SKKN Một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS - Lê Thị Ngọc Hà

Nội dung tài liệu: SKKN Một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS - Lê Thị Ngọc Hà

1. UBND HUYỆN HƯƠNG KHÊ PHÒNG GD-ĐT HƯƠNG KHÊ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KỸ NĂNG CẦN THIẾT RÈN LUYỆN KHẢ NĂNG KÍ HỌA CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN MĨ THUẬT Ở TRƯỜNG THCS Năm học: 2021 - 2022
2. MỤC LỤC STT Nội dung Trang 1 A. ĐẶT VẤN ĐỀ 4 2 1. Lí do chọn đề tài 4 3 2. Mục đích nghiên cứu. 5 4 3. Nhiệm vụ nghiên cứu. 5 4. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu, thời gian 5 5 nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. 6 5. Giả thiết khoa học 6 7 6. Dự báo những đóng góp mới của đề tài 6 8 B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 7 9 1. Cơ sở lý luận : 7 10 1.1. Kí họa là gì ? 7 11 1.2. Vai trò của kí họa ? 8 12 2. Cơ sở thực tiễn: 8 13 2.1 : Thực trạng dạy học ở trường THCS: 8 14 2.1.1: Thuận lợi: 8 15 2.1.2: Khó khăn 9 16 2.2 .Khảo sát điều tra lần 1 9 17 2.3. Kết quả khảo sát điều tra lần 1 11 18 3. Giải pháp: 13 19 3.1.1 Kĩ năng lựa chọn chất liệu 13 20 3.1.2. Kĩ năng quan sát lựa chọn đối tượng kí họa: 15 21 3.1.3. Kĩ năng phân tích cấu trúc đặc điểm và vẻ đẹp của đối tượng kí 16 họa.
3. 22 3.1.4. Kĩ năng pha trộn màu sắc, nhận xét màu sắc, đường nét, hình 16 mảng. 23 3.1.5. Kĩ năng nhanh tay, nhanh mắt và ghi nhớ được khoảnh khắc 17 24 4. Kết quả đối chứng: 18 25 5. Một số hình ảnh bài vẽ minh chứng: 21 26 C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 23 27 1. Kết luận: 23 28 2. Kiến nghị. 24
4. DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT 1. THCS : Trung học cơ sở 2. GV : Giáo viên 3. HS : Học sinh 4. NXB : Nhà xuất bản 1. Tên sáng kiến kinh nghiệm: “Một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS”. 2. Lĩnh vực áp dụng: Môn Mĩ thuật bậc THCS 3. Tác giả: - Họ và tên: Lê Thị Ngọc Hà Nam (nữ): Nữ - Trình độ chuyên môn: Đại Học - Chức vụ, đơn vị công tác: Tổ phó chuyên môn, trường THCS Chu Văn An - Điện thoại: 0866570629 gmail: [email protected]
5. A. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lí do chọn đề tài: Thực hiện mục tiêu định hướng Nghị quyết số 29-NĐ/TW của Ban chấp hành Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo :“Đối với giáo dục phổ thông, cần phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa- hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa” Chương trình mĩ thuật ở trường THCS cung cấp cho học sinh những kiến thức phổ thông về mĩ thuật, những hiểu biết cơ bản về cái đẹp. Thông qua đó học sinh hoàn thành bài thực hành theo chương trình, tạo điều kiện để học sinh học tốt các môn học khác và biết áp dụng sáng tạo những bài học vào trong cuộc sống hằng ngày như: trang trí góc học tập, trang trí nhà cửa,biết phối màu trong trang phục Những học sinh có năng lực và nhu cầu có thể có thêm lựa chọn học tiếp nghành mĩ thuật và các nghành có liên quan như kiến trúc, xây dựng,thời trang, sư phạm mĩ thuật .Đáp ứng mục tiêu giáo dục thẩm mỹ, góp phần trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh. Nhằm hình thành phẩm chất con người mới như mục tiêu và chiến lược giáo dục đã đề ra. Qua thực tiễn dạy học mĩ thuật, tôi nhận ra rằng bộ môn Mĩ thuật đã thực sự thu hút được các em. Song, phần lớn các em chưa nắm được yêu cầu kĩ năng cần đạt của từng bài thực hành, các em chỉ biết đặt bút xuống là vẽ chứ chưa có ý tưởng cụ thể, chưa có sự chuẩn bị, không dựa trên tư liệu ghi chép từ thực tế, nên các bức tranh của các em chưa phong phú về nội dung và hình thức thể hiện nên sản phẩm của các em làm ra chưa thể hiện được ý tưởng mà các em mong muốn. Các em chỉ biết vẽ theo cảm tính, theo cảm xúc riêng của mình mà nhiều khi quên mất rằng: “Nghệ thuật chân chính bao giờ cũng bắt nguồn từ cuộc sống ” và để nắm bắt được những tư liệu, hình ảnh từ thực tế thì kí họa giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đối với kí hoạ đích cuối cùng đi đến là thể hiện được vẻ đẹp về hình ảnh, màu sắc, đường nét, đậm nhạt, cách lựa chọn hình ảnh thông qua cảm xúc của người vẽ về thiên nhiên con người. Vậy, giáo viên cần phải làm gì để giúp các em hiểu được mình phải làm như thế nào để rèn luyện khả năng kí họa? Phải làm gì để giúp các em biết được làm như thế nào để thể hiện ý tưởng sáng tạo của mình ? Là giáo viên trực tiếp giảng dạy,tôi luôn băn khoăn và trăn trở không nghừng học hỏi tìm ra nguyên nhân và những phương pháp phù hợp để giúp các em ngày càng có hứng thú với môn học và phát huy được tính sáng tạo của mình. Đó chính là lý do tôi chọn đề tài: “Một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS” để nghiên cứu, tìm hiểu và áp dụng trong công việc dạy học của mình.
6. 2. Mục đích nghiên cứu. - Giúp giáo viên có phương pháp dạy môn Mĩ thuật hiệu quả nhất để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, trong quá trình học tập mĩ thuật ở trường THCS. - Hệ thống lại phương pháp kí họa cho học sinh, giúp học sinh vận dụng phương pháp này vào trong bài vẽ kí họa chân dung, kí họa dáng người, vẽ tranh đề tài, tranh phong cảnh và phong cảnh quê hương của mình. - Truyền tải được toàn bộ vấn đề mà mình đã nghiên cứu đến với các đối tượng học sinh. Học sinh lĩnh hội kiến thức và vận dụng vào các bài vẽ tranh của mình một cách chủ động, tích cực, sáng tạo. 3. Nhiệm vụ nghiên cứu. - Nghiên cứu thực trạng kí họa trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS, những khó khăn mà các em thường gặp phải, tìm hiểu những nguyên nhân, những hạn chế. - Nghiên cứu một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh để đổi mới cách dạy. - Đưa ra các giải pháp, các kĩ năng cần thiết để bản thân cũng như các giáo viên dạy Mĩ thuật sẽ có thêm kinh nghiệm trong việc hướng dẫn học sinh nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học môn Mĩ thuật ở bậc THCS. 4. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu, thời gian nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. 4.1 Phạm vi nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và những kiến thức, kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS 4.2 Đối tượng nghiên cứu: Các khối lớp bậc THCS 4.3 Thời gian nghiên cứu Từ tháng 12/2019 đến tháng 01/2022. 4.4. Phương pháp nghiên cứu: 4.3.1. Nghiên cứu tài liệu: - Nguồn tài liệu từ internet. - Sách tham khảo :
7. + Sách dạy Mĩ thuật và sách học Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực 6,7,8,9 – Nguyễn Thị Nhung chủ biên- NXB Giáo dục Việt Nam + Giáo trình Phương pháp dạy học Mĩ thuật tập 2-NXB Đại học sư phạm do Nguyễn Thu Tuấn chủ biên. + Vai trò của nghệ thuật trong đời sống dưới góc nhìn tâm lý học nghệ thuật. Do ThS. Đỗ Ánh Tuyết Trường ĐHSP Nghệ thuật TW chủ biên. + Tự học vẽ - Phạm Viết Song chủ biên - NXB Giáo dục. 4.3.2. Khảo sát thực tiễn : - Tìm hiểu thực tiễn kí họa trong dạy học Mĩ thuật ở trường nơi tôi đang công tác và một số đơn vị trường bạn cấp THCS. - Phương pháp điều tra, phỏng vấn tình hình học sinh - Phương pháp quan sát, trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm -Phương pháp phân tích, tổng hợp. 4.3.3. Ứng dụng thử nghiệm các giải pháp : - Tìm giải pháp rút kinh nghiệm. - Thực hành giảng dạy ứng dụng một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh nơi trường tôi công tác. 5. Giả thiết khoa học: Nếu những kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh được vận dụng hiệu quả tại các trường THCS thì sẽ góp phần vào việc tạo hứng thú học tập cho học sinh, "làm mới" tiết học, nâng cao được hiệu quả chất lượng dạy học. 6. Dự báo những đóng góp mới của đề tài: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là khai thác những kĩ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh vận dụng trong dạy học môn Mĩ thuật giúp học sinh phát triển năng khiếu góp phần nâng cao tính tích cực học tập của học sinh. Đóng góp một phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Mĩ thuật ở bậc THCS. Đề tài: “Một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS”có ý nghĩa quan trọng cho việc dạy và học môn Mĩ thuật nhằm giúp cho bản thân rút ra được những vấn đề quan trọng, tìm ra hướng đi tích cực đưa vào vận dụng trong quá trình giảng dạy môn Mĩ thuật. Trước hết là sẽ giúp cho giáo viên rèn luyện và phát triển kĩ năng kí họa, phát huy được năng khiếu của mình. Hơn thế nữa,
8. khi giáo viên thị phạm tốt giống như một món ăn khai vị đặc biệt kích thích hứng thú cho học sinh háo hức, tò mò và muốn được khám phá. Thứ hai là sẽ định hướng giúp cho học sinh hiểu và biết cách rèn luyện khả năng kí họa. Với tâm lý lứa tuổi, HS rất thích thể hiện, rất thích được ghi nhận, chỉ cần giáo viên định hướng cho em cách làm như thế nào, cách thể hiện ra sao thì nhất định HS sẽ làm được. Một khi HS đã làm được thì giáo viên chỉ cần biết cách khích lệ là HS sẽ càng có hứng thú hơn và chắc chắn hiệu quả sẽ thay đổi rõ rệt. Từ đó, các em biết tự khám phá những điều mới lạ trong bài học, theo cách nghĩ và cách hiểu của mình một cách độc lập tích cực, biết cảm nhận được những cái hay, cái đẹp từ những bài học cụ thể mà các em được học, được làm quen. Ngoài ra, đề tài là một tài liệu cho bạn bè đồng nghiệp, những ai quan tâm đến việc dạy học môn Mĩ thuật. Bởi những nghiên cứu đã được tôi vận dụng vào thực tiễn dạy học thành công và đem lại những hiệu quả thiết thực tôi đã ghi lại trong nội dung đề tài. B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Cơ sở lý luận : 1.1. Kí họa là gì ? Kí họa là hình thức vẽ nhanh, nhằm ghi lại những nét chính, chủ yếu nhất, đồng thời ghi lại cảm xúc của người vẽ về thiên nhiên, cảnh vật, con người. Kí họa có vai trò bổ trợ xuyên suốt quá trình học vẽ. Nhờ có các kĩ năng kí họa học sinh có thể tập quan sát, nhận xét hình dáng, kích thước đậm nhạt của cảnh vật và cảm thụ vẻ đẹp của mọi vật xung quanh, giúp cho học sinh học các bài vẽ theo mẫu, vẽ tranh đề tài được tốt hơn. Kí họa có nhiều mục đích khác nhau như: kí họa để làm tài liệu bố cục tranh, ký họa làm tài liệu trang trí, kí họa trực tiếp thành tranh kí họa, kí họa để ghi nhớ, . Kí họa nhanh gọi là tốc họa dùng để vẽ các đối tượng chuyển động như người, vật ,chim hoặc khi có rất ít thời gian tranh thủ vài phút cho kịp như vài nét vẽ phong cảnh để ghi nhớ, phong cảnh sinh hoạt thoáng qua,dáng dấp các con vật lướt qua... Kí họa sâu hay còn gọi là kí họa thâm diễn để vẽ các đối tượng tương đối tĩnh, phong cảnh kiến trúc, các mô típ trang trí, kiến trúc, dụng cụ , quần áo....Kí họa có thể thành tranh kí họa nếu có chủ đề tư tưởng và đạt được cảm xúc thẩm mỹ tốt.
9. Tùy theo đối tượng hoàn cảnh, yêu cầu mà sử dụng phương pháp tốc họa, phương pháp kí họa thâm diễn hay kí họa có tính chất ghi chép để nhớ. 1.2. Vai trò của kí họa ? Nhiều HS cứ hay thắc mắc có nên kí họa hay chỉ cần chụp ảnh? Trước mỗi đối tượng cảm xúc của mỗi người ít khi giống nhau. Ví dụ cùng kí họa về một cảnh hội chợ quê có người vẽ nên bức tranh buồn tẻ và nghèo nàn xơ xác , có người lại khai thác khía cạnh tiết điệu rộn ràng thành bức tranh trang trí nhịp nhàng như trên sân khấu và sự rung động nét bút của mỗi người cũng khác nhau. Bởi vậy tính khách quan của bức ảnh có thể là một trong những tài liệu tham khảo, nhưng không thể thay thế được ký họa bởi vì về bản chất nghệ thuật là sự sáng tạo mang nhiều dấu ấn cá tính nhất. Mặt khác kí họa là một phương pháp luyện khả năng chuyển hóa hình ảnh khách quan của tự nhiên thành dấu ấn chứng tích nghệ thuật, để từ đó chuyển thành bố cục, tranh giá vẽ hay trang trí. Nếu xem bức tranh sơn mài – bình phong trang trí vẽ những là mùng, lá chuối của danh họa Nguyễn Gia Trí thì ta sẽ hiểu được những điều nêu trên một cách sâu sắc hơn, hiểu được tại sao phải kí họa và bức ảnh không thể thay thế được bức kí họa. Kí họa có vai trò đặc biệt trong học tập và trong sáng tác hội họa, là bộ môn khó nhất đối với người học vẽ, kí họa nhiều làm phong phú trí tưởng tượng nó giúp ta phát triển nhận thức hình tượng, cảm xúc thẩm mỹ, nảy sinh trong ta ý tưởng cho tác phẩm. Kí họa nhiều sẽ cho ta một sở thích ghi chép và sở thích ấy trở thành cá tính phong cách riêng trong tác phẩm Mĩ thuật được hiểu là “ Nghệ thuật của cái đẹp ”. Hiểu một cách đơn giản hơn, mĩ thuật là những cái đẹp từ nghệ thuật, có thể là do con người hoặc từ tự nhiên tạo nên và có thể nhìn thấy được. Vì thế mà người ta còn gọi môn này là “ nghệ thuật thị giác ” mà trong đó kí họa giữ vai trò không thể thiếu! (Trích trang 39 Giáo trình Phương pháp dạy học Mĩ thuật tập 2-NXB Đại học sư phạm do Nguyễn Thu Tuấn chủ biên) Mĩ thuật là ngành phản ánh nghệ thuật cái đẹp bằng màu sắc, hình khối, đường nét. Tranh vẽ nói chung hay còn gọi là hội hoạ, là ngành nghệ thuật tạo hình phong phú, hấp dẫn và rộng lớn. Tranh phản ánh nhiều mặt về thế giới tự nhiên, về quá khứ, tương lai và xã hội đương thời của cuộc sống con người. Tranh là một thể loại nghệ thuật thị giác mà thực chất là những hiệu quả ảo giác về màu sắc, đường nét của người sáng tạo. Đây là môn học năng khiếu, đòi hỏi các em phải có sự tìm tòi, sáng tạo độc lập trong bài vẽ và mang tính tổng hợp vì các bài như: Luật xa gần, ký hoạ, trang trí đều phục vụ và bổ trợ cho môn học.
10. 2. Cơ sở thực tiễn: 3.1 : Thực trạng dạy học ở trường THCS: 2.1.1: Thuận lợi: - Qua quá trình giảng dạy tôi thấy đa số các em đều yêu thích, hào hứng với môn học. Nhiều em có năng khiếu thể hiện bài vẽ tốt. - Kí họa về phong cảnh chủ yếu thực hiện ngoài trời nên học sinh có hứng thú trong học tập. - HS sống ở huyện miền núi vùng nông thôn nên có nhiều cảnh lao động sản xuất, thiên nhiên phong phú để các em thực hiện các bài kí họa của mình. - Thường xuyên nhận được sự quan tâm từ Phòng giáo dục, Ban giám hiệu nhà trường và phụ huynh học sinh. - Có một số phương tiện hỗ trợ dạy học hiệu quả ( Ti vi, máy chiếu.....) - Giáo viên luôn tận tình, tìm tòi, sáng tạo. Sử dụng nhiều phương pháp hay trong quá trình dạy học. 2.1.2: Khó khăn: - Thực tiễn dạy học ở nhiều trường THCS chưa chú trọng giáo dục thẩm mĩ, chưa thấy được vai trò tác dụng của bộ môn nên chưa quan tâm đầu tư phát huy hay nói cách khác môn mĩ thuật đang bị xem nhẹ, ít được quan tâm. bị gò bó về kỉ luật trật tự, gò bó về tầm nhìn, về môi trường thẩm mĩ. - Một số học sinh còn lười biếng trong quá trình học và thực hành, làm bài theo kiểu đối phó, qua loa, đại khái, đa số các em vẽ theo cảm tính, theo suy nghĩ nên trong tranh không theo nguyên tắc về luật xa gần, cách trình bày bố cục còn tương tự như nhau, hình ảnh còn khô cứng chưa sinh động. - Nhiều em khi được tham gia kí họa không làm theo hướng dẫn mà chép lại các hình trong sách hay trên mạng hoặc là nghĩ ra vẽ mà quên đi yêu cầu của tiết học. - Mặt khác, thời lượng các tiết kí họa trên lớp chỉ đủ để HS biết sơ qua về kí họa 2.2 .Khảo sát điều tra lần 1:
11. Cuối học kì I năm học 2019-2020 tôi đã tiến hành khảo sát diều tra tình hình thực tiễn ở đơn vị tôi công tác và 2 đơn vị trường bạn. Mỗi đơn vị tôi tiến hành khảo sát điều tra 4 lớp ( tương ứng với 4 khối) với những câu hỏi sau: Câu 1: Trong các chất liệu sau em thường sử dụng chất liệu nào để kí họa? ( khoanh tròn đầu chữ cái trước phương án em chọn - trường hợp nếu dùng nhiều loại chất liệu em hãy khoanh tròn các loại chất liệu em đang sử dụng). A. Bút chì. B. bút sắt. C. bút dạ D. chì than. E. chì màu. D. màu nước E.Màu sáp Câu 2: Em có thích học kí họa không? Trong quá trình kí họa khó khăn lớn nhất em thường gặp phải gì ? Sau đó,tôi đã cho các em ngồi tại lớp kí họa thoải mái theo cảm nhận của HS và vẽ theo ý thích. Sau một giờ học kí họa, kết quả tổng hợp qua bảng H1. Mặt khác, tôi sắp xếp thời gian dự giờ đồng nghiệp để học hỏi và đúc rút kinh nghiệm. 2.3. Kết quả khảo sát điều tra lần 1 Qua tổng hợp xử lý số liệu thu được kết quả như sau: 97% HS sử dụng chất liệu bút chì trong vẽ bài thực hành kí họa , 54% HS sử dụng cả bút chì và chì màu. 7% sử dụng màu nước. Qua phần khảo sát khó khăn gặp phải khi vẽ kí họa, nhiều HS không biết cách kí họa như thế nào để dạt hiệu quả, nhiều em chia sẻ thích kí họa vì ra ngoài thoải mái vui vẻ, sản phẩm thường là về chép lại trong sách hoặc lên mạng chép. Khi thăm lớp dự giờ một số đồng nghiệp,tôi nhận thấy một số hạn chế như sau: - Giáo viên còn nói nhiều, nặng về lí thuyết, chưa linh hoạt trong vận dụng phương pháp giảng dạy, chưa linh hoạt trong việc tổ chức các hoạt động dạy học hay chưa khai thác triệt để các ưu điểm của từng phương pháp dạy học,chưa chú ý đến các nhóm, các đối tượng học sinh.Học sinh chưa thật sự được làm việc nhiều,nhiều tiết dạy chưa kích thích được hứng thú, phát huy được tính sáng tạo của học sinh. - Việc chuẩn bị các điều kiện, phương tiện dạy học chưa kỹ lưỡng hoặc chưa khoa học. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu, quan sát, sưu tầm tư liệu về bài học chưa đầy đủ.
12. - Phương pháp đánh giá kết quả học tập chưa hiểu rõ được tâm lý của học sinh nên chưa khích lệ hứng thú thỏa mãn, tò mò muốn được khám phá muốn được trải nghiệm của học sinh. -Tiết dạy khá đơn điệu không khí chưa sôi nổi, chưa đáp ứng được yêu cầu của một tiết dạy học Mĩ thuật hiệu quả. - Cơ sở vật chất còn quá nhiều thiếu thốn , không có phòng học bộ môn, phòng học không đủ rộng , bàn ghế khó di chuyển, không có mẫu vẽ, bộ đồ dùng dạy học chưa đáp ứng yêu cầu. - Một số học sinh có tâm lý thờ ơ, ít quan tâm tới môn học và tập trung vào các môn học khác. Việc chuẩn bị đồ dùng học tập của học sinh chưa đầy đủ do ý thức, do điều kiện hoàn cảnh dẫn đến tâm lý chán nản. Đa số học sinh phải làm theo các gợi ý của thầy là chủ yếu hoặc phụ thuộc vào sách giáo khoa, chép theo những hình minh họa Tổng hợp kết quả khảo sát qua bài vẽ kí họa Tiêu chí đánh giá KẾT QUẢ KHẢO SÁT TT Tổng số HS Tỉ lệ % 1 HS chưa hoàn thành bài 520 91% 2 HS vẽ và tẩy đi tẩy lại bài kí họa. 588 98% 3 HS đưa ra lý do mình không thể vẽ giống dáng mẫu. 507 89% HS chưa phân tích được các nét đậm, nhạt của hình 4 460 82% trong bài vẽ kí họa. 5 HS chưa chỉ ra được mình định vẽ gì. 452 80% Là một giáo viên có thời gian công tác cũng đã khá lâu năm tôi luôn trăn trở để làm sao có những tiết học Mĩ thuật thật hay, thật hấp dẫn, cô thoải mái tự tin, trò học tập hứng thú và thỏa sức sáng tạo để mỗi tiết dạy mĩ thuật luôn vui vẻ thoải mái. Tuy nhiên thực tế cho thấy nhiều học sinh vẽ bài với tâm lý hời hợt, không mặn mà, nhiều em vẽ cho có bài thậm chí có những em lười, không có năng khiếu, không có hứng thú thì coi mỗi bài thực hành mĩ thuật như là tra tấn . Vì vậy hiệu quả các giờ học chưa thật sự hiệu quả, chưa hấp
13. dẫn đại bộ phận các em học sinh. Một giờ học thường kéo dài nhưng còn khá nặng về lí thuyết với các hoạt động của mỗi bài đều giống nhau 3. Giải pháp: Bản chất dạy mĩ thuật trong trường phổ thông là nhằm mục đích giáo dục học sinh cảm thụ và thưởng thức cái đẹp trong nghệ thuật. Giúp HS biết tự mình tạo ra sản phẩm mĩ thuật theo sự hướng dẫn cuả giáo viên. Do vậy, giáo viên phải biết chọn lọc và có cách truyền đạt kiến thức thật phù hợp, kích thích hứng thú học tập cho HS nhằm hướng tới những yêu cầu cần đạt. Do đặc trưng của mĩ thuật là "nói ít – vẽ nhiều” nên GV cần phải linh động vì vậy tùy vào từng nội dung tiết học mà giáo viên lựa chọn phương pháp phù hợp, vận dụng linh hoạt trong quá trình dạy học. Phát huy tối đa phương pháp đặc thù của bộ môn( Phương pháp quan sát) giúp HS ghi nhận hình ảnh của thiên nhiên, để thể hiện theo cảm xúc của mình. Mặt khác, khai thác tốt phương pháp đặt câu hỏi gợi mở: Giáo viên đặt câu hỏi theo hệ thống kiến thức của bài, nhấn mạnh kiến thức trọng tâm, cách dùng thuật ngữ chuyên môn chính xác giúp HS vận dụng vào thực hành. Hướng cho HS cách nhận biết các hình ảnh, góc vẽ đẹp và cách cắt góc cảnh hình để đưa vào bài kí họa một cách cô đọng và bố cục hiệu quả nhất. Đồng thời gợi mở giúp HS tránh những lỗi bố cục thường gặp. Trong khi hướng dẫn HS khi kí hoạ GV hướng dẫn kĩ với từng nhóm, mỗi nhóm có cách hướng dẫn khác nhau, phù hợp với khả năng của các em. Đặc biệt là do thời lượng học kí họa trên lớp không nhiều nên giáo viên gợi mở giao nhiệm vụ thực hành trong phần vận dụng hay phát triển mở rộng giúp HS vận dụng những kỹ năng cần thiết để rèn luyện khả năng kí họa. 3.1.1 Kĩ năng lựa chọn chất liệu: Trước hết, GV cần tìm hiểu và trải nghiệm các chất liệu để kí họa như bút chì, bút sắt, bút dạ, chì than, màu nước,màu sáp... Sau đó hướng dẫn gợi ý cho học sinh lựa chọn sử dụng chất liệu phù hợp với đối tượng cần kí họa như kí họa người, kí họa phong cảnh, kí họa động vật ... Ví dụ1 : Giáo viên có thể cho HS xem tranh kí họa (tốt nhất là tranh của mình để kích thích tò mò hứng thú cho HS.
14. HÌNH 1: BÀI VẼ MINH HỌA CỦA GV
15. 3.1.2. Kĩ năng quan sát lựa chọn đối tượng kí họa: Kĩ năng này bồi dưỡng tình cảm thẩm mĩ cho học sinh các em biết diễn tả lại đặc điểm, vẻ đẹp của một con vật, phong cảnh hay các hoạt động khác của con người mà em thích, khơi gợi trí tưởng tượng và sự bộc lộ cá tính của các em. Giúp HS nhận thức nhanh về dáng, cấu trúc và vẻ đẹp của nghệ thuật đường nét, hình mảng, hình khối, đậm nhạt, không gian ánh sáng, màu sắc, bố cục,... phát triển năng lực sáng tạo của khả năng thể hiện đối tượng, đồng thời rèn luyện cách làm việc cẩn thận, nghiêm túc. Trong thực tế không phải cảnh nào cũng đẹp và hoàn chỉnh, vì vậy cần hướng cho học sinh biết cách ngắm cảnh, chọn cảnh. Xem cảnh nào cảm thấy đẹp nhất và có cảm xúc nhất, đủ các yếu tố như: Bố cục đẹp, có xa, có gần, lớp trước, lớp sau,nhịp nhàng có trọng tâm để chọn khi bắt đầu kí họa. Bước đầu kí họa giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu một số loại cây để các em không bị bỡ ngỡ khi nắm bắt đặc điểm. Từ đó chọn góc cảnh, ban đầu khi mới kí họa cảnh nên hướng cho các em chọn những phong cảnh đơn giản trước bởi vì trong cảnh bao la khi nhìn thường làm cho các em lúng túng, dễ bị ngợp mắt sẽ khó xác định trọng tâm, giới hạn khi kí họa, chính vì thế nên chọn một góc cảnh chỉ có hai hoặc ba vật thể để kí họa. Như vậy học sinh sẽ từng bước làm quen được với việc kí họa từ hẹp đến rộng, từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp để khi đứng trước cảnh các em sẽ đủ tự tin chủ động trong việc “thâu tóm” đối tượng vào bức vẽ của mình. Để kí họa tốt, GV cần gợi mở giúp HS biết cách đơn giản hóa hình ảnh để dễ dàng nắm bắt hơn. Do vậy, cần phải biết cách lựa chọn đối tượng, cắt bỏ bớt những chi tiết phụ không cần thiết.
16. HÌNH 2: BÀI VẼ MINH HỌA BẢNG CỦA GV Ví dụ 1: Giáo viên có thể thị phạm kí họa lên bảng hướng dẫn HS cách quan sát lựa chọn đối tượng kí họa Giáo viên cũng biết tôn trọng và đồng cảm với cách suy nghĩ, cách đặt vấn đề và giải quyết vấn đề, khuyến khích học sinh vẽ có cá tính.
17. 3.1.3. Kĩ năng phân tích cấu trúc đặc điểm và vẻ đẹp của đối tượng kí họa. Bằng những ví dụ hình ảnh từ thực tế, GV giúp HS lựa chọn những hình ảnh phù hợp với mình để các em dễ vẽ, dễ quan sát. Giáo viên cũng sẽ xác định được cho học sinh trọng tâm của việc kí hoạ sao cho tốt, cách vẽ đậm nhạt nét hay cách bố trí hình sao cho hợp lí. HS thực hành dưới sự gợi mở của thầy cô giúp các em phân tích nhanh cấu trúc đặc điểm và vẻ đẹp của đối tượng. Tiếp đó là kí họa trực tiếp vào giấy bằng những nét nhanh. Khái quát nhất để bắt được dáng, những nét khái quát nhất về đối tượng mình kí họa, không ham đi vào chi tiết ngay. Sau đó nếu còn kịp mới đi vào những bộ phận, chi tiết tiêu biểu. HÌNH 3: BÀI VẼ MINH HỌA CỦA GV
18. 3.1.4. Kĩ năng pha trộn màu sắc, nhận xét màu sắc, đường nét, hình mảng. Giáo viên gợi mở giúp HS biết được cấu trúc của đối tượng, cách thể hiện nhanh nhất đặc điểm của đối tượng, cảm nhận được màu sắc của đối tượng thông qua cảm xúc của mình. HÌNH 4: BÀI VẼ MINH HỌA CỦA GV Đặc biệt, GV cần gợi mở cho HS cách diễn ta khối bằng đậm nhạt (nét đậm, nét mờ) cũng như nhấn nhá đậm nhạt bằng màu sắc. HÌNH 5: BÀI VẼ MINH HỌA CHO HS THAM KHẢO 3.1.5. Kĩ năng nhanh tay, nhanh mắt và ghi nhớ được khoảnh khắc Để kí họa tốt cần phải có cái nhìn tổng thế, bao quát, cần phải cảm nhận được chiều sâu khi thể hiện cho bức tranh của mình. Nắm bắt nhanh mọi khoảnh khắc thú vị nhất về đặc điểm cũng như hình dáng của đồ vật hay con người, hay phong cảnh.
19. Kỹ năng này đặc biệt quan trọng bởi muốn kí họa tốt phải thực sự nhanh tay, nhanh mắt và ghi nhớ được khoảnh khắc muốn ký họa. Những khoảnh khắc hiếm hoi, bất chợt thì mới được đánh giá cao vì nó độc và lạ. Để rèn được kỹ năng này đòi hỏi cả một quá trình luyện tập, vẽ mọi lúc mọi nơi, vẽ vì đam mê, yêu thích. Vẽ càng nhiều thì ngày càng lên tay kí hoạ được nhanh hơn, thể hiện được vẻ đẹp của thiên nhiên, vạn vật quanh mình dễ dàng hơn. Bồi dưỡng tình cảm thẩm mĩ cho HS, các em biết diễn tả lại đặc điểm, vẻ đẹp của một con vật, phong cảnh hay các hoạt động khác của con người mà em thích, khơi gợi trí tưởng tượng và sự bộc lộ cá tính của các em. HÌNH 6 : SƠ ĐỒ TƯ DUY CÁCH VẼ KÍ HỌA
20. 4. Kết quả đối chứng: Qua nghiên cứu đề tài tôi đã vận dụng dạy thể nghiệm tại đơn vị trường THCS nơi tôi công tác. Cuối học kỳ I năm học 2020-2021 tôi đã tiến hành khảo sát điều tra lần 2 và thu được kết quả rất đáng ngạc nhiên: T Tiêu chí đánh giá KẾT QUẢ KHẢO SÁT T Tổng số HS Tỉ lệ % 1 HS thích học kí họa. 156 97% 2 HS đưa ra được lý do cụ thể vì sao mình thích vẽ kí họa 151 95% 3 HS phân tích được các hình ảnh, dáng, mảng và nét. 151 95% HS hiểu về cách xác định nét đậm, nhạt trong bắt dáng 4 137 80% kí họa 5 HS nêu được ý nghĩa và tác dụng của vẽ kí họa. 146 90% HÌNH 7 : KẾT QUẢ KHẢO SÁT LẦN 2 Từ kết quả đó cho thấy việc ứng dụng : “Một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS” đã được thực hiện thành công. Kết quả còn thể hiện qua một số kĩ năng mới của học sinh đã được hình thành như: kĩ năng quan sát,kĩ năng vận dụng tích hợp giờ học Mĩ thuật . HS hứng thú hơn với các tiết học vẽ. Mặt khác hàng ngày các em có thói quen quan sát mọi vật xung quanh, phân tích và ghi nhớ, khi giáo viên hỏi thì các em trả lời tương đối chính xác. Thực tế cho thấy năng lực quan sát, bao quát sự vật của học sinh được nâng cao . Rèn luyện được cho các em khả năng nắm bắt đặc điểm, vẽ hình, từ đó thể hiện trong bài vẽ tranh tốt hơn.Thông qua việc kí họa cảnh vật xung quanh mình các em sẽ cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, cảnh vật, con người. Từ đó biết trân trọng, yêu quý cảnh đẹp tự nhiên. Tăng khả năng làm việc lôgic, khoa học khi xây dựng hình ảnh bắt nguồn từ thực tế, sau đó mới đến vận dụng và hoàn chỉnh kiến thức thông qua việc thực hành trong bài vẽ tranh. Các em học mĩ thuật say mê hơn, có nhiều ý tưởng và mạnh dạn hơn trong cách phân tích, cảm nhận tác phẩm mĩ thuật, các em nắm chắc kiến thức vẽ kí họa, biết vận dụng kiến thức tiếp thu trên lớp cũng như thực tế trong cuộc sống để tạo ra những sản phẩm đẹp theo mục tiêu của bài học và ý tưởng của bản thân. Việc áp dụng thành công đề tài : “Một số kỹ năng cần thiết rèn luyện khả năng kí họa cho học sinh trong dạy học môn Mĩ thuật ở trường THCS” không chỉ mang lại cho