SKKN Một số kinh nghiệm trong tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử Lớp 8+9 - Nguyễn Huệ

Nội dung tài liệu: SKKN Một số kinh nghiệm trong tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử Lớp 8+9 - Nguyễn Huệ

1. ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN HƯƠNG KHÊ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG TUYỂN CHỌN VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ LỚP 8,9 HƯƠNG KHÊ 2021
2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải THCS Trung học cơ sở BGH Ban giám hiệu HSG Học sinh giỏi GDĐT Giáo dục Đào tạo BDHSG Bồi dưỡng học sinh giỏi CSVC Cơ sở vật chất KK Khuyến khích
3. MỤC LỤC Trang Phần I. PHẦN MỞ ĐẦU 1 I. Lý do chọn đề tài 1 II. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2 1.Mục đích nghiên cứu 2 2.Nhiệm vụ nghiên cứu 2 III. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi của đề tài 2 IV. Phương pháp nghiên cứu 2 V. Giả thiết khoa học của đề tài 2 VI Tính mới của đề tài 3 VII. Đóng góp của đề tài 3 Phần II. PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3 I. Cơ sở chọn đề tài 3 1. Cơ sở lý luận 3 2. Cơ sở thực tiễn 4 a.Thuận lợi. 4 b. Khó khăn. 5 II Các biện pháp thực hiện 5 1. Khâu chọn học sinh giỏi 5 1.1 Yêu câu một học sinh giỏi 6 1.2. Cách chọn học sinh giỏi 6 2. Xây dựng chương trình giảng dạy 7 3.Tiến hành bồi dưỡng 8 3.1 Cung cấp kiến thức 9 3.2 Rèn luyện kỹ năng 10 4.Khả năng áp dụng 12
4. III. Bài học kinh nghiệm 13 14 Phần III PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 14 1. Kết luận 15 2. Kiến nghị 16 TÀI LIỆU THAM KHẢO
5. 1 MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG TUYỂN CHỌN VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ LỚP 8,9 Phần I PHẦN MỞ ĐẦU I.Lí do chọn đê tài Bộ môn Lịch sử, một môn khoa học xã hội, với nhiệm vụ trọng tâm là giúp học sinh hình thành những tư tưởng , tình cảm tốt đẹp về con người, về cuộc sống, về quê hương, đất nước, biết tự hào về những trang sử hào hùng của dân tộc mà ông cha ta đã làm nên trong quá khứ.Ngoài ra còn giáo dục cho học sinh ý thức trách nhiệm, gìn giữ, bảo tồn phát huy các giá trị truyền thống, ý thức trách nhiệm với bản thân, quê hương, đất nước. Học sinh học lịch sử không phải chỉ để biết quá khứ, hay để biết những câu chuyện đời xưa mà phải biết lấy “chuyện xưa răn đời nay”, “lịch sử là tấm gương soi”. Đặc biệt là trong xu thế hội nhập với cộng đồng thế giới hiện nay, mỗi con người Việt Nam chúng ta cần có ý thức hơn về dân tộc mình, bởi vậy chúng ta chỉ có thể khép lại quá khứ chứ không thể quên quá khứ. Qua trao đổi với các đồng nghiệp cùng bộ môn tôi nhận thấy do nhiều lý do khách quan và chủ quan nên để làm cho học sinh hứng thú học lịch sử, biết và hiểu lịch sử là rất khó, và cũng như để trở thành học sinh giỏi môn lịch sử lại càng khó hơn. Để thúc đẩy quá trình nhận thức và nâng cao trình độ nhận thức của học sinh, trang bị cho các em có được những năng lực cần thiết của một học sinh giỏi môn lịch sử thì việc phát hiện và bồi dưỡng là việc rất quan trọng đối với người giáo viên day lịch sử ở các trường THCS . Trong nhiều năm qua ở đơn vị tôi công tác, vấn đề phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở các môn, đặc biệt là môn Lịch sử được nhà trường hết sức quan tâm: Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo các tổ chuyên môn nói chung và môn lịch sử nói riêng xây dựng kế hoạch phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, phân công giáo viên có năng lực, tổ chức ôn luyện cho học sinh vào các buổi chiều trong tuần. Chính vì vậy mà trách nhiệm của người giáo viên được phân công trở nên hết sức nặng nề. Để đạt được kết quả cao trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi, bản thân tôi luôn trăn trở, tìm tòi, khảo nghiệm cách thức, biện pháp, phương pháp phù hợp để phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử, để các em nắm vững kiến thức bước vào kỳ thi học sinh giỏi các cấp.Vì vậy tôi đã
6. 2 mạnh dạn áp dụng “Một số kinh nghiệm trong tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử lớp 8,9”. Hy vọng những kinh nghiệm này sẽ đóng góp một phần nhỏ bé vào thành tích giáo dục của nhà trường nói riêng và của huyện nhà nói chung. II. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu: 1. Mục đích nghiên cứu: Đề tài khẳng định vai trò và ý nghĩa của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi khối 8,9. Tìm ra hướng đi hiệu quả nhất cho việc Bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử hiện nay. Đồng thời chia sẻ kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng của bản thân cùng đồng nghiệp. Qua đó giáo viên và các đơn vị tổ chuyên môn Lịch sử tham khảo, bổ sung, sáng tạo không ngừng, nâng cao năng lực chuyên môn. Từ đó áp dụng trong thực tiễn giảng dạy. 2. Nhiệm vụ nghiên cứu. Nhiệm vụ chung của đề tài là góp phần cải tiến và nâng cao chất lượng hiệu quả công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS. Nâng cao hơn nữa vị thế và phát huy hết giá trị của môn lịch Sử trong sự nghiệp trồng người đào tạo con người phù hợp với thời đại. Nhiệm vụ cụ thể là xây dựng được nội dung dạy học và khắc phục những khó khăn học sinh dễ mắc phải khi tham gia bồi dưỡng.. III. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi của Đề tài Biện pháp được nghiên cứu và thực hiện trong chương trình THCS bộ môn Lịch sử với đối tượng học sinh khối 8,9 IV. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết; Phương pháp điều tra khảo sát thực tế; Phương pháp trao đổi rút kinh nghiệm với đồng nghiệp; Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển phẩm chất và năng lực trong môn Lịch sử. V. Giả thiết khoa học của đề tài. Nếu sử dụng “Một số kinh nghiệm trong tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử lớp 8,9”, thì giáo viên sẽ khai thác tốt hơn về nội dung và học sinh nắm sâu
7. 3 sắc hơn các tri thức lịch sử, góp phần bồi dưỡng phẩm chất, phát triển năng lực toàn diện cho học sinh. Sẽ mở ra hướng đi mới trong việc nâng cao chất lượng hiệu quả công tác bồi dưỡng môn lịch sử . Đồng thời góp phần to lớn trong việc giáo dục đạo đức tư tưởng hình thành những phảm chất cho học sinh. VI. Tính mới của đê tài. Với đề tài này đã có nhiều giáo viên nghiên cứu và thực nghiệm nhưng trong quá trình giảng dạy bản thân tôi phát hiện ra những điểm mới có thể vận dụng tối ưu trong công tác bồi dưỡng đó là: Cách kiểm soát kiến thức của học sinh thông qua từng chuyên đề và qua các bài kiểm tra; Cách hướng dẫn học sinh nhận dạng đề ra, kỹ năng làm bài của học sinh. VII. Đóng góp của đề tài. Thực hiện đề tài này đã góp phần tháo gỡ khó khăn cho giáo viên và các tổ chuyên môn về việc nâng cao chất lượng bồi dương học sinh giỏi môn lịch sử. Đề tài nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giảng dạy bộ môn Lịch sử ở Trường Trung học cơ sở, đặc biệt là việc bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi cho học sinh lớp 9, để chọn đối tượng tham gia bồi dưỡng và dự thi học sinh giỏi cấp tỉnh hàng năm. Phần II PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I.Cơ sở chọn đề tài 1. Cơ sở lí luận Dân tộc Việt Nam có lịch sử từ lâu đời, với quá trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Nhân dân ta không chỉ có truyền thống dân tộc anh hùng mà còn có kinh nghiệm phong phú, quý báu về việc giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ. Kiến thức lịch sử góp phần xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, trở thành vũ khí sắc bén trong công cuộc dựng nước và giữ nước. Ngày nay,“cùng với quá trình quốc tế hóa ngày càng mở rộng thì trở về nguồn cũng là một trong những xu thế chung của các dân tộc trên thế giới. Với chúng ta, đó chính là sự tìm tòi, phát hiện ngày càng sâu sắc hơn những đặc điểm của xã hội Việt Nam, những phẩm chất cao quý, những giá trị truyền thống và những bài học lịch sử giúp
8. 4 chúng ta lựa chọn và tiến hành bước đi thích hợp, hướng mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”(theo nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười): Chất lượng bộ môn Lịch sử được đánh giá không phải bằng việc ghi nhớ nhiều sự kiện mà cần hiểu đúng lịch sử. Như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng viết: “Lịch sử đâu phải là một chuỗi sự kiện để người viết sử ghi lại, rồi người giảng sử đọc lại, người học sử học thuộc lòng”. Điều quan trọng là qua học tập, “chúng ta thấy được cái gì qua các thời đại lịch sử và từ đó chúng ta rút ra được kết luận gì, bài học gì. C. Mác- một nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác – Lênin đã vũ trang cho chúng ta một phương pháp luận đúng đắn để nghiên cứu lịch sử, để rút ra những kết luận có ý nghĩa quan trọng thiết thực”. Đây chính là cơ sở để những người quan tâm đến sử học và những thầy cô giáo giảng dạy môn Lịch sử cần nhận thức đúng, sâu sắc, ý nghĩa, vị trí đúng của bộ môn Lịch sử ở trường Trung học cơ sở và tìm ra những phương pháp để nâng cao chất lượng bộ môn, thu hút được nhiều học sinh ham thích học lịch sử và học giỏi lịch sử. 2. Cơ sở thực tiễn a.Thuận lợi: Những năm gần đây, bộ môn Lịch sử ở trường THCS đã có nhiều thay đổi tích cực về nội dung, phương pháp dạy học. Phần lớn giáo viên hiện nay ở các trường đã nhận thức được việc cần phải đỏi mới phương pháp dạy học lịch sử theo hướng tích cực lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Nhiều phương pháp dạy học mới được giáo viên tiến hành trong quá trình giảng dạy học đã mang lại kết quả tốt, giúp học sinh có thể lĩnh hội kiến thức một cách tốt hơn và đồng thời cũng cho bản thân người giáo viên cảm thấy hứng thú, say mê với sự nghiệp; Đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi luôn được sự quan tâm của BGH nhà trường; - Học sinh có nhiều cơ hội tiếp cận phương pháp học tập mới; - Tài liệu tham khảo khá phong phú đặc biệt là các đề thi vòng trường, huyện, tỉnh của các huyện bạn giúp học sinh làm quen với các dạng đề. b. Khó khăn:
9. 5 Trong việc học tập các môn khoa học xã hội nói chung và Môn Lịch sử nói riêng, chúng ta không trực tiếp quan sát đối tượng như môn khoa học tự nhiên, việc nhận thức lịch sử bao giờ cũng phức tạp, vì người học chỉ đứng lại hiện tại mà tìm về quá khứ nên dễ bị ảnh hưởng, chi phối bởi những điều kiện hiện tại. Thực tế môn lịch sử ở trường THCS ít được học sinh yêu thích nên chọn học sinh giỏi hết sức khó khăn. - Thông thường những em học giỏi môn Lịch sử là học sinh giỏi toàn diện, do đó các em không mấy hứng thú để chọn môn Lịch sử dự thi, vì xem đó là môn phụ. - Hầu hết môn Lịch sử ngồi im chờ các môn khác chọn xong. rồi mới tới môn của mình. - Ngoài ra phụ huynh học sinh không ủng hộ cho con em mình đi học bồi dưỡng , ít quan tâm và đầu tư. Trong những năm qua chất lượng học sinh giỏi nói chung chất lượng học sinh giỏi môn Lịch sử nói riêng của đơn vị đạt kết quả thấp có năm có 01 em đạt giải / 3 em đi thi và các giải cũng chỉ dừng lại ở giải 3 và kk. Số liệu điều tra cụ thể như sau: SỐ LƯỢNG HSG CẤP HUYỆN, CẤP TỈNH TRƯỚC KHI ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP. HS giỏi cấp huyện HS giỏi cấp Tỉnh Ghi chú Năm học Lớp 8 Lớp 9 Lớp 8 Lớp 9 2015-2016 2/4 1/3 0 2016-2017 1/3 2/4 0 Từ những thực tế cho ta thấy việc dạy học lịch sử đòi hỏi người thầy phải tìm mọi phương pháp, phát huy tính tích cực năng động, sáng tạo gây hứng thú việc học tập của học sinh II. Các biện pháp thực hiện 1. Khâu chọn học sinh giỏi 1.1. Yêu cầu một học sinh giỏi
10. 6 - Nhiều người thường nghĩ Lịch sử là môn học thuộc lòng nhưng thật ra muốn học giỏi thì phải đọc và hiểu sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử. Nhưng quan trọng nhất, người học giỏi lịch sử phải biết hệ thống hóa các nội dung Lịch sử bằng những sơ đồ nhánh, biểu đồ thống kê tư duy theo từng sự kiện, mốc thời gian, ghi nhớ có sự liên kết. Từ đó, ta mới có thể dễ dàng ghi nhớ nội dung và dữ liệu của môn học. Bởi môn lịch sử là một môn khoa học biện chứng. - Là học sinh giỏi Lịch sử không phải chỉ cần tính siêng học bài mà là phải có khả năng lập luận, thông minh, trí nhớ tốt. Đặc biệt là phải có niềm đam mê, yêu thích Sử học. - Học sinh giỏi Lịch sử không những phải hoàn thành các bài tập của giáo viên giao mà còn phải chuẩn bị bài trước ở nhà (theo những câu gợi mở của giáo viên). Sau khi thảo luận nhóm và được giáo viên giảng giải thêm, học sinh mới hiểu sâu được kiến thức. - Ngoài việc học tập ở lớp, học sinh phải tham khảo thêm nhiều sách vở do giáo viên gợi ý hoặc tự tìm tòi. Học sinh phải có sổ tayđể ghi chép những nội dung quan trọng. Đây là tư liệu cần thiết, giúp học sinh dễ dàng tra cứu, không mất nhiều thời gian truy tìm, khi cần thiết. - Học sinh không những nắm được những kiến thức của giáo viên mà còn phải biết độc lập suy nghĩ, tìm tòi, biết khái quát nội dung chương trình hay thắc mắc những gì mình còn nhận thức mơ hồ. - Nhưng nắm vững lý thuyết chưa đủ mà học sinh còn phải rèn luyện kỹ năng phân tích đề; kỹ năng viết bài và trình bày bài làm. Nhìn một bài làm hay, chữ đẹp bao giờ cũng dễ gây thiện cảm cho người đọc, cho nên chữ đẹp cũng là một yếu tố quan trọng, nhất là đối với các môn khoa học Xã hội. Đây là một công việc khó khăn, học sinh cần phải được luyện tập lâu dài, thông qua các bài viết (có sự sửa chữa của giáo viên kịp thời). Ngoài ra, học sinh giỏi môn Lịch sử phải biết sử dụng triệt để các thao tác phân tích, tổng hợp để đánh giá, nhận định về một sự kiện hay vấn đề lịch sử, biết chọn ra những chi tiết, sự kiện lịch sử nào để chứng minh, giải thích theo yêu cầu của đề bài. Hơn nữa, học sinh ấy phải biết trình bày một bài làm Lịch sử có hệ thống, logic, ; 1.2. Cách chọn học sinh giỏi - Lâu nay tôi thường chọn học sinh giỏi theo quy trình: Tuyển chọn đội tuyển vào cuối mỗi năm học để bồi dưỡng, động viên trong thời gian hè. Vào đầu mỗi năm học mới
11. 7 tiếp tục chọn lần hai và tăng cường bồi dưỡng để tham gia ôn tập dự thi cấp huyện. Việc chuyển chọn như vậy tôi thấy hiệu quả. Mặt khác đối với bộ môn Lịch sử tôi thấy việc tuyển lựa rất khó, do học sinh cứ xem thường môn học cho đó là môn học phụ. Nên giáo viên dạy môn lịch sử phải lựa chọn đối tượng sau cùng. Những em có năng khiếu đặc biệt thường thích ôn luyện các môn học tự nhiên. - Kết hợp khi dạy trên lớp tôi thường ra đề kiểm tra theo hướng mở hoặc đưa ra những câu hỏi, bài tập nhận thức để khuyến khích học sinh có sự đầu tư, sáng tạo khi trả lời trước tập thể lớp hay viết trong làm bài và chọn những học sinh biết cách làm bài đúng theo yêu cầu và có sáng tạo. - Tôi tiến hành chọn những học sinh có khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề nhanh, đúng bản chất sự kiện, vấn đề lịch sử. Trong bài viết, tôi đặc biệt chú ý những bài học sinh trả lời đúng yêu cầu thể hiện nắm vững kiến thức, trình bày, lập luận logic, kết hợp chữ viết rõ ràng, nếu viết đẹp càng tốt. - Ngoài ra trong quá trình giảng dạy tại lớp, tôi còn trực tiếp gặp các em để tìm hiểu tâm lý, khơi dậy ở học sinh niềm đam mê. Phân tích cho các em niềm tự hào, vinh dự khi đạt giải môn thi cấp huyện, cấp tỉnh - đó là sự ghi nhận sự cố gắng và kết quả mà các em đã đạt được. - Bên cạnh đó, tôi còn gặp các giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm thăm hỏi tình hình học tập của các em để chọn ra những học sinh có năng lực, có tố chất thông minh và làm việc siêng năng. Học sinh đó phải học khá các môn khác, nhất là môn Toán, Ngữ văn, vì môn Lịch sử cũng cần ở học sinh khả năng phân tích, tư duy logic và kết hợp những kiến thức văn, thơ minh họa cho bài viết thêm sinh động, giảm sự khô khan nhàm chán. 2. Xây dựng chương trình giảng dạy Ôn luyện học sinh giỏi không giống như tiết dạy ở lớp học bình thường. Vì ở lớp ta dạy cho học sinh phù hợp với ba đối tượng (khá- giỏi, trung bình và yếu kém). Song dạy cho học sinh giỏi là ta dạy để đưa các em đi dự thi. Đối tượng dự thi đều ngang tầm nhau về mặt học lực, nhận thức. Vì vậy, việc xây dựng nội dung chương trình là hết sức cần thiết. Đây là công việc quan trọng đầu tiên sau khi thành lập đội
12. 8 tuyển. Tôi xây dựng chương trình – kế hoạch bồi dưỡng theo tiến trình phát triển của Lịch sử gồm 2 phần như sau: PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI: Lớp 8: + Lịch sử thế giới Cận đại (Từ giữa thế kỷ XVI đến năm 1917) + Lịch sử thế giới hiện đại (Từ 1917 đến năm 1945) Lớp 9: Lịch sử thế giới hiện đại (Từ 1945 đến nay) PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM: Lớp 8: - Lịch sử Việt Nam từ 1858-1918. Lớp 9: - Lịch sử Việt Nam từ 1919- 1954: * Giai đoạn Việt Nam từ (1919-1930). * Giai đoạn Việt Nam từ (1930-1945). * Giai đoạn Việt Nam từ (1945-1954). Ngoài ra, tôi tập trung biên soạn các chuyên đề nâng cao trong chương trình để bổ sung kiến thức cho học sinh khi bồi dưỡng như: chuyên đề về phong trào công nhân; chuyên đề về cuộc kháng chiến chống Pháp từ năm 1858 đến 1884; chuyên đề về Nguyễn Ái Quốc; chuyên đề Đảng cộng sản Việt Nam,... PHẦN LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Chương trình lịch sử địa phương được lồng ghép trong chương trình lịch sử ở cấp THCS , tài liệu do sở GDĐT Hà Tĩnh biên soạn, các tài liệu sách, báo, mạng để từ đó xây dựng chương trình tập trung vào nội dung : Hà Tĩnh trong phong trào Cần Vương chống Pháp và trọng tâm là cuộc khởi nghĩa Hương Khê. 3. Tiến hành bồi dưỡng 3.1. Cung cấp kiến thức
13. 9 Yêu cầu kiến thức trong chương trình lịch sử ở trường Trung học cơ sở chỉ dừng lại ở mức độ nhất định, nên nội dung bài giảng trong sách giáo khoa đều nhằm mục đích cung cấp kiến thức cơ bản về tiến trình lịch sử thế giới và Việt Nam theo diện rộng, chưa đi vào chiều sâu. Đối với học sinh giỏi yêu cầu phải hiểu biết sâu sắc và toàn diện. Các em phải nắm chắc bản chất các sự kiện, hiện tượng lịch sử, các vấn đề lịch sử, để có đủ tự tin, có sự sáng tạo khi giải quyết bất kì đề thi nào. Một việc quan trọng để cung cấp kiến thức cho học sinh là chọn và giới thiệu những tài liệu đảm bảo chất lượng cho các em. Thị trường sách hiện nay khá phong phú, hay dở đan xen, nhưng quỹ thời gian của học sinh thì có hạn, nên tôi chọn và mua hoặc phô tô cho học sinh để làm tư liệu tham khảo. Trong chương trình bồi dưỡng, tôi kết hợp dạy kĩ hệ thống kiến thức cơ bản bằng việc lựa chọn những sự kiện, những vấn đề lịch sử trọng tâm cho các em rồi tiến hành mở rộng kiến thức bằng các chuyên đề nâng cao. Các chuyên đề cần đi sâu làm rõ được hoàn cảnh lịch sử, nội dung bản chất của các vấn đề lịch sử, các giai đoạn lịch sử; mối quan hệ giữa quá khứ - hiện tại - tương lai. Đảm bảo cho học sinh đạt được mức độ về kiến thức lo-gíc là: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, đánh giá và sáng tạo, chứ không phải nhồi nhét kiến thức cho học sinh. Từ các chuyên đề là công cụ giúp học sinh giải quyết tốt các loại đề thi. Tôi tiến hành dạy từng chuyên đề phù hợp với khả năng và chương trình cho học sinh bồi dưỡng. Sau khi dạy xong một chuyên đề, một bài lịch sử, tôi yêu cầu học sinh phải dành một khoảng thời gian để suy nghĩ, nhìn nhận vấn đề đó, đặc biệt là ý nghĩa của sự kiện đó với giai đoạn trước và sau nó. Ví dụ: như khi học vềPhong trào dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX thì hãy đối chiếu nó với Phong trào Cần Vương ...hay như khi học về Cuộc vận động dân chủ 1936- 1939 thì phải tìm hiểu xem nó giống và khác gì so với phong trào 1930-1931 ... Làm như vậy sẽ giúp học sinh nhớ được kiến thức và nếu gặp các dạng bài hệ thống, so sánh ... học sinh làm bài đạt hiệu quả cao hơn. Theo tôi, để một học sinh được tham gia dự thi môn Lịch sử các cấp học sinh đó phải nắm vững kiến thức cơ bản của bộ môn Lịch sử – Kiến thức cơ bản ở đây không chỉ là những sự kiện đơn lẻ mà phải bao gồm hệ thống những hiểu biết cần thiết về những sự
14. 10 kiện, niên đại, nhân vật, địa danh, các nguyên lý, quy luật, những kết luận khái quát, phương pháp, kỹ năng. Vì vậy, khi nắm vững kiến thức học sinh mới có khả năng ứng phó được với các loại câu hỏi, bài tập. 3.2. Rèn luyện kỹ năng * Kỹ năng tìm hiểu tài liệu .Nội dung chương trình lịch sử quá rộng, tôi không đủ thời gian để dạy từng bài trong sách giáo khoa, nên việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước bài trong sách giáo khoa là rất quan trọng. Sách giáo khoa Lịch sử Trung học cơ sở được biên soạn – trình bày theo bài, theo tiến trình thời gian. Tôi đã hướng dẫn học sinh nắm được mục đích – yêu cầu, những sự kiện quan trọng và trọng tâm kiến thức của từng bài học Lịch sử. Trên cơ sở đó các em về nhà tìm hiểu kỹ sách giáo khoa và trả lời những câu hỏi trong sách giáo khoa yêu cầu. Với cách làm trên khi ôn luyện cho học sinh tôi chỉ tập trung phân tích chuyên sâu những nội dung lịch sử. Ngoài ra tôi còn giới thiệu, cung cấp thêm cho học sinh một số tài liệu .Thị trường sách hiện nay khá phong phú, hay dở đan xen, nhưng quỹ thời gian của học sinh thì có hạn, nên tôi chọn và mua hoặc phô tô cho học sinh để làm tư liệu tham khảo Giới thiệu các đường link trên internet để HS tham khảo thêm. * Kỹ năng phân tích đề Về các Đề thi học sinh giỏi thường có mấy loại sau đây: Loại đề hệ thống hóa kiến thức lịch sử: Nhằm nêu một số kiến thức cơ bản nhất để qua đó phác họa bức tranh chung về một thời kỳ, một sự kiện lịch sử. Song đây không phải là liệt kê kiến thức đơn thuần mà yêu cầu học sinh biết lựa chọn một số sự kiện chủ yếu, tiêu biểu, được hệ thống hóa để làm toát lên một chủ đề nhất định. - Loại đề thi tự luận: Có nhiều dạng yêu cầu theo mẫu tự luận. Ví dụ 1: Trào lưu cải cách Duy Tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX ra đời trong hoàn cảnh nào? Trình bày những nội dung chính của các đề nghị cải cách đó. Đánh giá kết quả và ý nghĩa của các đề nghị cải cách. Ví dụ 2: Vì sao ta mở chiến dịch Biên giới thu - đông 1950? Chiến dịch này có bước tiến gì so với chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947?
15. 11 Các loại đề thi như trên không chỉ yêu cầu học sinh phải nhận biết chính xác sự kiện, nhận thức đúng bản chất lịch sử mà còn đòi hỏi học sinh thể hiện khả năng lập luận, trình bày, diễn đạt tốt. Ngoài ra còn có loại đề thi có câu hỏi đặt ra để lý giải một vấn đề đã được xác định, hoặc bình luận, chứng minh câu nói nổi tiếng của một nhân vật lịch sử bằng những quan điểm, bằng các sự kiện.Loại đề thi này tương đối khó, nên tôi hướng dẫn, yêu cầu học sinh phải đọc kỹ và hiểu đúng câu nói của nhân vật, một nhận định, đánh giá và sử dụng những sự kiện lịch sử cụ thể, chính xác để chứng minh. Ví dụ: Trước khi bị giặc giết Nguyễn Trung Trực đã khẳng khái tuyên bố: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”. a. Em hiểu như thế nào về câu hỏi trên? b. Bằng kiến thức lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884 em hãy chứng minh cho nhận định trên. * Kỹ năng làm bài - Phân tích câu hỏi trong đề thi. Phải đọc hết và hiểu chính xác từng từ, từng chữ trong câu hỏi.Trong đề thi, một câu hỏi chặt chẽ sẽ không có từ nào là “thừa”. Đọc kĩ câu hỏi để xác định thời gian, không gian, nội dung lịch sử và yêu cầu của câu hỏi (trình bày, so sánh, giải thích, phân tích, đánh giá...) - Phân bố thời gian cho hợp lí. Hãy căn cứ vào điểm số của từng câu mà tính thời gian cho hợp lý. Câu nào dễ làm trước, câu nào khó làm sau - Lập dàn ý chi tiết. Hãy coi mỗi câu hỏi như một bài viết ngắn, lập dàn ý, xác định những ý chính và trình tự của các ý. Sau đó hãy “mở bài”, đừng mất nhiều thời gian suy nghĩ về “mở bài”. Khi đã xác định đúng nội dung sẽ biết mở bài thế nào, và nên mở bài trực tiếp, ngắn gọn không quá 10 dòng. Sau khi viết hết nội dung, sẽ biết kết luận. Đừng nghĩ trước kết luận và cũng chỉ nên kết luận thật ngắn gọn. - Về hình thức: không phải ai cũng viết được chữ đẹp, câu hay, nhưng hãy cố gắng viết cho rõ ràng, đúng câu, đúng chính tả, đừng dùng từ sáo rỗng, dài dòng, đừng
16. 12 viết tắt. Hãy luôn nhớ: Đúng, đủ, rõ ràng, lời văn giản dị, trình bày khoa học. Tuyệt đối không được viết tùy tiện, rườm rà. Khuyến khích học sinh có thể dẫn chứng thơ, văn học, những nhận định, đánh giá, để minh họa trong quá trình làm bài thi Lưu ý trước khi hết giờ học sinh phải dành thời gian ddocjj lại toàn bộ bài làm của mình để soát lỗi chính tả hoặc thiếu ý để kịp thời khắc phục. * Chấm và sửa bài Một học sinh giỏi không chỉ nắm vững kiến thức lịch sử, vững kỹ năng mà còn có sự sáng tạo. Vì vậy, trong quá trình bồi dưỡng cho học sinh tôi thường xuyên quan tâm đến việc chấm và sửa bài cho học sinh. Bài viết cần phải được sửa chữa, chỉ bảo cụ thể, để phát huy những cái hay, sửa sai kịp thời những cái dở, để có sự nhìn nhận đánh giá một cách công bằng, khách quan mỗi khi tuyển lựa đội tuyển chính thức đi dự thi. Sau khi dạy một chuyên đề, hay một giai đoạn lịch sử tôi thường tổ chức kiểm tra để chấm và sửa bài cho học sinh. Kiểm tra có thể cho bài tập để các em về nhà làm, quy định thời gian nộp bài, nhưng theo tôi tốt nhất là cho học sinh làm bài kiểm tra ngay trên lớp bồi dưỡng. Ngoài ra tôi còn khuyến khích học sinhcó thể tự tìm đề để viết rồi đưa cho thầy cô sửa giúp, sau đó viết lại nhuần nhuyễn.Cách này giúp học sinh tăng khả năng trình bày, diễn đạt của mình và tạo thêm kỹ năng ứng phó tốt với nhiều loại đề. 4. Khả năng áp dụng Các biện pháp có tính khả thi, có thể áp dụng lâu dài và rộng rãi cho giáo viên dạy bồi dưỡng học sinh giỏi bộ lịch sử ở trường Trung học cơ sở để nâng cao hiệu quả chất lượng môn Lịch sử nói chung và bồi dưỡng học sinh giỏi nói riêng. Từ sự cố gắng của giáo viên và học sinh, nên kết quả đạt được trong kì thi học sinh giỏi môn Lịch sử ở trường mà tôi giảng dạy liên tục trong những năm qua (xem Bảng 1,2 ) là cơ sở để tôi nghiên cứu, thực hiện các biện pháp này và sẽ áp dụng vào công tác giảng dạy, bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi của trường trong những năm học tiếp theo.
17. 13 BẢNG 1: SỐ LƯỢNG HSG CẤP HUYỆN, CẤP TỈNH TRƯỚC KHI ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP. HS giỏi cấp huyện HS giỏi cấp Tỉnh Ghi chú Năm học Lớp 8 Lớp 9 Lớp 8 Lớp 9 2015-2016 2/4 1/3 0 2016-2017 1/3 2/4 0 BẢNG 2: SỐ LƯỢNG HSG CẤP HUYỆN, CẤP TỈNH SAU KHI ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP. HS giỏi cấp huyện HS giỏi cấp Tỉnh Ghi chú Năm học Lớp 8 Lớp 9 Lớp 8 Lớp 9 2017-2018 3/3 2/3 2018-2019 3/3 3/4 1/1 Giải nhì cấp tỉnh Kết luận: Từ kết quả ở bảng 1 và bảng 2 trên cho thấy kết quả thi học sinh giỏi bộ môn Lịch sử của nhà trường từ khi áp dụng các biện pháp đã tăng lên rõ rệt không những ở cấp huyện mà có cả học sinh đạt giải cao cấp tỉnh, góp phần vào bảng thành tích chung của nhà trường hàng năm. III. Bài học kinh nghiệm Với những biện pháp như trên, tôi đã gặt hái được nhiều kết quả không những số lượng học sinh giỏi vòng huyện , vòng tỉnh ngày càng tăng , mà ngay cả chất lượng giờ dạy lịch sử cũng được nâng lên và học sinh ngày càng yêu thích học môn Lịch sử hơn.
18. 14 Để nâng cao chất lượng dạy và học cũng như việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử, theo tôi cần tăng cường công tác chuyên đề cấp trường, cấp huyện để học hỏi và trao đổi kinh nghiệm, rút ra được các giải pháp tối ưu trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi. Tăng cường CSVC và thiết bị (cung cấp thêm tài liệu tham khảo về lịch sử, về tranh, ảnh, mô hình, bản đồ, sơ đồ tư duy, lược đồ, đoạn video...) Bên cạnh đó để nâng cao chất lượng bộ môn, giáo viên cần phải tăng cường công tác tự học, tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực, tham gia vào nhóm giáo viên lịch sử THCS tham khảo các nguồn tài liệu do các đồng nghiệp cung cấp, đặc biệt nhạy bén trong việc phát hiện, tìm hiểu các phương pháp dạy học hữu hiệu nhất. Trong khi giảng dạy học sinh, giáo viên phải có tầm bao quát lớp, có kế hoạch rõ ràng trong việc bồi dưỡng cho học sinh từng loại kỹ năng. Giáo viên phải thường xuyên cập nhật thông tin về các sự kiện lịch sử, số liệu và các vấn đề xảy ra trong từng sự việc của lịch sử. Phần III PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 1. Kết luận Trong quá trình nghiên cứu tôi xin rút ra một số kết luận sau: - Để bồi dưỡng học sinh giỏi Lịch sử đạt hiệu quả trước hết phải có những giáo viên vững vàng về kiến thức, kỹ năng thực hành lịch sử. - Thực sự yêu nghề, tâm huyết với công việc bồi dưỡng học sinh giỏi.Niềm đam mê là yếu tố rất cần thiết khi bạn muốn dạy tốt và có học sinh học tốt môn Lịch sử. - Thường xuyên học hỏi trau dồi kiến thức, đọc sách báo để ngày càng làm phong phú thêm vốn kiến thức của mình. - Tham khảo nhiều sách báo tài liệu có liên quan, giao lưu học hỏi các bạn đồng nghiệp có nhiều kinh nghiệm, các trường có bề dày thành tích. - Tạo sự giao tiếp cởi mở, thân thiện với học sinh, mẫu mực trong lời nói, việc làm, thái độ, cử chỉ có tâm hồn trong sáng lành mạnh để học sinh noi theo.
19. 15 - Giáo viên phải khơi dậy niềm say mê, hứng thú của học sinh đối với môn học Lịch sử, luôn phối hợp với gia đình để tạo điều kiện tốt nhất cho các em tham gia học tập. Trong quá trình nghiên cứu, xuất phát từ công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử tôi xin mạnh dạn đề xuất một số kinh nghiệm có tính thực tiễn phù hợp với tình hình bồi dưỡng học sinh giỏi lịch sử hiện nay. 2. Kiến nghị Đối với mỗi nhà trường nên tổ chức chọn đội tuyển và bồi dưỡng học sinh giỏi ngay từ cuối năm học trước, chú trọng hơn công tác khảo sát, lựa chọn học sinh vào lớp bồi dưỡng học sinh giỏi để đạt được kết quả cao nhất.Cần bổ sung thêm một số tài liệu phục vụ cho công tác bồi dưỡng và học tập của học sinh; Đối với Phòng Giáo dục cần tổ chức các buổi chuyên đề dành riêng cho nhưng giáo viên tham gia bồi dưỡng để có sự trao đổi, chia sẻ và học tập lẫn nhau. Trên đây là những ý kiến của bản thân qua trao đổi vấn đề“Một số kinh nghiệm trong tuyển chọn và bồi dưỡng môn Lịch sử lớp 8,9”. Với thời gian làm công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử chưa dài, trình độ chuyên môn nghiệp vụ có phần hạn chế nên chắc chắn còn nhiều thiếu sót trong quá trình xây đề tài. Rất mong nhận được đông đảo ý kiến góp ý xây dựng từ Ban giàm khảo để đề tài có tính khả thi, có khả năng áp dụng trong quá trình dạy BDHSG môn Lịch sử trường THCS đạt hiệu quả./.