SKKN Một số biện pháp giúp học sinh khối lớp 6 tốt môn Âm nhạc - Trường THCS Hương Giang

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp giúp học sinh khối lớp 6 tốt môn Âm nhạc - Trường THCS Hương Giang

1. CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM STT Kí tự viết tắt Nghĩa của kí tự viết tắt Ghi chú 1 THCS Trung học cơ sở 2 TĐN Tập đọc nhạc 3 ANTT Âm nhạc thường thức
2. PHẦN MỞ ĐẦU I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. Âm nhạc có thể nói trong cuộc sống hiện đại ngày nay thì nó không thể thiếu, trước đây nó chỉ được đưa vào chương trình dạy học rất mờ nhạt nhưng khoảng hơn 10 năm lại đây thì âm nhạc đã thực sự đưa vào chương trình một cách bài bản và có tính giáo dục cao. Chúng ta đều biết âm nhạc là nghệ thuật của âm thanh, có tính truyền cảm trực tiếp mạnh mẽ đến cảm xúc tình cảm của con người. Chính vì vậy âm thanh được coi là một phương tiện để làm cho đời sống tinh thần phong phú góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và âm nhạc góp phần không nhỏ trong việc giúp học sinh cảm nhận cái hay cái đẹp của cuộc sống hình thành tình cảm thẩm mĩ trong các em và học nhạc ở THCS không nhằm đào tạo ra những ca sĩ mà mục đích chính là thông qua môn học tác động vào đời sống tinh thần của các em nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục : Trí, đức, thể, mĩ và kỹ năng trong cuộc sống và môn âm nhạc sẽ cung cấp cho các em điều đó. Muốn vậy các em phải học âm nhạc và thường xuyên tiếp xúc với nó, tìm hiểu về âm nhạc và phải có hứng thú đối với âm nhạc . Nhưng trong thực tế thì môn âm nhạc vẫn chưa được phụ huynh cũng như học sinh chú trọng có những lúc còn bị xem nhẹ nên để các em hứng thú với môn học là một điều luôn làm tôi băn khoăn trăn trở . Học sinh khối lớp 6 ở trường THCS đang trong thời kì phát triển nhanh về thể chất, tâm sinh lí, giai đoạn này các em có nhiều ước mơ, suy nghĩ về cuộc sống. Trong quá trình học âm nhạc, đây là giai đoạn rất thích hợp để phát huy tính sáng tạo của học sinh. Mục đích giáo dục âm nhạc bao gồm những mục tiêu yêu cầu giáo dục cụ thể là sự phản ảnh kết quả mong muốn sau một quá trình giáo dục - dạy học. Kết quả ấy cũng chính là mô hình hay kiểu nhân cách cần hình thành, kiểu tập thể cần xây dựng ở học sinh, thông qua môn học âm nhạc. Có ba mức độ từ thấp lên cao biểu hiện của học tập tích cực là: Bắt chước - tìm tòi - sáng tạo. Sẽ thiệt thòi cho các em về nghệ thuật âm nhạc nếu giáo viên không tạo điều kiện để học sinh học tập, rèn luyện và thể hiện sự sáng tạo của mình. Môn âm nhạc ở THCS nói chung và khối lớp 6 nói 2
3. riêng gồm 3 phân môn là: Học hát, tập đọc nhạc, nhạc lí và âm nhạc thường thức. Vậy phải dạy như thế nào để phát huy được tính sáng tạo của học sinh ? Xuất phát từ những lý do và niềm hứng thú đó cá nhân đi vào nghiên cứu một đề tài hết sức lý thú và không có tham vọng gì hơn ngoài việc trình bày những kinh nghiệm trong mấy năm qua đứng trên bục giảng, giảng dạy bộ môn âm nhạc, việc đi vào tìm hiểu, đánh giá việc dạy và học môn âm nhạc là điều cần thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy học. “Một số biện pháp giúp học sinh khối lớp 6 học tốt môn Âm nhạc” II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Giúp giáo viên có những phương pháp dạy hát hiệu quả nhất để phát huy tính sáng tạo của học sinh. Chính vì vậy thông qua đề tài này tôi muốn đưa ra một số biện pháp : “Một số biện pháp giúp học sinh khối lớp 6 học tốt môn Âm nhạc” Nhằm tạo hứng thú cho học sinh từ đó giúp các em yêu thích môn học hơn. III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu : “Một số biện pháp giúp học sinh khối lớp 6 học tốt môn Âm nhạc”, cấp THCS IV. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Phạm vi nghiên cứu là các em học sinh lớp 6 ở trường THCS. Hầu hết các em đều có ý thức với môn học nhưng để yêu thích thì chưa cao nên kết quả thường không cao. V. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Xây dựng cơ sở lý thuyết cho đề tài : “Một số biện pháp giúp học sinh khối lớp 6 học tốt môn Âm nhạc”, cấp THCS Nghiên cứu thực trạng của giả thuyết và tổ chức thực nghiệm nhằm cải tạo thực trạng ấy theo lý thuyết đã xây dựng. Rút ra các kết luận và đề xuất cho thực tế. 3
4. VI. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trong qúa trình nghiên cứu vận dụng các phương pháp sau : 1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết : - Nghiên cứu đọc tài liệu giáo trình - Phân loại, hệ thống hóa lý thuyết. 2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: - Phương pháp phỏng vấn, quan sát sư phạm, điều tra, phân tích và tổng kết - Phương pháp nghiên cứu sản phẩm - Phương pháp so sánh, đối chiếu, chứng minh - Phương pháp nghiên cứu hỗ trợ: Dự giờ thao giảng các đồng nghiệp cùng chuyên môn. VII. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu học sinh có một phương pháp học phù hợp và khoa học hơn thì các em sẽ thích học và nhớ bài tốt hơn, từ đó hình thành được hứng thú trong các em với môn học và nâng cao chất lượng với môn học . VIII. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI Đây là một đề tài mà tôi sử dụng một số biện pháp trong quá trình dạy học môn Âm nhạc lớp 6. Với tính mới của phương pháp trong dạy học tích cực và phát huy năng lực của học kết hợp với xây dựng và phát triển năng lực âm nhạc của học sinh thông qua việc Học hát; Nhạc lí - Tập đọc nhạc; Âm nhạc thường thức được thể hiện trong sách giáo khoa. - Qua việc hướng dẫn học hát, học nhạc, giáo dục cho các em có tình cảm, đạo đức trong sáng, lành mạnh, hướng tới những điều thiện và cái đẹp trong cuộc sống . - Xây dựng khả năng tham gia hoạt động âm nhạc, giúp cho việc phát triển toàn diện cân bằng và hài hoà. - Phát hiện những học sinh có năng khiếu về âm nhạc, động viên và giúp các em phát triển năng khiếu của mình. 4
5. - Giúp học sinh hát đúng, tập hát diễn cảm và bước đầu tập luyện một số kĩ năng đọc nhạc, giúp các em hiểu biết về một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu và một vài sinh hoạt âm nhạc trong đời sống xã hội, cung cấp cho các em thêm một số kiến thức mang tính văn hoá âm nhạc. Thì tôi tin rằng các em sẽ thích học và yêu môn học và từ đó có hứng thú với môn học, đem lại hiệu quả cao trong học tập. B. PHẦN NỘI DUNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN Như chúng ta đã biết Âm nhạc là môn học mang tính nghệ thuật nên rất khác những môn học khác tuy nó không đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối nhưng đòi hỏi người học phải có sự đam mê có một chút năng khiếu điều này không phải ai cũng có. Qua học âm nhạc mang đến cho các em những phút giây thư giản qua câu hát, lời ca những cử chỉ, điệu bộ và các trò chơi giúp các em yêu thích môn Âm nhạc hơn. Từ đây rèn luyện cho các em một thói quen tự tổ chức các trò chơi âm nhạc, trong quá trình học tập còn giúp các em biết ứng dụng các trò chơi âm nhạc dân gian vào hoạt động học tập và sinh hoạt của trong và ngoài nhà trường Với tư cách là nhà giáo, giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy cần phải tìm những phương pháp, trò chơi âm nhạc phù hợp với tiết dạy để giúp học sinh học tập tích cực phát huy tư duy sáng tạo và các tố chất mà các em có. II. CƠ SỞ THỰC TIỄN Âm nhạc là nguồn dẫn dắt các em đến với những hiện tượng sống động của đời sống và ca hát là một trong những hoạt động Âm nhạc được học sinh yêu thích và các em được hát, được tham gia các trò chơi âm nhạc và bàn luận về nội dung của các bài hát sẽ tạo ra sự cảm nhận nghệ thuật có tác dụng giáo dục rất cao Vì vậy nhiệm vụ của giáo viên phải là người dẫn dắt hướng các em vào các hoạt động âm nhạc từ đó tạo hứng thú học tập trong các em . 5
6. Trong quá trình dạy học âm nhạc ở trường THCS tôi được tiếp xúc với nhiều học sinh với nhiều hoàn cảnh khác nhau cũng như về phía phụ huynh và nhà trường tôi nhận thấy những điều như sau : 1. Thuận lợi 1. Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS. Dạy và học nghiêm túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong những tiêu chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học. 2.Nhà trường và ban giám hiệu quan tâm thường xuyên. 3. Có máy tính, máy chiếu để phục vụ dạy học. - Nhà trường có kết nối mạng internet thuận lợi cho việc tìm kiếm thông tin phục vụ giảng dạy - Giáo viên nắm chắc về chuyên môn, tích cực tìm tòi, nghiên cứu những phương pháp mới để vận dụng trong quá trình giảng dạy - Học sinh ngoan, đa số các em rất yêu thích môn Âm nhạc. Đặc biệt thích nghe các bài hát của các nhạc sĩ có trong chương trình âm nhạc thường thức. 2. Khó khăn: - Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc của nhà trường chưa đầy đủ, không có đàn organ, loa đài trợ giúp cho việc dạy học. Nhà trường chưa có phòng học chức năng, tranh ảnh để phục vụ cho việc dạy học bộ môn âm nhạc còn thiếu nhiều. - Sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm. Giáo viên phải tự tìm tài liệu, sưu tầm đồ dùng dạy học. Trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại cần phải có những trang thiết bị hiện đại (video, đài đĩa, ) để phục vụ cho việc dạy và học. Đối với học sinh trường THCS trên địa bàn Hương Khê đa phần các em là con em nông thôn, điều kiện chưa được đầy đủ, việc học thêm các môn văn hoá khác đôi khi còn chưa đủ điều kiện thì làm gì nói đến chuyện học thêm các môn khác như Âm nhạc – Mỹ thuật học sinh ít được quan tâm, vì thế hiểu biết về âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập. Đa phần học sinh bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, lo cho thi, lo đánh giá, phần nào sao nhãng việc 6
7. học môn âm nhạc. Một nguyên nhân khách quan khác cũng không kém phần quan trọng liên quan đến hiệu quả và chất lượng bộ môn đó là thời gian dành cho bộ môn quá ít (1tiết/ tuần), gặp trường hợp giáo viên bận đột xuất hoặc đi công tác có khi học sinh cả tháng trời không được học tiết âm nhạc nào, trong khi đó đặc thù của những bộ môn thuộc về năng khiếu lại cần phải tập luyện thường xuyên mới hình thành kỹ năng. 3. Số liệu điều tra, khảo sát thực tế Trước khi tiến hành điều tra thì tôi đã tìm hiểu thông tin qua bài trắc nghiệm đối với các em như sau: Đây là một số câu hỏi tôi đưa ra cho học sinh trước khi ứng dụng một số phương pháp dạy học mới.. Câu 1 : Em có thích học môn âm nhạc không ? a.Không b. Thích c. Vừa thích vừa không Câu 2 : Em thích học phân môn nào nhất trong môn âm nhạc ? a. Âm nhạc thường thức b. Học hát . c.TĐN Nhạc lý Câu 3: Theo em phần nào khó học nhất trong môn âm nhạc ? a. Âm nhạc thường b. Học hát c. TĐN Nhạc lý Tôi đã dùng phiếu câu hỏi này cho hai lớp 6 trả lời là 6A và 6B trước khi ứng dụng phương pháp. Và đây là kết quả điều tra qua phiếu từ học sinh. Lớp 6a,b Trước khi dạy ứng dụng phương pháp , Câu hỏi Đáp án Số hs chọn % Câu 1 a 40/80 50% b 10/80 12,5% c 30/80 37,5% Câu 2 a 50/80 62,5% 7
8. b 15/80 18,8% c 15/80 18,8% Câu 3 a 20/80 25% b 30/80 37,5% c 30/80 37,5% Nhìn vào bảng số liệu ta thấy với câu 1 : Câu a chiếm đến 50%, trong đó b chỉ 12,5% và c 37,5% nhìn vào đó ta cũng thấy được sự yêu thích của các em đối với môn học là rất ít. Đối với câu 2 : Câu a : 62,5% và câu b 18,8% và câu c .18,8% cho ta thấy một điều phân môn học hát các em còn chưa hứng thú lắm và dẫn đến kết quả học tập của các em rất thấp. Câu 3 : Câu a 25% , câu b : 37,5% và câu c : 37,5% các em vẫn còn cảm giác phân môn học hát đang khó và các em sợ nên không muốn học. Từ những thuận lợi và khó khăn trên, cùng với thực trạng được điều tra như đã thấy ở trên thì tôi nghĩ chỉ có một phương pháp dạy học phù hợp mới đem lại cho các em một niềm đam mê và hứng thú với môn học để kết quả học tập sẽ được nâng cao. III. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN 1. Mục đích yêu cầu đối với môn học cần đạt * Học sinh: * Học hát - Hát đúng, chính xác giai điệu các bài hát thể hiện được tính chất bài hát. - Biết hát có vận động phụ hoạ trình bày bài hát dưới nhiều hình thức khác nhau. - Biết biểu diễn trên sân khấu. - Sáng tác lời ca mới hiệu quả dựa trên giai điệu một số bài hát. * Đối với nhạc lý và tập đọc nhạc 8
9. - Cần biết và nhận ra và sử dụng được các ký hiệu trong âm nhạc để sử dụng trong học hát và TĐN. - Xác định được cao độ, trường độ và tiết tấu của bài TĐN. * Đối với Âm nhạc thường thức: - Nắm được nội dung mỗi bài học yêu cầu, cảm nhận và nhận biết . * Giáo viên: - Sử dụng đàn, hát nhuần nhuyễn thành thạo. - Sáng tạo nhiều động tác vận động minh hoạ, nhiều hình thức biểu diễn bài hát khác nhau. - Sưu tầm nhiều trò chơi phù hợp, vui và hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy hát. - Nắm vững kiến thức về âm nhạc cơ bản. 2. Những biện pháp - giải pháp đã tiến hành giải quyết vấn đề: 2.1.Đối với việc dạy bài hát: a.Khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học sinh. Để học sinh không bị thụ động trong cách lựa chọn tiết tấu cho bài hát, giáo viên khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học sinh bằng cách như sau: Giáo viên thay đổi tiết tấu, tempo hay dịch giọng bản nhạc để học sinh nhận biết và thực hành. *Ví dụ 1: Bài hát Tiếng chuông và ngọn cờ. Giáo viên đàn cho học sinh hát với tiết tấu polka rồi lần lượt chuyển tiết điệu pasodoble, Chacha, Disco..., yêu cầu học sinh nghe và hát theo nhịp đàn. ? Các em hãy cho biết sự thay đổi tiết tấu mà các em vừa trình bày có phù hợp với bài hát không? Học sinh nêu ý kiến dựa vào kỹ năng nghe của bản thân. *Ví dụ 2: Bài hát Hành khúc tới trường. GV thay đổi tốc độ của bài hát: Từ tempo 110 xuống 90 hoặc thay đổi tiết tấu từ Machl sang Beat ballat.. 9
10. Em có nhận xét gì nếu thay đổi tốc độ cũng như tiết tấu cho bài hát như chúng ta vừa trình bày? Học sinh trả lời: Bài hát: Hành khúc tới trường nếu hát ở tốc độ chậm cũng như tiết tấu nhẹ nhàng mềm mại sẽ không phù hợp với sắc thái của bài hát vì bài hát có tính nhịp đi, hùng mạnh . Giáo viên giải thích: Cơ bản một bài hát có thể sử dụng nhiều tiết tấu và tempo khác nhau tuy nhiên dựa vào tính chất của bài để lựa chọn tiết tấu và tempo phù hợp như thế mới truyền tải được sắc thái cũng như ý tưởng của tác giả. Với cách trình bày như vậy chắc chắn từng ngày các em sẽ có những cảm nhận mới trong mỗi lần hát và nghe hát. b. Học sinh phát biểu cảm nhận về bài hát dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong học tập, so với bắt chước thì tìm tòi sáng tạo là hình thức cao nhất thể hiện tính tích cực học tập của học sinh, hãy bắt đầu khuyến khích các em mạnh dạn nói lên những cảm nhận của mình về môn học, về bài hát. Học sinh có thể không ủng hộ ý kiến của giáo viên, của bạn bè, có thể trình bày những ý kiến, tư tưởng của mình. Đó là cơ sở để có kĩ năng sáng tạo lớn hơn. Giaó viên cần tạo điều kiện để học sinh tự nhận xét, tự đánh giá, tự cảm nhận để có thể điều chỉnh cách học theo hướng tích cực. *Ví dụ: Cách 1: - Sau khi cho học sinh nghe hát mẫu và đọc lời ca, giáo viên đặt câu hỏi: Em hãy nêu cảm nhận của mình về bài hát Tiếng chuông và ngọn cờ? Học sinh sẽ trả lời qua phần gợi mở của giáo viên. Ví dụ: Nội dung bài hát nói lên điều gì? Giai điệu bài hát như thế nào? Qua bài hát này bản thân em học tập được gì? Em sẽ phải làm gì để xứng với những điều mà nội dung bài hát muốn chuyển tải tới ? Có thể học sinh trả lời chưa được trôi chảy hoặc ý tứ chưa được sâu sắc song qua nhận xét và khắc hoạ của giáo viên thì học sinh từ chỗ hiểu nội dung bài hát còn mơ 10
11. hồ sẽ hiểu sâu sắc hơn và đặc biệt là sẽ có trách nhiệm hơn trong việc học tập cũng như rèn luyện Cách 2: - Học xong bài hát, GV chia lớp thành 2,3 nhóm. Lần lượt từng nhóm viết lời giới thiệu cho bài hát. GV nhận xét, chấm điểm. + Lời giới thiệu nhóm 1: Trẻ em trên trái đất đều mơ ước được học hành, được sống trong tình yêu thương của cha mẹ, thầy cô và bạn bè - một cuộc sống yên vui, hòa bình, hữu nghị đoàn kết và đầy tình thân ái giữa các dân tộc trên toàn thề giới. Chúng em mong sao trên trái đất sẽ không còn chiến tranh, không còn tiếng đạn bom đau thương, chia lìa. Hành tinh của chúng em sẽ tràn ngập màu xanh của hoà bình và hạnh phúc. Hôm nay chúng em xin được gửi đến thầy giáo và các bạn ca khúc Tiếng chuông và ngọn cờ (Nhạc và lời: Phạm Tuyên) đó là tất cả những gì mà tuổi thơ trên toàn thế giới của chúng em hằng mong ước! + Lời giới thiệu nhóm 2: Bác Hồ đã từng nói: “Trẻ em như búp trên cành - biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”. Vậy mà nay trên thế giới vẫn đang còn hàng triệu trẻ em còn phải chịu nhiều vất vả khổ cực, không đủ ăn đủ mặc không được đến trường do chiến tranh gây nên. Chúng ta cần phải làm gì để giúp đỡ những bạn ấy, làm gì để không còn cảnh chiến tranh chia lìa? Các bạn ơi chúng ta hãy hát vang bài ca Tiếng chuông và ngọn cờ (Nhạc và lời: Phạm Tuyên) cầu mong cho mọi người trên thế giới được sống trong hoà bình hữu nghị và đầy tình nhân ái! c. Hướng dẫn học sinh biểu diễn bài hát. Thông thường mỗi bài hát giáo viên đều hướng dẫn học sinh hát kết hợp vận động giúp cho các em tự nhiên khi hát. Tuy nhiên ở một số bài giáo viên có thể dạy học sinh một vài động tác tay hoặc múa đơn giản, phù hợp để các em có thêm những lựa chọn khi biểu diễn bài hát. *Ví dụ 1: 11
12. Với bài hát Đi cấy, Giaó viên hướng dẫn một số động tác múa đèn của Thanh Hóa hoặc bài hát Vui bước trên đường xa Giáo viên hướng dẫn một vài động tác nhẹ nhàng uyển chuyển Như vậy những điều đó sẽ không chỉ giúp cho cách trình bày bài hát thêm sinh động mà các em còn được tìm hiểu về những điệu múa mang tính chất đặc trưng vùng miền hay các động tác vui nhộn của tân nhạc rất cuốn hút và đặc sắc. Thông qua những tiết học như vậy học sinh sẽ có những áp dụng sáng tạo trong những lần hội diễn văn nghệ trong nhà trường, các hoạt động ngoại khoá, biết cách dàn dựng và sử dụng những động tác múa phù hợp với thể loại bài hát Khi học giáo viên đưa ra yêu cầu học sinh tự chọn nhóm 4 - 5 học sinh và biểu diễn bài hát có động tác phụ hoạ. Giáo viên không nên áp đặt các em vào từng nhóm, để các em tự chọn sẽ làm học sinh phấn khởi, vui thích khi được làm việc trong nhóm phù hợp về sở thích, về âm vực, chất giọng - Học sinh sẽ tự chọn nhóm có giọng hát thích hợp về âm vực để trình bày bài hát. - Học sinh tự chọn cách trình bày bài: Các em có thể trình bày bài một hoặc hai lần, có mở đầu có kết thúc, mỗi câu hát sẽ do em nào đảm nhiệm hay cả nhóm cùng hát. Bài hát gồm mấy đoạn, tính chất như thế nào? (Giáo viên có thể gợi ý trước). Ngoài ra học sinh có thể chọn để sử dụng các cách hát như lĩnh xướng, hoà giọng, đối đáp làm thế nào để phù hợp với nội dung cũng như cấu trúc bài hát. Như vậy hình thức trình bày bài hát của mỗi nhóm sẽ rất đa dạng, phong phú, giàu tính sáng tạo. - HS tự chọn động tác phụ hoạ cho bài hát: Học sinh có thể nghĩ ra động tác phù hợp với nội dung bài hát và tập trình bày cho đều, đẹp (hát kết hợp vận động hoặc múa, hát kết hợp một vài động tác diễn xuất). - Tuy nhiên để sự sáng tạo đạt hiệu quả cao, giáo viên cần tạo điều kiện về thời gian cho học sinh chuẩn bị. Thông thường giáo viên thông báo trước một tuần để học sinh chọn nhóm và tập cách trình bày, biểu diễn bài hát. (Không thể vừa luyện tập vừa thể hiện trong 1 tiết học) 12
13. d. Chơi trò chơi. - Sau khi học sinh hát đúng giai điệu của bài hát giáo viên hướng dẫn học sinh chơi trò chơi: Giáo viên làm kí hiệu tay theo các chữ cái A, U, I. Khi giáo viên đưa tay theo kí hiệu, học sinh hát giai điệu chỉ với các chữ cái theo đúng kí hiệu giáo viên hướng dẫn trước lớp. *Ví dụ 1: Bài hát: Vui bước trên đường xa Câu 1: Giáo viên đưa tay kí hiệu chữ A, học sinh hát "A" theo giai điệu của câu 1. “À à, à à a à á a” Câu 2: Giáo viên đưa tay kí hiệu chữ U, học sinh hát "U" theo giai điệu của câu 2. “U ú u u ù ụ ù u u ù u” Giaos viên tiếp tục thay đổi các kí hiệu khác cho đến hết bài hát. Trò chơi này giúp các em thay đổi không khí học tập, đồng thời để kiểm tra việc ghi nhớ giai điệu của học sinh . * Trò chơi "Ai nhanh tai hơn” Ví dụ sau khi học xong bài hát giáo viên sử dụng đàn đánh giai điệu một tiết nhạc bất kì cho học sinh nghe và hát lời ca câu nhạc đó. Trò chơi này giúp học sinh mau thuộc lời ca, phát triển tai nghe. Việc kết hợp tổ chức một trò chơi trong giờ học hát vừa giúp học sinh nắm kiến thức chắc hơn, sâu hơn, nhanh hơn, vừa tạo ra không khí sôi nổi cho học sinh, tạo hứng thú cho học sinh học môn Âm nhạc cũng như học các môn học khác. 2.2. Đối với phương pháp dạy nhạc lí: Giáo viên cần tránh tiết học nặng nề về lí thuyết hàn lâm kinh viện. Muốn tiết học không khô cứng giáo viên cần thực hiện hai nguyên tắc sau: + Nguyên tắc thứ nhất: “ Từ thực tiễn rút ra khái niệm hoặc định nghĩa về lí thuyết”. 13
14. Ví dụ: Muốn định nghĩa về nhịp 2/4 , giáo viên cần hát trích đoạn và đánh nhịp một số bài hát viết ở nhịp 2/4 và gợi ý để học sinh trả lời về định nghĩa nhip 2/4 . Giáo viên củng cố , bổ sung và đưa ra định nghĩa về nhịp 2/4. + Nguyên tắc thứ hai: “ Lấy cái học sinh đã biết để đi đến cái học sinh chưa biết”. Ví dụ: Khi dạy về trường độ của âm thanh, giáo viên cho học sinh nghe trích đoạn một bài hát quen thuộc và gõ phách để học sinh nhân ra trường độ của âm thanh có độ dài ngắn khác nhau. Từ đó đưa ra khái niệm về trường độ của âm thanh. 2.3. Phương pháp dạy Tập đọc nhạc (TĐN ): Để học sinh Tập đọc một bài nhạc có hiệu quả. Trước hết giáo viên cần cho học sinh quan sát bài Tập đọc nhạc và đặt câu hỏi gợi ý để học sinh nhận xét cấu trúc của bài. Ví dụ : - Bài TĐN được viết ở thể loại nhịp gì ? - Về trường độ trong bài có những hình nốt gì ? - Về cao độ trong bài có những tên nốt gì ? - Ngoài ra trong bài còn có sử dụng những dấu hiệu gì khác (đã học)? - Xác định bài TĐN viết ở thang 5 âm hay thang 7 âm, ở điệu thức trưởng hay điệu thức thứ. Từ đó, cho học sinh luyện đọc khởi động thang âm có sử dụng trong bài để tạo những âm tựa để học sinh dễ dàng khi đọc nhạc: + Thang 5 âm Đô Trưởng : Đô – Rê – Mi – Son – La – ( Đố ). + Thang 7 âm Đô Trưởng : Đô– Rê– Mi – Pha – Son– La – Si – (Đố). + Thang 5 âm La Thứ : La – Đô – Rê – Mi – Son – (Lá ). + Thang 7 âm La Thứ : La –Si –Đô – Rê –Mi – Pha –Son –(Lá). - Giáo viên đàn giai điệu bài TĐN sắp đọc cho học sinh nghe từ 2-3 lần. Phân chia bài TĐN thành những câu nhạc hoặc những tiết nhạc nhỏ và đàn giai điệu từ 3- 14
15. 4 lần. Sau đó cho học sinh đọc theo đàn và ghép lại từng câu theo lối móc xích cho đến khi hết bài. - Sau khi học sinh đoc đúng giai điệu cả bài, tổ chức cho học sinh đọc nhạc kết hợp với đánh nhịp và ghép lời ca có trong bài để hát. - Tổ chức cho học sinh đọc nhạc thi với nhau giữa các tổ, nhóm hoặc cá nhân. Từ đó giáo viên nhận xét và giúp học sinh sửa chữa những chỗ chưa thể hiện được (nếu có ). - Tổ chức trò chơi qua bài TĐN như: Bài TĐN có 4 câu nhạc thì ta đặt mỗi câu bằng một nguyên âm và yêu cầu học sinh ngân nguyên âm đó theo giai điệu: Câu 1: nguyên âm ( a ); Câu 2: nguyên âm ( i ); Câu 3: nguyên âm ( u ); Câu 4: nguyên âm ( o )... chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm đọc ngân một câu ứng với một nguyên âm. Giáo viên nhận xét việc đọc ngân theo nguyên âm giữa các nhóm, nhằm kích thích sự hứng thú học tập của học sinh, hoặc giáo viên có thể tổ chức trò chơi luyện tai nghe: Giáo viên đàn giai điệu một câu nhạc bất kì trong bài, yêu cầu học sinh đoán ra và đọc lại câu nhạc đó. Có thể gõ tiết tấu cho học sinh nhận ra tiết tấu đó giống tiết tấu câu nhạc nào trong bài TĐN vừa học thông qua đây học sinh nhớ bài nhanh hơn. 2.4 Phương pháp dạy âm nhạc thường thức (ÂNTT ): - Để tiết học thêm sinh động giáo viên cần chuẩn bị trước ở nhà về tranh ảnh, vật dụng minh hoạ, đàn, một số bài hát nổi tiếng của các nhạc sĩ có nhiều đóng góp cho nền âm nhạc Việt Nam hiên đại, hoặc các tác phẩm âm nhạc lớn của các danh nhân âm nhạc thế giới...Tìm đọc các loại sách nói về lich sử âm nhạc Việt Nam và của thế giới để làm tư liệu phục vụ cho việc giảng dạy phân môn. - Khi dạy giới thiệu về nhạc sĩ, giáo viên cần cho học sinh nghe các bài hát tiêu biểu hoặc gợi ý cho học sinh trả lời các câu hỏi có liên quan đến nội dung bài học để tìm hiểu và biết thêm về tiểu sử cũng như thân thế sự nghiệp của các nhạc sĩ. - Khi dạy về giới thiệu các nhạc cụ Phương Tây và nhạc cụ của dân tộc Việt Nam. Về ngoại hình của các loại nhạc cụ, tốt nhất là làm sao để học sinh thấy được nhạc cụ thật và tìm hiểu tính năng của nó. Nếu không có nhạc cụ thật thì cần có 15
16. tranh ảnh phóng to và giáo viên mô phỏng âm sắc và tính năng của các nhạc cụ đó trên đàn phím điện tử để học sinh hiểu biết sâu hơn. - Với phần này thì giáo viên phải sử dụng thành thạo công nghệ thông tin để bài dạy sinh động và sát thực nhất cho các em vừa quan sát vừa cảm nhận được. IV. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 1. Bảng so sánh kết quả điều tra hứng thú đối với môn học của học sinh Sau một thời gian ứng dụng phương pháp dạy âm nhạc với nhiều phương pháp mới thì tôi nhận thấy ở học sinh một sự thay đổi rất lớn. Các em đã yêu thích môn học hơn so với lúc đầu. Sau đây là một số câu hỏi tôi đưa ra cho học sinh trong quá trình ứng dụng dạy học với nhiều phương pháp khác nhau . Câu 1 : Em có thích học môn âm nhạc không ? a.Không b. Thích c. vừa thích vừa không Câu 2 : Em thích học phân môn nào nhất trong môn âm nhạc ? a. Âm nhạc thường b. Học hát . c.TĐN Nhạc lý Câu 3: Theo em phần nào khó học nhất trong môn âm nhạc ? a. Âm nhạc thường b. Học hát c. TĐN Nhạc lý Tôi đã dùng phiếu câu hỏi này cho hai lớp 6 trả lời là 6A và 6B trước khi ứng dụng phương pháp và sau khi ứng dụng phương pháp . Và đây là bảng so sánh kết quả sau khi điều tra qua phiếu từ học sinh. Lớp 6a,b Trước khi dạy ứng dụng Lớp 6a, b sau khi dạy có sử dụng các phương pháp , phương pháp Câu Đáp Số hs % Câu Đáp Số hs % hỏi án chọn hỏi án chọn Câu 1 a 40/80 50% Câu 1 a 12/80 15% b 10/80 12,5% b 45/80 56,2% 16
17. c 30/80 37,5% c 23/80 28,9% Câu 2 a 50/80 62,5% Câu 2 a 20/25 25% b 15/80 18,8% b 55/80 68,7% c 15/80 18,8% c 10/25 12,5% Câu 3 a 20/80 25% Câu 3 a 30/80 37,5% a 30/80 37,5% a 15/80 18,8% b 30/80 37,5% b 35/80 43,7% *Với câu 1: Lúc đầu học sinh chọn đáp án a là 40 học sinh chiếm 50% với đáp án b là 10 học sinh chiếm 12,5 % với đáp án c là 30 học sinh chọn chiếm 37,5 % , sau một thời gian học theo phương pháp dùng trò chơi thì cũng câu hỏi đó nhưng các em lại có kết quả trả lời khác hơn . Với câu 1 các em chọn phương án a là : 12em chiếm 15% , phương án b là : 45 em chọn với 56% và phương án c là 23 em với 28,8 % chỉ cần nhìn vào số liệu là ta thấy sự chênh lêch đáng kể và theo su hướng tích cực : Từ 50% em không thích học thì bây giờ chỉ còn 15% là không thích học và tỉ lệ học sinh thích học từ 12,5 % đã lên 56% là thích học môn âm nhạc. Với câu 2: Em thích học phân môn nào nhất của môn âm nhạc ? thì lúc đầu tỉ lệ thích phân môn học hát chỉ là 18,8% nhưng sau đó đã lên 68,7% tức các em đã có một sự chuyển biến từ không thích đã trở nên thích và đây sẽ là sự hứng thú với môn học tức các em đã có sự yêu mến và thích học phân môn này hơn và tỉ lệ thích ngày càng tăng cao. Thể hiện rõ hơn trong câu hỏi thứ ba từ cho phân môn học hát khó học nhất chiếm 37,5% đến bây giờ chỉ còn 18,8% cho là khó học vậy qua một thời gian các em học có sử dụng trò chơi các em đã thấy không còn khó khăn trong cách học chán nản cùng sợ hãi nữa mà các em cảm thấy thoải mái, hứng thú với tiết học hơn và cảm thấy thích học hơn. 2.Tiểu kết : Từ đây đưa lại cho các em một niềm hứng thú với môn học không còn sự nhàn chán và các em thích học và thích được khám phá những kiến thức về âm nhạc hơn, giúp hiệu quả những tiết học được cao hơn. 17
18. Với sự áp dụng một số phương pháp dạy học khác nhau tôi nhận thấy đa số học sinh đều rất có hứng thú với môn học và đặt biệt qua các tiết kiểm tra tỉ lệ học sinh xếp loại đạt đã tăng rất cao và tỉ lệ chưa đạt hầu như đã giảm hẳn. Một số học sinh còn tỏ ra thích học các bài hát trong chương trình phổ thông và mong đến tiết học để tham gia các trò chơi cùng các bạn, qua đó giúp các em nhớ bài và tiếp thu kiến thức dễ dàng và thoải mái hơn. Với sự áp dụng các biện pháp nói trên, trong những năm qua tôi được phân công giảng dạy bộ môn âm nhạc lớp 6. Tôi nhận thấy đa số học sinh đều rất hứng thú học tập, các lớp qua kiểm tra đều đạt kết quả cao. Tỷ lệ khá giỏi chiếm cao có nhiều em tỏ ra có năng khiếu về bộ môn đặc biệt học sinh yếu kém hầu như không có. Kết quả cụ thể đã đạt được học kì I năm học 2020 – 2021: Lớp Sô HS Số Khá-Giỏi Số Trung bình Số Yếu- kém 6A 40 31 HS = 77,5% 9 HS = 22,5% 0 HS = 0% 6B 40 25 HS = 62,5% 15 HS = 37,5% 0 HS = 0% 3. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm: Môn học âm nhạc ở trường THCS mỗi tuần chỉ có một tiết, thật ít ỏi nhưng các em được làm quen với: Học hát, TĐN, nhạc lí, âm nhạc thường thức là một tác động lớn vào thế giới tinh thần của các em. Với những phương pháp dạy trên, trong những năm qua đối với việc học âm nhạc ở trường, tôi thấy kết quả chất lượng được nâng lên rõ rệt, các em đã biết trình bày hoàn chỉnh một bài hát (hát kết hợp vận động nhẹ, biểu diễn) biết cảm nhận về nội dung bài hát. Bởi được hướng dẫn tận tình gợi mở và gần gũi luyện tập của giáo viên, kết hợp giữa nhạc cụ, bảng phụ, đài, băng nhạc và làm mẫu chính xác của giáo viên đã động viên cổ vũ các em kịp thời bằng những con điểm tốt. Nhắc nhở các em sau khi học bài mới thì các em phải có sự ôn luyện ở nhà để ghi nhớ và khắc sâu kiến thức, do đó trong giờ học rất sôi nổi và thoải mái, các em thi đua nhau trả lời câu hỏi của giáo viên đưa ra, tự giác xung phong lên trình bày bài trước lớp, đem lại cho các em lòng tự tin, sự hứng thú say 18
19. mê trong học tập, tình cảm Thầy - trò luôn gần gũi gắn bó. Việc học tốt trong giờ học chính khoá đã giúp học sinh hoạt động tốt trong các hoạt động ngoại khoá. C. PHẦN KẾT LUẬN 1.Những bài học kinh nghiệm: Từ thực tế giảng dạy kết quả đạt được qua việc áp dụng các biện pháp nói trên, bản thân tôi đúc rút ra một số kinh nghiệm như sau: Để tạo hứng thú đối với học sinh thì trước hết phải gây hứng thú cho học sinh ngay từ phần mở đầu bài học, phần giới thiệu đề mục mới. - Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải biết phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh. - Giáo viên cần phải nắm đặc trưng của bộ môn, có phương pháp dạy học linh hoạt sáng tạo, phải tìm mọi cách để cải tiến cách dạy từng phân môn theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh, bổ sung sáng tạo thêm nhiều thủ pháp sinh động, hấp dẫn, đa dạng hóa cách thức truyền đạt ở mỗi bài học. - Phương tiện dạy học phải đầy đủ, giáo viên phải biết sử dụng phương tiện dạy học như một yếu tố gây xúc cảm - Trong các tiết học phải tạo cho các em sự hứng thú từ đầu đến hết tiết học, tạo cho các em sự hứng thú vui tươi bởi vì đặc trưng bộ môn đó là học vui - vui học, tránh gò ép đối với học sinh. - Tăng cường các hoạt động âm nhạc trong lớp trong trường bằng hình thức tổ chức hội thi văn nghệ ngoại khóa. Muốn thực hiện những nội dung trên có hiệu quả đòi hỏi mỗi giáo viên phải không ngừng nâng cao kiến thức, tạo cho mình một trình độ chuyên môn vững vàng, thường xuyên học hỏi rút kinh nghiệm ở các đồng nghiệp! Dù một tuần chỉ có một tiết nhưng nếu có một phương pháp đúng và phù hợp thì các em vẫn luôn chờ đợt tiết học đó, đó chính là sự hứng thú của môn học đưa lại cho các em. 19
20. Những biện pháp trên mặc dù chưa phải hoàn thiện nhất nhưng bước đầu đã đạt được mục tiêu giáo dục là giúp các em hứng thú hơn với môn học Thông qua đây tôi cũng rất mong được các đồng nghiệp góp ý thêm nữa để tôi có thể phát triển hơn nữa phương pháp này trong dạy học âm nhạc nhằm ngày càng đưa học sinh yêu thích môn học và hứng thú với môn học hơn . 2. Kiến nghị: Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi về “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 6 học tốt môn Âm nhạc ” của những năm học trước. Năm nay tôi mạnh dạn đưa ra để các đồng nghiệp tham khảo, những phương pháp cơ bản về cách dạy và học âm nhạc đặc biệt là phương pháp dạy thực hành áp dụng cho học sinh vì đa phần các học sinh trong tập thể rất thích hoạt động sáng tạo. Các em hứng thú học âm nhạc hơn, thực hành tự tin hơn và có tiến bộ rõ rệt. Tôi rất mong được sự góp ý trao đổi kinh nghiệm của các bạn đồng nghiệp cũng như của những người yêu thích môn âm nhạc, để tìm ra được những phương pháp tối ưu nhất nhằm giúp học sinh có hứng thú và ham mê học âm nhạc, từ đó giáo dục óc thẩm mĩ cho các em, giúp các em hiểu được cái hay, cái đẹp trong cuộc sống. 3. Đề xuất: Để thực hiện đào tạo các em học sinh trở thành những người phát triển toàn diện về: Đức - Trí - Thể - Mĩ ngoài việc người thầy, cô phải có năng lực thực sự ra thì việc khách quan, ngoại cảnh, khuôn viên, môi trường là những điều tác động lớn đến các em. Do đó để tạo điều kiện cho việc dạy - học của thầy trò thuận lợi, bản thân tôi là người đứng lớp dạy bộ môn âm nhạc cần kiến nghị một số vấn đề sau: * Về phía nhà trường: - Thường xuyên quan tâm, giúp đỡ giáo viên và học sinh. - Trang bị thêm một số trang thiết bị và tài liệu tham khảo để phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn như có phòng học bộ môn, mua sắm đài loa máy và đàn 20