SKKN Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS - Nguyễn Thị Nhung

Nội dung tài liệu: SKKN Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS - Nguyễn Thị Nhung

1. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS A. ĐẶT VẤN ĐỀ I. Lý do chọn đề tài. Ngày nay khi cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ phát triển như vũ bão, hàng ngày hàng giờ trên thế giới công bố nhiều phát minh mới.Tri thức thu được trong một thập niên gần đây nhất bằng mấy thế kỷ cộng lại.Vậy là khối lượng tri thức tăng nhanh mà thời gian đào tạo không thay đổi,vì vậy đòi hỏi phải thay đổi PPGD mà trong đó việc giáo viên sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh để em chủ động chiếm lĩnh tri thức đáp ứng nhu cầu học tập hiện nay là một việc hết sức quan trọng. Như chúng ta đã biết phương tiên dạy học có ý nghĩa quyết định trong việc tạo hứng thú cho học sinh để các em chủ động trong việc học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy và học đặc biệt đối với bộ môn âm nhac – môn học mang tính giáo dục nghệ thuật, thẩm mĩ cao Sau khi xác định được vai trò của các phương tiện dạy học thì việc sử dụng nó như thế nào để phát huy được tối đa những phương tiện dạy học lại cũng là một trong những trăn trở của các giáo viên nói chung và giáo viên âm nhạc nói riêng. II. Đối tượng và pham vi nghiên cứu Các phương tiện dạy học môn âm nhạc ở trường THCS Hứng thú học tập môn âm nhạc của học sinh THCS Kinh nghiệm này viết theo hướng mở đang nghiên cứu trong phạm vi hẹp. III. Mục đích và nhiệm vụ Thấy được chức năng của các phương tiện dạy học. Sử dụng các phương tiện dạy học như thế nào ở các phân môn của môn âm nhạc để phát huy tính tích cực,tạo hứng thú,lôi cuốn học sinh nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy môn âm nhạc ở trường THCS Trang 1 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
2. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS IV. Giải thiết khoa hoc. Nền giáo dục hiện nay đang từng bước đổi cả về phương pháp lẫn kiến thức. vì vậy Đảng nhà nước và ngành giáo dục đã và đang đưa ra nhiều thí nghiệm về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học khác nhau. Đặc biệt là đang thực hiện thay sách giáo khoa mới nhằm nâng cao chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh. Nhưng để có chất lượng tốt nói chung và môn âm nhạc nói riêng thì đòi hỏi người giáo viên phải tập trung nghiên cứu tìm hiểu kiến thức và phương pháp đổi mới trong giảng dạy. tìm hiểu tâm lí và từng đối tượng học sinh. Trong quá trình giảng dạy luôn bám sát theo dõi mức độ tiếp thu bài của học sinh để có phương pháp phù hợp. Từ đó sẽ giúp các em có hứng thú học tâp và kết quả sẽ cao hơn. Ngược lại nếu giáo viên không tập trung ngiên cứu và không nắm rõ tình hình học tập của hs thì kết quả sẽ không cao. V. Phương pháp nghiên cứu Phân tích,tổng hợp, điều tra cơ bản, quan sát, so sánh. Nghiên cứu kĩ SGK âm nhạc và sách giáo viên cả bốn khối 6,7,8,9. Tham khảo,học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp Áp dụng vào thực tiễn giảng dạy. VI. Những đóng góp của đề tài. - Với mục đích của SKKN, những điểm mới và điểm khác của SKKN so với những giải pháp cũ trước đây, đề tài tôi lựa chọn với mong muốn đóng góp vào việc đưa ra "Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS '' sao cho đạt hiệu quả tốt nhất, đáp ứng mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng học tập và HS thêm yêu thích môn Âm nhạc. Giúp giáo viên có những phương pháp dạy hát hiệu quả nhất để phát huy tính sáng tạo của HS. Ứng dụng tốt CNTT và sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực phù hợp vào các tiết học tạo hứng thú học tập cho HS. Trang 2 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
3. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Xuất phát từ mục tiêu chung của bộ môn âm nhạc ở trường Trung học cơ sở, là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần phải xác định tốt những nhiệm vụ sau đây: - Xây dựng và phát triển năng lực âm nhạc của học sinh thông qua các tiết học theo chủ đề trong sách giáo khoa (SGK ). Đặc biệt là SGK mới ở lớp 6. - Qua việc hướng dẫn học hát, giáo dục cho các em có tình cảm, đạo đức trong sáng, lành mạnh, hướng tới những điều thiện và cái đẹp trong cuộc sống . - Xây dựng khả năng tham gia hoạt động âm nhạc, giúp cho việc phát triển toàn diện cân bằng và hài hoà. - Phát hiện những học sinh có năng khiếu về âm nhạc, động viên và giúp các em phát triển năng khiếu của mình. - Giúp học sinh hát đúng, tập hát diễn cảm và bước đầu tập luyện một số kĩ năng đọc nhạc, giúp các em hiểu biết về một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu và một vài sinh hoạt âm nhạc trong đời sống xã hội, cung cấp cho các em thêm một số kiến thức mang tính văn hoá âm nhạc. - Với tư cách là người giáo viên dạy môn âm nhạc ở trường THCS, bản thân cố gắng vận dụng các phương pháp tối ưu nhất đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng. Bên cạnh đó, bản thân luôn bám sát nội dung chương trình, sự đổi mới trong phương pháp dạy học. Sách giáo khoa ở bộ môn âm nhạc. Chương trình sách giáo khoa về cơ bản là phù hợp với đối tượng học sinh ở từng khối lớp. Xuất phát từ những lý do và niềm hứng thú đó cá nhân đi vào nghiên cứu một đề tài hết sức lý thú và không có tham vọng gì hơn ngoài việc trình bày những kinh nghiệm trong những năm qua đứng trên bục giảng, giảng dạy bộ môn âm nhạc, việc đi vào tìm hiểu, đánh giá việc dạy và học môn âm nhạc là điều cần thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy học. B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Cơ sở lí luận Trang 3 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
4. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS "Phương tiện dạy học là các phương tiện sư phạm đối tượng - vật chất do giáo viên hoặc học sinh sử dụng dưới sự chỉ đạo của giáo viên trong quá trình dạy học, tạo những điều kiện cần thiết nhằm đạt được mục đích dạy học". Phương tiện dạy học là phưong tiện chuyển tải thông tin từ người dạy sang người học theo một PPDH nào đó. Chúng giúp cho giáo viên phát huy tất cả các giác quan của học sinh trong học tập. Chức năng chủ yếu của phương tiện dạy học là tạo điều kiện cho học sinh nắm vững chính xác, sâu sắc kiến thức, phát triển năng lực nhận thức và hình thành nhân cách của học sinh. Trong quá trình dạy học nói chung và dạy học âm nhạc nói riêng, phương tiện dạy học đã chứng tỏ vai trò to lớn của mình ở tất cả các khâu: tạo động cơ, hứng thú học tập của học sinh; cung cấp các cứ liệu thực nghiệm nhằm khái quát hoá hoặc kiểm chứng các kiến thức về các khái niệm; sử dụng trong việc ôn tập, đào sâu, mở rộng, hệ thống hoá kiến thức, kỹ năng của học sinh; hỗ trợ việc kiểm tra, đánh giá kiến thức, kỹ năng... Ở việc chuyển giao nhiệm vụ, phát biểu vấn đề, phương tiện dạy học trước hết là công cụ hỗ trợ cho giáo viên xây dựng tình huống vấn đề, tạo hứng thú nhận thức và động cơ hoạt động của học sinh. Trong quá trình giải quyết nhiệm vụ, nếu học sinh gặp trở ngại thì chính phương tiện dạy học lại có tác dụng hỗ trợ để học sinh ý thức được vấn đề cần giải quyết. Sau khi học sinh đã ý thức được vấn đề, trong việc hành động độc lập, tự chủ, phương tiện dạy học đóng vai trò quyết định đến sự thành công của học sinh trong hoạt động tìm tòi giải quyết vấn đề đó Thông qua việc quan sát học sinh hoạt động tự chủ với các phương tiện dạy học, giáo viên có thể phát hiện được những khó khăn trở ngại mà học sinh gặp phải để động viên kịp thời và đưa ra những định hướng cần thiết giúp học sinh vượt qua. Khi cần thiết, các phương tiện dạy học có tác dụng hỗ trợ để giáo viên đưa ra những định hướng có hiệu quả cao Trang 4 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
5. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Trong việc tranh luận, vận dụng tri thức mới, phương tiện dạy học là công cụ để học sinh trình bày, tranh luận và bảo vệ kết quả hoạt động của mình hoặc của nhóm. Đặc biệt là ở khâu vận dụng tri thức mới, phương tiện dạy học đóng một vai trò quan trọng.Cũng trong quá trình vận dụng tri thức mới vừa xây dựng được với việc sử dụng các phương tiện thực nghiệm sẽ tiếp tục làm nảy sinh vấn đề mới và đi đến một nhiệm vụ nhận thức tiếp theo của tiến trình dạy học. Phương tiện nhìn là phương tiện tượng hình. Khi muốn mô tả về một hiện tượng, sự việc nào đó thì tốt nhất là dựa trên tranh ảnh vẽ về nó. Phương tiện nghe là phương tiện tác động trực tiếp vào thính giác của học sinh. Chính vì thế nó là một phương tiện trọng yếu giúp học sinh nâng cao năng lực cảm thụ âm nhạc. Xu thế chung hiện nay trong học tập là chuyển hướng từ kiểu dạy học tập trung vào người dạy sang hướng tập trung vào người học. Con đường để nâng cao tính tích cực, chủ động giải quyết vấn đề học tập của học sinh là sử dụng PTDH. Vì các PTDH giúp học sinh thu thập thông tin một cách thuận lợi nhất.Nó giúp học sinh tự lực phát hiện kiến thức, qua đó mà tư duy được phát triển. Chức năng chủ yếu của phương tiện dạy học là tạo điều kiện cho học sinh nắm vững kiến thức chính xác,sâu sắc, phát triển năng lực nhận thức và hình thành phát triển nhân cách của người học và nó hổ trợ hoạt động của giáo viên và học sinh ở tất cả các hoạt động tiến trình giải quyết nhiệm vụ nhận thức II. Cơ sở thực tiển Môn Âm nhạc được đưa vào trường THCS khá lâu, cùng với Văn học,Hội họa là những môn học nhằm giáo dục nghệ thuật cho học sinh, góp phần giáo dục toàn diện. Nhưng trên thực tế thì môn học Âm nhạc vẫn được một số giáo viên và học sinh xem là một môn phụ cho nên việc trang bị các phương tiện dạy và học,cũng như sử dụng nó phục vụ cho bộ môn vẫn chưa được đầy đủ,đồng bộ. Trang 5 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
6. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Ngày nay, khi khoa học công nghệ phát triển,học sinh được tiếp xúc với nhiều loại phương tiện trực quan sinh động, nhiều luồng thông tin hấp dẫn, nhờ đó mà khả năng cảm thụ Âm nhạc được nâng cao, kĩ năng nghe và hiểu về âm nhạc được phát triển đòi hỏi giáo viên phải cập nhật các kênh thông tin, kết hợp các kỉ năng để truyền tải cho học sinh. Chúng ta phải nói rằng vai trò của các phương tiện dạy học trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học là hết sức quan trọng.Trên thực tế những tiết học mà được giáo viên sử dụng tối đa các phương tiện dạy học thì sẽ đem lại hiệu quả cao,tạo hứng thú cho học sinh và các em chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động, tích cực và ngược lại nếu giáo viên không sử dụng các phương tiện dạy học hoặc sử dụng chưa hết tính năng của các phương tiện dạy học thì sẽ không phát huy được tính tích cực của học sinh và hiệu quả tiết dạy sẽ không cao. Dạy học Âm nhạc chủ yếu tổ chức cho học sinh thực hành qua các hoạt động như: hát, tập đọc nhạc,vận động theo nhạc, nghe nhạc và những hoạt động đó rất cần sự hỗ trợ của các PTDH. Nhưng thực tê ở nhiều trường THCS hệ thống phương tiện day học để đáp ứng nhu cầu giảng dạy chưa đảm bảo, khả năng khai thác hết các tính năng của các phương tiện của một số giáo viên củng chưa cao, tổng hợp kiến thức liên môn để có thể sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học, đặc biệt môn Âm nhạc là ở kỉ năng sử dụng thuần thục các loại nhạc cụ Ở trường THCS nới tôi công tác và nghiên cứu đề tài, năm học 2021-2022 có 11 lớp, Vơi hơn 300 học sinh và 30 cán bộ, giáo viên, công nhân viên. a. Thuận lợi Được BGH quan tâm. Cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học tương đối đầy đủ. Đội ngũ cán bộ quản lí và giáo viên nhìn chung có tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề, luôn luôn trăn trở để tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Và trong đó việc sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học để nâng cao hiệu quả các môn học nói chung và môn âm nhạc nói riêng là điều mà các giáo viên luôn trăn trở đồng thời Trang 6 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
7. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS nhà trường cũng xem đây là một tiêu chí để đánh giá giáo viên trong việc nâng cao chất lượng dạy học. Nhà trường đã tổ chức các buổi tập huấn về sử dụng công nghệ thông tin để ứng dụng vào việc dạy học. b. Khó khăn: Mặc dù môn Âm nhạc cùng với Mĩ thuật, là môn học nghệ thuật nhằm góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh nhưng đâu đó vẫn còn tâm lí trong giáo viên, phụ huynh, học sinh là một môn phụ nên việc đầu tư các trang thiết bị của nhà trường, ý thức học tập của học sinh, việc phối hợp giáo dục của phụ huynh và việc đảm bảo đủ đội ngủ giáo viên có chuyên môn âm nhạc còn có những bất cập. Bên cạnh đó bản thân một số giáo viên âm nhạc vẫn còn xem âm nhạc là một môn học phụ và chưa có sự đầu tư, trau dồi nhiều cho chuyên môn của mình nên bản thân một số giáo viên âm nhạc cũng chưa tích cực trong việc sử dụng cũng như khai thác tối đa hiệu quả của các phương tiện dạy học và một số giáo viên có những nhìn nhận đúng đắn về vai trò của môn âm nhạc thì khả năng sử dụng cũng chưa cao. Đó là những hạn chế mà dẫn tới việc chưa phát huy được vai trò của các phương tiên dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Bản thân tôi là một giáo viên cũng có thâm niên hơn mười năm giảng dạy và cũng có những trăn trở trong việc đổi mới phương pháp nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy nhưng tôi tự nhận thấy sự thu hút học sinh qua từng tiết học vẫn chưa cao, ý thức về cái đẹp ở âm nhạc chưa đồng đều ở mỗi học sinh Kết quả khảo sát trước khi thực hiện đề tài: Tích cực, chủ động Chưa tích cực hoặc chưa mạnh dạn Lớp Sĩ số Số lượng % Số lượng % 6A 34 19 59,4 15 40,5 Trang 7 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
8. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS 6B 31 20 65,7 11 34,2 6C 33 25 80 8 27,1 Từ việc nhận thấy vai trò của các phương tiện dạy học đối với bộ môn Âm nhạc ở trường THCS và thực tế ở đơn vị mình công tác,tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến kinh nghiệm: "Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS '' III. Nội dung thực hiện 1. Các phương tiện dạy học a. Phương tiện dạy học Âm nhạc bao gồm đồ dùng dạy học và thiết bị dạy học. Dạy Âm nhạc ở Tiểu học và Trung học cơ sở phải có những phương tiện cần thiết, nếu thiếu chúng, hiệu quả việc dạy học sẽ rất hạn chế. Bên cạnh việc cho học sinh được nghe âm thanh, thưởng thức bài hát, bản nhạc, giáo viên cần tạo điều kiện để các em được xem tranh ảnh, video, phim âm nhạc , điều đó gây được hứng thú học tập tích cực của học sinh. Phương tiện dạy học Âm nhạc gồm có: Nhạc cụ: bao gồm nhạc cụ của giáo viên và học sinh. Thông thường, giáo viên sử dụng một vài nhạc cụ trong số nhiều loại như: đàn phím điện tử, ghi-ta, sáo recorder, kèn pianika (melodion), nhạc cụ gõ (thanh phách, song loan, trống cơm, trống con, trống lắc, mõ ) và nhiều loại khác, có thể là nhạc cụ dân tộc hoặc những loại do giáo viên tự chế tạo. Nhạc cụ là loại phương tiện đặc trưng, cần thiết và hay được sử dụng nhất trong dạy học Âm nhạc. Về phía học sinh, các em thường sử dụng một vài nhạc cụ gõ đơn giản, tương tự với nhạc cụ gõ của giáo viên. Sách giáo khoa, bản nhạc, tài liệu, sách báo, bản đồ, bảng phụ, tranh ảnh minh họa Máy nghe, băng đĩa nhạc, tivi, băng đĩa hình, loa, micro, phim âm nhạc Máy tính, máy chiếu, màn hình, mạng Internet, các phần mềm soạn nhạc và phần mềm trình chiếu Trang 8 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
9. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Ngoài ra,tối thiểu mỗi trường cần phải được trang bị một phòng hoc kiên cố dành cho bộ môn. b. Chức năng của phương tiện dạy học Dùng để chứa đựng thông tin, làm nội dung học tập trở nên phong phú và sinh động hơn. Dùng để truyền đạt thông tin, giúp học sinh được học tập bằng đa giác quan, góp phần khuyến khích và thúc đẩy học sinh tích cực học tập, giúp các em phát triển các năng lực quan sát, phân tích, tổng hợp, đánh giá Giúp học sinh tăng cường trí nhớ, làm cho việc học tập được hiệu quả và lâu bền hơn. Tạo điều kiện cho các em thực hành, thao tác kĩ thuật, chủ động tham gia quá trình học tập. Giúp giáo viên giảng dạy đỡ vất vả, góp phần giải phóng giáo viên, tạo điều kiện để giáo viên hỗ trợ học sinh nhiều hơn. Góp phần nâng cao năng lực âm nhạc, năng lực sư phạm của giáo viên 2. Sự cần thiết của các phương tiện dạy học để phát huy tính tích cực của học sinh Tạo điều kiện cho học sinh được học bằng nhiều giác quan cùng một lúc như: nghe, nhìn, vận động,cảm nhận Đem lại hứng thú cho học sinh, thúc đẩy việc học tập có hiệu quả hơn Tạo điều kiện cho học sinh được thực hành, quan sát. Tăng cường nguồn kiến thức cho học sinh không chỉ bộ môn Âm nhạc mà là hệ thống kiến thức liên môn, nâng cao năng lực cảm thụ âm nhạc, phân tích và so sánh. * Về phòng học bộ môn Tạo điều kiện thuận lợi cho GV và HS như: tạo không khí vui vẻ,thoải mái, không làm ảnh hưởng các lớp khác học sinh có thể hát và đọc nhạc to hơn. Trang 9 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
10. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Có phòng học cho bộ môn, là nơi để cố định đầy đủ các PTDH cần thiết, GV không phải vất vả trong việc di chuyển các PTDH đến từng lớp đặc biệt khi thời tiết xấu 3. Những nguyên tắc sử dụng các phương tiện dạy học. 3.1. Khả năng sử dụng các PTDH của giáo viên: Đây là yếu tố đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình dạy học bởi vì nếu GV sử dụng thành thạo các PTDH thì sẽ khai thác hết tính năng của các PTDH, giải quyết những yêu cầu về nội dung bài học. Ngược lại, khi có đầy đủ phương tiện dạy học nhưng người giáo viên còn hạn chế về khả năng sử dụng, chưa biết cách khai thác những chức năng cơ bản của PTDH thì không phát huy được tác dụng của việc sử dụng PTDH.Như vậy, nguyên tắc đầu tiên trong việc sử dụng các PTDH chính là khả năng sử dụng của giáo viên. Đây là yếu tố quan trọng nhất. Đối với việc giảng dạy bộ môn Âm nhạc thì việc sử dụng nhạc cụ của giáo viên là diễn ra thường xuyên và là yếu tố quan trọng nhất.Trước khi vào tiết dạy một bài hát hay một bài TĐN giáo viên phải chuẩn bị chu đáo phần đánh đàn cũng như việc trình bày của giáo viên. Tránh tình trạng giáo viên chưa thuần thục khi sử dụng nhạc cụ như: chưa thuộc giai điệu tác phẩm, chưa biết cách thao tác khi đánh đàn Giáo viên nếu còn lúng túng khi sử dụng nhạc cụ thì hiệu quả tiết học không đạt được, làm mất hứng thú của học sinh và cũng ảnh hưởng đến uy tín của giáo viên đối với học sinh 3.2. Phương pháp hướng dẫn của giáo viên: Khi đã có các phương tiện dạy học và nó được đưa vào sử dụng trong quá trình dạy học thì cách hướng dẫn của giáo viên đóng vai trò không kém phần quan trọng. Giáo viên phải hướng dẫn học sinh cách quan sát, tìm hiểu thông qua các PTDH một cách cụ thể, rõ ràng. Đặc biệt với học sinh lớp 6,7 thì giáo viên cần hướng dẫn tĩ mĩ hơn. Ví dụ: Chủ đề 1 Tuổi học trò - Lớp 6: Học hát: bài “Con Đường Học Trò” Trang 10 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
11. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Khi giáo giới thiệu bài với học sinh cần chiếu cho cho học sinh quan sát một số hình ảnh về mái trường, hình ảnh từng đoàn học sinh đang tung tăng đến trường trong niềm vui sướng. GV có thể yêu cầu học sinh quan sát và trả lời câu hỏi. Các bức tranh trên có nội dung gì? + Bức tranh nói về các bạn học sinh đang đến trường trong cảnh bình yên, đầy vui sướng Trang 11 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
12. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Trang 12 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
13. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Trang 13 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
14. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Hoặc khi giáo viên cho học sinh nghe nhạc qua băng đĩa hay qua phần trình bày của giáo viên thì GV phải nói rõ cho học sinh là: - Các em chú ý lắng nghe và trong khi nghe các em hãy chú ý đến sắc thái, tình cảm bài hát, cách kết thúc câu, đoạn, các kí hiệu âm nhạc được thể hiện như thế nào ? Cách hướng dẫn của giáo viên phải thuần thục, chính xác, rõ ràng thì mới giúp học sinh biết cách tìm hiểu thông tin thông qua các phương tiện dạy học. Nếu giáo viên sử dụng chưa nhuần nhuyễn,còn lúng túng thì làm mất hứng thú của học sinh và hiệu quả giờ học không đạt được. 3.3. Sử dụng các PTDH phù hợp: Chúng ta đều biết sử dụng các phương tiện trong quá trình dạy học là rất cần thiết tuy nhiên cần phải có phương pháp sử dụng phù hợp. Không nhất thiết phải sử dụng nhiều PTDH thì mới đem lại hiệu quả mà phải sử dụng đúng lúc đúng chổ, tránh sự lạm dụng, phô trương. Có khi chỉ cần sử dụng một hay hai thiết bị mà khai thác hết tính năng và hiệu quả của nó thì có kết quả tốt hơn so với việc sử dụng nhiều thiết bị dạy học mà không đem lại hiệu quả. 4. Hướng dẫn sử dụng các phương tiện dạy học trong việc giảng dạy các phân môn của bộ môn âm nhạc 4.1. Đối với phân môn Học hát. Ở bộ môn Âm nhạc THCS thì Học hát là một phân môn quan trọng nhất và nó chiếm nhiều thời lượng trong các tiết học. Học hát giúp các em thuộc và hát đúng một số bài hát phù hợp với lứa tuổi. Thông qua các bài hát, giáo dục những tình cảm tốt đẹp, nâng cao khả năng cảm thụ âm nhạc, giúp các em thêm tự tin, yêu đời, có khả năng tham gia các hoạt động ca hát trong và ngoài trường học.Ngoài việc thuộc giai điệu bài hát thì học sinh phải nắm được: sắc thái, tình cảm, cấu trúc, nhịp, giọng, kí hiệu âm nhạc của bài hát.Như vậy, nếu chỉ dạy hát theo phương pháp cũ là dạy chay, dạy theo lối truyền khẩu, không có sự tham gia của các PTDH Trang 14 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
15. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS như: nhạc cụ, tranh, ảnh, bản nhạc phóng to thì học sinh sẽ không thu nhận được những kiến thức như trên đã nói. Do đó, trong dạy Học hát việc sử dụng các PTDH là hết sức có ý nghĩa. * Các phương tiện để dạy Học hát: + Nhạc cụ: Đàn phím điện tử, đàn ghi ta + Nhạc cụ gõ: Song loan, thanh phách, trống nhỏ + Máy nghe, băng đĩa nhạc, máy chiếu màn hình, vi tính + Bộ tranh các bài hát ở SGK từ lớp 6 đến lớp 9 + Chân dung các tác giả và tranh ảnh có nội dung liên quan * Cách sử dụng các phương tiện để dạy Học hát: Hoạt động khởi động: Gíao viên trình chiếu cho học sinh quan sát và nghe một bài hát có nội dung liên quan đến bài học. Tuỳ theo nội dung bài hát mà giáo viên sử dụng các loại tranh ảnh, bản đồ để giới thiệu về bài hát sắp được học. ví dụ: + Lớp 7 - Tiết 19: Học hát bài: "Đi cắt lúa" (Dân ca Hrê - Tây Nguyên) Hoạt động hình thành kiến thức mới * Hoạt động giới thiệu bài Giáo viên dùng bản đồ Việt Nam để giới thiệu về vùng đất Tây Nguyên. Dùng tranh ảnh về núi rừng và những hoạt động của đồng bào dân tộc Tây Nguyên để giới thiệu cho học sinh. GV treo bản nhạc phóng to cho học sinh quan sát để tìm hiểu về cách chia câu, chia đoạn,các kí hiệu âm nhạc có trong bài * Hoạt động học hát Cho học sinh nghe hát mẫu Trang 15 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
16. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS GV mở băng đĩa nhạc mẫu bài hát sắp được học hoặc có thể GV đệm đàn và trình bày bài hát cho các em nghe. *Hoạt động luyện thanh: GV dùng nhạc cụ đàn mẫu âm hay chuỗi âm ngắn quen thuộc, đơn giản để học sinh nghe và đọc theo để khởi động giọng. mi ma * Hoạt động tập hát từng câu: GV dùng nhạc cụ đàn giai điệu từng câu ngắn để học sinh nghe sau đó hát lại.Mỗi câu đàn 2, 3 lần nếu học sinh hát chưa đúng thì GV dùng tiếng đàn để sữa sai. Lần lượt tập từng câu cho đến hết bài. Trong khi học sinh học hát GV có thể dùng đàn để đệm theo để tạo hứng thú cho học sinh. * Hoạt động học sinh trình bày bài hát: Khi học sinh đã thuộc cả bài, lúc này việc sử dụng nhạc cụ là rất cần thiết. GV chọn tiết tấu, tốc độ, tông phù hợp với bài hát và cữ giọng HS. Có thể chọn câu hát cuối bài để làm câu nhạc dạo đầu khi HS trình bày bài hát. Luyện tập: Đối với bước này, GV có thể củng cố bằng cách: Dùng nhạc cụ đàn một số giai điệu ngắn trong bài hát, yêu cầu HS đoán đó là câu hát nào trong bài và hát lại câu hát đó. Trong khi HS củng cố bài hát, GV có thể hướng dẫn HS dùng các nhạc cụ gõ như thanh phách,song loan để gõ đệm theo. Cuối cùng, GV có thể mở lại băng đĩa mẫu bài hát các em vừa được học hoặc GV đệm đàn và trình bày lại bài hát cho các em nghe. Lúc này các em nghe để so sánh và nhẩm theo để tự điều chỉnh chổ sai. Đặc biệt băng đĩa nhạc các bài hát mẫu là phần trình bày của các em thiếu nhi lứa tuổi như các em. Được nghe giọng hát của các bạn cùng lứa tuổi như mình, các em sẽ rất thích thú và cố gắng thể hiện bài hát hay như các bạn. Như vậy, việc nghe nhạc lúc này rất có ý nghĩa giáo dục. 4.2. Đối với phân môn Tập đọc nhạc Trang 16 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
17. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Khác với Học hát, phân môn Tập đọc nhạc còn khá xa lạ với học sinh chúng ta. Trước đây, nhiều giáo viên quan niệm dạy TĐN như dạy một bài xướng âm ở trường chuyên nghiệp, họ yêu cầu học sinh phải tự đọc đúng cao độ, trường độ.Cách dạy này gây căng thẳng cho học sinh và khiến các em thấy nặng nề, ngại học phân môn này. Cách dạy này không đưa lại hiệu quả như mong muốn. Cách dạy thích hợp và hiệu quả nhất là khi dạy TĐN, giáo viên phải dựa vào tiếng đàn để làm mẫu cho các em, nghe trên đàn học sinh dễ dàng phân biệt được độ cao thấp các nốt nhạc. Còn việc thể hiện trường độ và tiết tấu thì giáo viên cần cho học sinh luyện tập bằng những bài tập tiết tấu mà trước hết giáo viên phải làm mẫu cho các em quan sát. Như vậy, để dạy tập đọc nhạc thì các phương tiện dạy học như: đàn phím điện tử, nhạc cụ gõ đặc biệt quan trọng * Các phương tiện để dạy TĐN: + Bộ tranh các bài TĐN được phóng to + Nhạc cụ: đàn phím điện tử,đàn ghi ta + Nhạc cụ gõ: thanh phách, song loan + Máy nghe và băng đĩa nhạc * Cách sử dụng các phương tiện để dạy Tâp đọc nhạc Bước 1: GV dùng tranh bài TĐN được phóng to để cho học sinh quan sát, tìm hiểu.GV có thể hướng dẫn để học sinh tìm hiểu về cách chia câu,ký hiệu âm nhạc,cao độ, trường độ,những chổ khó trong bài Bước 2: GV dùng nhạc cụ đàn giai điệu cả bài TĐN cho HS nghe. Trong quá trình nghe HS có thể nhẩm theo và kết hợp quan sát lên bản nhạc ở trên bảng Bước 3: GV dùng nhạc cụ để hướng dẫn HS luyện thang âm Bước 4: GV dùng nhạc cụ gõ để hướng dẫn HS luyện tiết tấu chủ đạo của bài Trang 17 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
18. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS Bước 5: Tập đọc từng câu nhạc: GV đàn giai điệu từng câu ngắn 1- 2 lần cho HS nghe sau đó bắt nhịp để HS đọc hoà theo tiếng đàn. GV tập từng câu đến hết bài. Cho HS đọc nối cả bài. Bước 6: Củng cố bài. GV cho HS tập đọc nhạc kết hợp gõ đệm thanh phách hoặc song loan theo tiết tấu, theo phách, theo nhịp. GV chọn tiết tấu, tốc độ, chọn câu dạo đệm cho HS trình bày hoàn chỉnh bài TĐN và ghép lời ca. GV cho HS nghe qua băng đĩa trọn vẹn tác phẩm trong đó có trích đoạn TĐN mà các em được học để HS cảm nhận được cái hay, cái đẹp của tác phẩm đó. Đồng thời các em sẽ biết bài TĐN các em được học nằm ở vị trí nào trong tác phẩm, đó chính là một đoạn trích hay được lựa chọn để giới thiệu cho các em. Ví dụ: * Lớp 6 có trích TĐN từ một số bài hát như: + Suliko dân ca Gruzia. * Lớp 7 có tríchTĐN từ một số bài hát như: + Em là bông hồng nhỏ (Trịnh Công Sơn) + Ca ngợi tổ quốc (Hoàng Vân) + Trường làng tôi (Phạm Trọng Cầu) * Lớp 8 có trích TĐN từ một số bài hát như: + Chiếc đèn ông sao (Phạm Tuyên) + Chim hót đầu xuân (Nguyễn Đình Tấn) + Làng tôi (Văn Cao) * Lớp 9 có tríchTĐN từ một số bài hát như: Trang 18 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
19. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS + Lá xanh (Hoàng Việt) + Cánh én tuổi thơ (Phạm Tuyên) Tất cả đó là những bài hát hay, quen thuộc mà các em có thể đã từng được nghe. Và trong tiết học ở nhà trường, ngoài việc được học TĐN một đoạn trích, các em được nghe trọn vẹn cả bài hát. Trong quá trình nghe các em có thể hát nhẩm theo, điều này vừa góp phần mở mang kiến thức, vừa tạo nên không khí học tập sôi nổi mà yêu cầu một giờ dạy học âm nhạc cần đạt được. 4.3. Đối với phân môn nhạc lý. * Các phương tiện để dạy Nhạc lý: Dạy nhạc lý là một phân môn mà nhiều GV thường thấy khó và khô khan trong khi dạy. Đặc biệt với đối tượng HS trình độ nhận thức không đồng đều do đó nếu dạy Nhạc lý mà chỉ dạy chay, dạy theo kiểu đọc chép,diễn thuyết thì hiệu quả đạt được chưa cao. Vì thế, để dạy tốt phân môn Nhạc lý, GV cần phải sử dụng các phương tiện sau: + Nhạc cụ: Đàn phím điện tử, đàn ghi- ta + Nhạc cụ gõ: Thanh phách, song loan, trống nhỏ + Máy nghe và băng đĩa nhạc, máy chiếu, màn hình, vi tính * Cách sử dụng các phương tiện khi dạy Nhạc lý: + Khi cần minh hoạ các kiến thức bằng âm thanh để giúp HS nhận ra vai trò của nội dung nhạc lý, việc sử dụng đàn phím điện tử là hết sức cần thiết. Ví dụ: Khi giới thiệu về kí hiệu âm nhạc thường gặp trong bản nhạc như: dấu nối, dấu luyến, dấu nhắc lại thì GV minh hoạ bằng cách cho HS nghe một câu hát qua băng đĩa hoặc qua một giai điệu do GV đánh trên đàn. Sau khi cho HS nghe yêu cầu HS nhận xét, rút ra kết luận. Trang 19 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!
20. Sử dụng các phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bộ môn Âm nhạc trường THCS + Khi học về các kiến thức nhạc lý cơ bản như: gam, gam trưởng, gam thứ, quảng, hợp âm thì HS cần phải được nghe qua âm thanh của nhạc cụ để các em phân biệt được đặc điểm và tính chất, sự khác nhau của các loại gam, các loại quãng. Ví dụ: Dạy về gam trưởng, GV đánh trên đàn: Đồ - Rê - Mi - Fa - Son - La - Si - Đố Yêu cầu HS nghe kết hợp quan sát lên công thức cấu tạo cung và nữa cung ở trên bảng + Việc được nghe băng đĩa nhạc hoặc nghe giai điệu đàn do GV trình bày giúp HS phân biệt được những chổ ngân dài của nốt nhạc, chổ đảo phách, nghịch phách, chổ có dấu luyến, chổ nhấn phách mạnh, nhẹ của các loại nhịp khác nhau. + Có thể tổ chức cho HS từng nhóm nghe nhạc, thảo luận bàn bạc, trình bày sự hiểu biết của mình về nội dung kiến thức nhạc lýđó, các nhóm nhận xét lẫn nhau. + GV có thể củng cố kiến thức nhạc lý bằng cách: Treo bản nhạc lên bảng, trong bản nhạc đó có sử dụng các nội dung kiến thức nhạc lý mà các em vừa được học. GV yêu cầu HS chỉ ra các kí hiệu, cách sử dụng các kiến thức nhạc lý, tác dụng của nó. Sau đó GV nhận xét và rút ra kết luận. 4.4. Đối với phân môn Âm nhạc thường thức Dạy Âm nhạc thường thức ở trường THCS nhằm cung cấp cho học sinh những thông tin về tác giả, tác phẩm,những hiểu biết về âm nhạc mang tính phổ thông. Trước đây, khi dạy Âm nhạc thường thức, GV thường dạy chay hoặc ít chú ý đến việc sử dụng minh hoạ bằng hình ảnh, âm thanh Việc đổi mới phương pháp dạy học theo yêu cầu ngày nay không thể không chú ý đến trang thiết bị dạy học như: máy nghe nhìn,băng đĩa nhạc, nhạc cụ, tranh, ảnh Một điều hết sức quan trọng là học sinh sau khi được nghe giới thiệu về tác giả, tác phẩm cần phải được nghe tác phẩm âm nhạc đó. Chỉ sau khi được nghe tác phẩm, học sinh mới có thể cảm nhận được nội dung, tính chất âm Trang 20 Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện cần để nâng cao chất lượng giáo dục!