợp. Với một số rào cản kể trên, hiệu trưởng cần có lộ trình để từng bước xóa bỏ các rào cản, tạo điều kiện cho việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học được thuận lợi như: * Tăng cường bồi dưỡng giáo viên tại công việc thông qua sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là một quá trình các giáo viên tham gia vào các khâu từ chuẩn bị, thiết kế bài học sáng tạo, dạy chuyên đề dự giờ, suy ngẫm và chia sẻ các ý kiến sâu sắc về những gì đã diễn ra trong việc học tập của học sinh. Đây là hoạt động học tập lẫn nhau, học tập trong thực tế, là nơi thử nghiệm và trải nghiệm những cái mới của giáo viên. Trong quá trình thử nghiệm đó, giáo viên sẽ học được nhiều điều để phát triển năng lực chuyên môn, nghiệp vụ. Đây chính là phương pháp bồi dưỡng giáo viên tại công việc
7. 7 "Training on the job". Tổ chuyên môn phải trở thành một trung tâm bồi dưỡng giáo viên thu nhỏ. Các giáo viên cốt cán trong nhà trường không chỉ chịu trách nhiệm với việc học hành của học sinh, mà còn với cả sự phát triển chuyên môn của các đồng nghiệp. Họ cùng nhau hợp tác để xây dựng các bài học hay hơn và những cách giảng dạy mới. Họ cũng thường xuyên đánh giá xem công việc của mình có thật sự phát huy hiệu quả trong lớp học hay không. Những giáo viên nhiều kinh nghiệm sẽ có trách nhiệm hỗ trợ những giáo viên khác ít kinh nghiệm trong trường nâng cao năng lực chuyên môn. Những giáo viên này lại tiếp tục giúp đỡ các giáo viên mới hơn phát triển năng lực. Trong quản lý sự thay đổi đối với đổi mới phương pháp dạy học, rào cản lớn nhất, khó thay đổi nhất là thói quen, thay đổi nhận thức và phá vỡ “sức ỳ” của giáo viên. Nghiên cứu bài học là một mô hình bồi dưỡng, phát triển năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho mỗi giáo viên và là công cụ hữu hiệu làm thay đổi nhà trường một cách bền vững, xây dựng môi trường niềm tin, tạo “văn hóa thích ứng ” cho đội ngũ giáo viên. * Đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học Từ thực tế hoạt động kiểm tra, đánh giá hiện nay chủ yếu chú ý đến yêu cầu tái hiện kiến thức và đánh giá qua điểm số đã dẫn đến tình trạng giáo viên và học sinh duy trì dạy học theo lối "đọc-chép" thuần túy, học sinh học tập thiên về ghi nhớ, nhớ càng nhiều kiến thức càng tốt, ít quan tâm vận dụng kiến thức dẫn đến hệ quả là nhiều học sinh thụ động trong việc học tập; khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức đã học để giải quyết các tình huống thực tiễn cuộc sống còn hạn chế; chưa đáp ứng đầy đủ mục tiêu đặt ra của Luật Giáo dục là "Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo". Đánh giá kết quả học tập theo năng lực chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau. Như vậy, thông qua việc hoàn thành một nhiệm vụ trong bối cảnh thực tế, có thể đồng thời đánh giá được cả kỹ năng nhận thức, kỹ năng thực hiện và những giá trị, tình cảm của học sinh. Theo dõi, kiểm tra quá trình và từng kết quả thực hiện nhiệm vụ của học sinh/nhóm học sinh theo tiến trình dạy học; quan tâm tiến độ hoàn thành từng nhiệm vụ của học sinh để áp dụng biện pháp cụ thể, kịp thời giúp đỡ học sinh vượt qua khó khăn. Chấp nhận sự khác nhau về thời gian và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các học sinh. * Giao quyền tự chủ cho tổ chuyên môn xây dựng và thực hiện chương trình giáo dục Việc dạy học hiện nay chủ yếu được thực hiện trên lớp theo bài/tiết trong
8. 8 phạm vi một tiết học, không đủ thời gian triển khai đầy đủ các hoạt động học của học sinh theo tiến trình sư phạm của một phương pháp dạy học tích cực, vì vậy đổi mới phương pháp dạy học nếu vẫn yêu cầu thực hiện theo chương trình cứng như trước đây thì không thể thực hiện được, đây là một rào cản, nếu có sử dụng phương pháp dạy học tích cực thì chỉ mang tính hình thức, đôi khi máy móc dẫn đến kém hiệu quả, chưa thực sự phát huy được tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh; hiệu quả khai thác sử dụng các phương tiện dạy học và tài liệu bổ trợ theo phương pháp dạy học tích cực bị hạn chế. Giao cho tổ chuyên môn và giáo viên chủ động sắp xếp lại nội dung dạy học của từng môn học có thể chuyển một số nội dung dạy học thành các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, thực hiện ngoài lớp học phù hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực được lựa chọn thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay nhằm giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. * Đổi mới việc dự giờ, đánh giá giờ dạy của giáo viên Bên cạnh việc quản lý giờ lên lớp của giáo viên qua việc dự giờ thăm lớp, Hiệu trưởng cần hướng dẫn việc đổi mới cách đánh giá giờ dạy. Đây là hoạt động có tác dụng quyết định đến việc thực hiện thường xuyên và hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên. Cách đánh giá giờ dạy truyền thống thường tập trung vào hoạt động của giáo viên, ít quan tâm đến phân tích hoạt động học của học sinh. Vì vậy, các giờ dạy thường được luyện tập kỹ trước khi dạy, dẫn tới giờ dạy thao giảng mang tính chất hình thức, đối phó. Giáo viên chỉ chăm chú vào việc sao cho dạy hết bài quy định nên không chú ý nhiều đến hoạt động học của học sinh. Việc nhận xét đánh giá giờ dạy theo hướng đổi mới hiện nay cần căn cứ vào hiệu quả hoạt động học cho học sinh, vì vậy các tiêu chí xây dựng cần dựa trên việc quan sát hoạt động học của học sinh và việc tổ chức hoạt động học cho học sinh của giáo viên. Đối với các giờ dạy thử nghiệm( Hay còn gọi giờ dạy chuyên đề), giờ dạy minh họa để nghiên cứu bài học thì không đánh giá giờ dạy, không xếp loại giáo viên. Tuy nhiên, vẫn cần có những giờ dạy có đánh giá để giáo viên biết mình đang ở đâu, đạt được mức độ nào để tiếp tục phấn đấu. Việc này cũng rất cần thiết đối với người quản lý. Có đánh giá và đánh giá đúng thì mới thúc đẩy phát triển. Hiệu trưởng chỉ đạo các tổ chuyên môn thảo luận xây dựng các tiêu chí đánh giá giờ dạy, cụ thể hóa từng tiêu chí thành các mức độ khác nhau để dễ đánh giá và có sự thống nhất. Việc đánh giá giáo viên nói chung cần đánh giá toàn diện: đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn được giao; đánh giá sự cống hiến của giáo viên với sự phát triển của nhà trường; đánh giá tiềm năng và khả năng thích ứng của đội ngũ.
9. 9 * Đổi mới cách tiếp cận các điều kiện vật chất hỗ trợ quá trình dạy học Phương tiện, đồ dùng dạy học cũng là yếu tố quan trọng giúp giáo viên có điều kiện đổi mới phương pháp dạy học một cách tốt nhất để đạt yêu cầu mong muốn. Theo tiếp cận truyền thống, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của các nhà trường đều trông chờ vào sự trang bị của cấp trên. Tâm lý ỉ lại làm cho các nhà trường thấy khó khăn khi thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Với cách tiếp cận mới, hiệu trưởng cần biết phối hợp với các ban ngành, các cơ quan, doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất, dịch vụ tại địa phương tạo cơ hội cho giáo viên và học sinh được học tập tại thực địa, sử dụng cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của các đơn vị đó như là phương tiện thực tế để dạy và học. Với cách này, không nhất thiết phải đợi trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học mới thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Hơn nữa bằng cách đó, việc dạy học gắn với thực tiễn cuộc sống được phát huy. Bên cạnh đó, hiệu trưởng cần biết tận dụng các cơ hội để khai thác nguồn kinh phí theo phương thức xã hội hoá, tìm kiếm các nguồn lực bên ngoài xã hội; tăng cường công tác chỉ đạo, tổ chức, xây dựng nền nếp của các hoạt động khai thác, sử dụng và bảo quản thiết bị dạy học sao cho có hiệu quả, tránh lãng phí. Trong sử dụng các nguồn kinh phí, cần lựa chọn ưu tiên và đầu tư có trọng điểm cho từng giai đoạn một cách hợp lý, tránh dàn trải tốn kém, đặc biệt là trang bị các phương tiện hiện đại dùng chung. Quan tâm bồi dưỡng và tạo điều kiện cho đội ngũ giáo viên nhà trường tự nghiên cứu học tập thực hành để cập nhật, tiếp cận phương tiện hiện đại, giúp giáo viên sử dụng có hiệu quả các phương tiện đó cho quá trình đổi mới phương pháp dạy học và tích cực tự làm thiết bị, đồ dùng dạy học. 1.5. Đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết Quá trình đổi mới nhà trường, đổi mới PPDH trong nhà trường TH không có điểm dừng. Điểm kết thúc của giai đoạn này sẽ tiếp tục là điểm khởi đầu của giai đoạn thay đổi tiếp theo. Đánh giá thường xuyên xác nhận tính đúng đắn của lộ trình, đánh giá theo giai đoạn để điều chỉnh và duy trì kết quả. Đánh giá nhằm tìm ra những mặt ưu điểm, mặt hạn chế để điều chỉnh việc lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo chỉ đạo thực hiện. Lấy thông tin phản hồi từ học sinh để điều chỉnh hoạt động giảng dạy và quản lý khi cần thiết. Các tiêu chí đánh giá tập trung vào một số nội dung: - Đánh giá sự thay đổi nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học của cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong nhà trường, của học sinh, cha mẹ học sinh và cộng đồng đạt được mức độ nào, ủng hộ hay phản đối;
10. 10 - Thay đổi cách chuẩn bị giờ dạy của giáo viên; - Thay đổi cách tổ chức hoạt động học của học sinh; - Thay đổi cách đánh giá học sinh; - Thay đổi cách đánh giá giờ dạy; - Thay đổi về phương pháp học của học sinh Thông qua đánh giá các mặt, phân tích kết quả đạt được, những mặt chưa đạt, xác định nguyên nhân, rút ra bài học kinh nghiệm cho chu kỳ đổi mới tiếp theo. Việc đánh giá không phải chỉ thực hiện khi kết thúc một giai đoạn mà phải được đặt ra cả trong quá trình thực hiện đổi mới để kịp thời có những điều chỉnh khi cần thiết, vì quản lý sự thay đổi mang tính “động”. Việc xây dựng một kế hoạch cần đảm bảo cả 2 yếu tố là ổn định và linh hoạt, điều này phù hợp với quy luật vận động của sự vật hiện tượng nói chung và bản thân yếu tố phương pháp dạy học cũng mang tính linh hoạt nói riêng. 1.6. Phát huy kết quả đổi mới phương pháp dạy học đã đạt được và duy trì sự thay đổi bền vững Mọi sự thay đổi không có điểm kết thúc, luôn mang tính kế thừa. Đổi mới thành công phải được duy trì, cái mới sẽ thay thế dần cái cũ. Ví dụ như việc áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của người học sẽ thay thế dần cách dạy theo kiểu “đọc chép ”. Sự thay đổi này có thể được duy trì bền vững hay không phụ thuộc vào sự nhận thức của tất cả mọi người về lợi ích của việc áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực mang lại. Mọi người phải cùng nhận thức được rằng sẽ khó có thể tồn tại nếu vẫn duy trì cách dạy theo kiểu đọc chép trước đây. Đồng thời tất cả các thành viên liên quan đều phải có một vị trí, vai trò nhất định trong công cuộc đổi mới, không để một thành viên nào đứng ngoài cuộc. - Để đảm bảo thành quả của đổi mới được duy trì, củng cố cần lưu ý: - Tuyên dương, khen thưởng, truyền thông nhân rộng điển hình và chia sẻ kinh nghiệm; nêu gương dạy tốt, khích lệ đổi mới. - Tiếp tục bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ, hướng dẫn người mới thông qua sinh hoạt tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học để họ có thể kế tục việc đổi mới. - Lập, duy trì và bổ sung ngân sách để có quỹ phục vụ cho đổi mới PPDH. - Lưu trữ hồ sơ giúp cho việc nhìn lại quá trình đổi mới PPDH của nhà trường, đánh giá và rút ra các bài học kinh nghiệm cho những thành công và những thất bại. Thậm chí cả bài học kinh nghiệm cho việc xử lý những tình huống xung đột nảy sinh. - Đưa thay đổi vào phương hướng phấn đấu, vào kế hoạch chiến lược phát
11. 11 triển nhà trường để đảm bảo tính kế thừa. 2. Tính thực tiễn của sáng kiến Với sự đồng thuận và quyết tâm cao của BGH, giáo viên và học sinh; với sự chỉ đạo thực hiện phối hợp đồng bộ, phù hợp các biện pháp đã nêu ở trên về công tác quản lí việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học đã đi vào nền nếp và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường. Vì vậy, BGH phân công trách nhiệm cụ thể cho các đối tượng để phối hợp thực hiện, tạo ra bầu không khí vui tươi thoải mái trong nhà trường. Sáng kiến phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của bản thân, của đơn vị, của ngành tại các thời điểm của năm học. 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến 3.1. Hiệu quả áp dụng Qua khảo nghiệm về sự cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đã đề xuất, kết quả cho thấy, các CBQL và GVTH tại trường trên địa bàn huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị đều đánh giá cao các biện pháp này. Đây là cơ sở quan trọng để đề xuất, kiến nghị với các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục ở địa phương nhằm nâng cao hiệu quả quản lí việc đổi mới phương pháp dạy học tại trường tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ nói riêng và các trường tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ nói chung trong thời gian tới. Chất lượng đại trà đạt và vượt chỉ tiêu đề ra. Do đó tôi thiết nghĩ với những giải pháp trên sẽ có tính khả thi cao trong việc các trường tiểu học trên địa bàn Huyện Cam Lộ áp dụng vào lĩnh vực quản lí việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học. Với cách quản lí chỉ đạo trên nên kết quả hoạt động cuối năm của nhà trường đạt cao so với năm học trước thể hiện qua bảng kết quả so sánh sau. Kết quả đăng kí cam kết đầu năm Kết quả cuối năm HTXS HTT HT CHT HTXS HTT HT CHT Khối 1 69,0% 17,9% 9,5% 3,6% Khối 1 71,7% 20,5% 4,8% 3,0% Khối 2 68,5% 22,5% 9,0% 0% Khối 2 78,9% 12,4% 8,7% 0% Khối 3 68,0% 23,3% 8,7% 0% Khối 3 68,5% 20,2% 11,3% 0% Khối 51,5% 33,7% 14,6% 0% Khối 4 61,5% 23,1% 15,4% 0% Khối 5 68,7% 31,3% 0% Khối 5 82,3% 17,7% 0% 3.2. Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến Để khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp này, tác giả cũng đã thiết kế nội dung khảo sát với GV trường tiểu học thị trấn Cam Lộ và một số trường tiểu học trên địa bàn huyện kết quả thu được cũng rất tích cực, cụ thể: Bảng 2: Kết quả khảo nghiệm về mức độ khả thi của các biện pháp STT Biện pháp Tính khả thi
12. 12 ĐTB ĐLC Xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới phương pháp 1 3,92 0,27 dạy học Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp 2 3,85 0,36 dạy học Thành lập nhóm tiên phong đổi mới phương pháp dạy 3 3,85 0,36 học Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương 4 3,89 0,31 pháp dạy học Đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, 5 3,89 0,34 điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết Phát huy kết quả đổi mới phương pháp dạy học đã đạt 6 3,83 0,37 được và duy trì sự thay đổi bền vững Hầu hết các ý kiến đều đánh giá cao tính khả thi của các biện pháp được đề xuất, trong đó biện pháp“ Xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới phương pháp dạy học” được đánh giá cao nhất với điểm trung bình đạt 3,92, tương ứng với độ lệch chuẩn là 0,27. Bên cạnh đó, hai biện pháp “Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương pháp dạy học” và “Đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết” đều được đánh giá ở mức xếp hạng thứ 2 với điểm trung bình đạt tương tự nhau là 3,89, độ lệch chuẩn cũng tương đương nhau và lần lượt là 0,34 và 0,31. Hai biện pháp “Thành lập nhóm tiên phong đổi mới phương pháp dạy học” và “Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học” đều được đánh giá tương đương nhau về mức độ khả thi với điểm trung bình đều đạt 3,85 điểm và độ lệch chuẩn là 0,36. Cuối cùng, biện pháp “Phát huy kết quả đổi mới phương pháp dạy học đã đạt được và duy trì sự thay đổi bền vững” được đánh giá ở mức khả thi thấp hơn các biện pháp còn lại với điểm trung bình đạt 3,83 điểm, độ lệch chuẩn là 0,37. Tóm lại, mặc dù có những khác biệt nhất định trong cách đánh giá về mức độ ưu tiên về tính khả thi, song về cơ bản các biện pháp được đề xuất đều đạt mức độ khả thi rất cao, gần như tuyệt đối từ 3,83 đến 3,92/4,00 điểm. Điều này cho thấy, các biện pháp trên nếu được áp dụng trong thực tiễn các trường tiểu học trên địa bàn huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị có thể mang lại hiệu quả thực hiện cao.
13. 13 III. Kết luận 1. Bài học kinh nghiệm Công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học là việc làm cần thiết, quan trọng của người quản lý trong mỗi nhà trường, là một trong những điều kiện để nâng cao chất lượng dạy và học nhằm đạt mục tiêu giáo dục. Xuất phát từ thực trạng của nhà trường, sau một năm thực hiện đề tài, tôi đã tự rút ra những bài học kinh nghiệm sau: Ban Giám hiệu phải thống nhất về quan điểm chỉ đạo, về ý chí và hành động, xây dựng tốt các nền nếp hành chính, chuyên môn, sinh hoạt tập thể, duy trì thực hiện có kỷ cương, có nền nếp trong các hoạt động chuyên môn của nhà trường. Muốn nâng cao chất lượng dạy học đỏi hỏi mỗi giáo viên phải tự đổi mới phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học tất yếu phải đổi mới hình thức tổ chức dạy học để tạo một sự tương ứng cần thiết. Sự đa dạng của phương pháp dạy học đòi hỏi phải có một số hình thức tổ chức dạy học thích hợp. Mỗi hình thức tổ chức dạy học đều có tác dụng tích cực để phát triển học sinh ở một khía cạnh nào đó. Vì vậy mỗi GV cần biết kết hợp nhiều hình thức tổ chức để phát huy thế mạnh của mỗi hình thức tổ chức dạy học. Phương pháp dạy học mới, đòi hỏi phải có hình thức tổ chức dạy học tạo cơ hội cho học sinh suy nghĩ làm việc, trao đổi thảo luận với nhau nhiều hơn. Tiểu học là cấp học đầu tiên không chỉ hình thành nên nhân cách người học mà còn tạo nền tảng kiến thức và đặc biệt là cách tiếp cận với tri thức khoa học. Bởi vậy nhiệm vụ của GV tiểu học gắn với trách nhiệm nuôi dưỡng tạo cho các em niềm say mê khám những tri thức khoa học đầu tiên. Trong năm học vừa qua trường đã tổ chức nhiều chuyên đề cấp trường, cấp tổ như sau: Cấp trường 14 chuyên đề, cấp tổ 21 chuyên đề và vận dụng nhiều hình thức dạy học mới như: Học thông qua chơi; Sáng tạo trong lập trình Scratch; Kĩ năng thuyết trình, giới thiệu sản phẩm; Mô hình lớp học đảo ngược; Tích hợp liên môn trong dạy học tiếng Anh; Bài học STEM; Hoạt động trải nghiệm STEM ... Tuy nhiên, mỗi nhà trường có một đặc điểm khác nhau, điều kiện vật chất và phi vật chất cũng khác nhau nên phải xác định được những vấn đề cụ thể của nhà trường đang đối mặt, phải tự đánh giá được thực trạng và xác định đúng trường mình đang đứng ở vị trí nào trong quá trình phát triển, nhận diện chính xác vấn đề cần thay đổi để đưa ra một lộ trình đổi mới xác đáng. Ở mỗi trường vấn đề sẽ khác nhau, không thể áp dụng một chương trình thay đổi chung phổ biến cho tất cả các trường. Ba giai đoạn của quá trình quản lý sự thay đổi không phải lúc nào cũng tách rời nhau một cách máy móc, có lúc chúng đan xen vào nhau. Điều quan trọng đối với nhà quản lý cần phải nắm bắt thật chắc chắn sự
14. 14 xuất hiện từng giai đoạn trong quá trình thay đổi để xác định trách nhiệm quản lý phù hợp. Các biện pháp nói trên cũng vậy, tùy theo điều kiện cụ thể của từng trường có thể theo thứ tự, có thể thực hiện đan xen hoặc đồng thời. Các biện pháp chỉ thật sự phát huy tác dụng khi nó được vận dụng một cách linh hoạt, tùy theo điều kiện thực tế của từng trường để lựa chọn ưu tiên và xây dựng lộ trình phù hợp và khả thi, vừa đảm bảo tính hệ thống, vừa đảm bảo tính thực tiễn. 2. Kiến nghị, đề xuất 2.1. Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Cam Lộ Tăng cường đầu tư về CSVC cho nhà trường đây là cơ sở để đảm bảo nguồn lực triển khai có hiệu quả công tác quản lí đổi mới phương pháp dạy học tại trường tiểu học thị trấn Cam Lộ. 2.2. Đối với trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho học sinh và phụ huynh về PPDH mới, phát huy tích cực, chủ động của người học, nâng cao vai trò tự học. Có cơ chế hợp lý để động viên đội ngũ GV tham gia bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm. Đối với đội ngũ giáo viên phải chú trọng đến việc đổi mới phương pháp giảng dạy. Quan tâm đặc biệt đến việc xây dựng đội ngũ giáo viên cốt cán cho các bộ môn ở nhà trường, qua đó để nhân rộng các điển hình tiên tiến. Các cấp quản lý các chính sách hỗ trợ về bồi dưỡng chuyên môn và bảo đảm trang thiết bị dạy và học cho các trường tiểu học trên địa bàn./. XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG NGƯỜI VIẾT SÁNG KIẾN Hồ Thị Hải Thanh Phan Thị Hoa XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
15. 15 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ CBQL Cán bộ quản lí GVCN Giáo viên chủ nhiệm CSVC Cơ sở vật chất GV Giáo viên GD&ĐT. Giáo dục và Đào tạo HĐDH Hoạt động dạy học ĐTB Điểm trung bình ĐLC Độ lệch chuẩn PPDH Phương pháp dạy học
16. 16 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư 28/2020/TT-BGDĐT ngày 04/09/2020 ban hành Điều lệ Trường tiểu học, Hà Nội. 2. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tài liệu tập huấn cán bộ quản lý trường trung học về quản lý đồng bộ đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, 2013. 3. Ban Chấp hành Trung ương (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật. Hà Nội, tr 136. 4. Bùi Minh Hiền, Nguyễn Vũ Bích Hiền và các cộng sự (2015), Quản lý và lãnh đạo nhà trường, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội. 5. Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 về đổi mới cản bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Năm 2013. 6. Đặng Xuân Hải, Nguyễn Sỹ Thư, Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường trong bối cảnh thay đổi, NXBGDVN, 2012. 7. Trần Kiểm, Những vấn đề cơ bản của Khoa học quản lý giáo dục, NXB ĐHSP, Hà Nội, 2011. 8. Thực tế hoạt động dạy học tại các trường tiểu học trên đị bàn Huyện Cam Lộ- tỉnh Quảng Trị. 9. Nguồn mạng internet. 10. John P. Kotter và Dan S. Cohen, Linh hồn của sự thay đổi (The heart of change), Bản dịch của NXB Trẻ, 2002. 11. Gary Yukl (2013), Leadership in Organizations, (Eighth Edition), Pearson Education Limited.
17. 17 MỤC LỤC I. Lý do chọn sáng kiến ............................................................................... 1 II. Giải quyết vấn đề ................................................................................... 3 1. Tính mới và sáng tạo của sáng kiến .................................................... 3 1.1. Xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới phương pháp dạy học ........... 4 1.2. Thành lập nhóm tiên phong đổi mới phương pháp dạy học ................ 4 1.3. Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học ........ 5 1.4. Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương pháp dạy học ..... 6 1.5. Đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết ............................................................................................... 9 1.6. Phát huy kết quả đổi mới phương pháp dạy học đã đạt được thành văn hóa nhà trường hướng vào duy trì sự thay đổi bền vững .................................. 10 2. Tính thực tiễn của sáng kiến .............................................................. 11 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến ................ 11 3.1. Hiệu quả áp dụng ............................................................................... 11 3.2. Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến...................................................... 11 III. Kết luận ............................................................................................... 13 1. Bài học kinh nghiệm ........................................................................... 13 2. Kiến nghị - Đề xuất ............................................................................. 14 2.1. Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Cam Lộ ......................... 14 2.2. Đối với trường Tiểu học thị trấn Cam Lộ .......................................... 14
18. 18 MỘT SỐ HÌNH THỨC DẠY HỌC MINH HỌA Mô hình lớp học đảo ngược
19. 19 Hình thức dạy học vườn trường
20. 20 Dạy học dự án